કચ્ચિત્તપઃસમૃદ્ધંવઃકચ્ચિદ્યજ્ઞઃસ્વનુષ્ઠિતઃ । કચ્ચિત્સ્વદારનિરતાઃકચ્ચિદીશોભિપૂજ્યતે
તમારા તપસ્યામાં વૃદ્ધિ છે ને? યજ્ઞો યોગ્ય રીતે થાય છે ને? તમે તમારી પત્નીપ્રતિ નિષ્ઠાવાન છો ને? ભગવાનનું પૂજન થાય છે ને?
કચ્ચિત્સુપ્રજસોભાર્યાઃકચ્ચિત્સર્વંસુખોત્તરમ્
તમારી પત્નીઓ સુપુત્રવતી છે ને? બધું સર્વોત્તમ સુખદ છે ને?
મુનય ઊચુઃ - ત્વયિ રાજનિ કાકુત્સ્થ સર્વં સ્વસ્થં તપસ્વિનામ્ । ગચ્છામહે પદમિતઃ કિં વા ત્વં મન્યસે નૃપ
મુનિઓએ કહ્યું: કકુત્સ્થ, તમારા રાજમાં તપસ્વીઓ સર્વે સુખી છે. હવે અમે અહીંથી વિદાય લઈએ છીએ; રાજન, તમે શું કહો છો?
રામ ઉવાચ- યસ્ય વિપ્રાઃ પ્રસીદંતિ તસ્ય શંભુઃ પ્રસીદતિ । યસ્ય પ્રસીદતીશાનસ્તસ્ય ભદ્રં ભવિષ્યતિ
રામે કહ્યું: જ્યાં બ્રાહ્મણો પ્રસન્ન હોય, ત્યાં શિવ પ્રસન્ન થાય છે; જ્યાં ભગવાન પ્રસન્ન થાય, ત્યાં કલ્યાણ જ થાય છે.
તત્કૃત્વા ભોજનમિહ ગંતુમર્હા અનંતરમ્ । અથેત્યુક્ત્વા મુનિગણાઃ કૃત્વા ભોજનમુત્તમમ્
આથી, અહીં ભોજન કરાવજો, પછી તમે જઈ શકો. એમ કહી, મુનિગણોએ ઉત્તમ ભોજન લીધું.
અભિવર્ધ્યતમાશીર્ભિર્હૃષ્ટાઃ સ્વં સ્વં પદં યયુઃ । રામોઽપિ પરમપ્રીતઃ સભાર્યશ્ચ સહાનુજઃ
મુનિઓએ આશીર્વાદ આપી આનંદથી પોતપોતાના સ્થાને ગયા. રામ પણ ખૂબ પ્રસન્ન રહી પત્ની અને ભાઈ સાથે રહ્યા.
અકંટકં સ કૃતવાન્રાજ્યં સર્વજનપ્રિયઃ । શૃણોત્યેતદુપાખ્યાનં યઃ કશ્ચિદપિ પાતકી
તે રાજાએ કાંટા વિના શાસન કર્યું, બધાને પ્રિય હતો; આ કથા જે પાપી પણ સાંભળે,
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ । ન દુર્ગતિર્ભવેત્તસ્ય યશ્ચેદં સ્મરતે નરઃ
તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને પરમ બ્રહ્મને પામે છે; જે મનુષ્ય આને યાદ કરે છે, તેને ક્યારેય દુર્ભાગ્ય નથી ભોગવવું પડતું.
યશ્ચાપિ કીર્તયેત્તસ્ય એવમેતદુદીરિતમ્
અને જે આ પ્રમાણે કહેશે—
સૂત ઉવાચ- ભારદ્વાજગૃહે ભુક્ત્વા રામચંદ્રઃ પ્રસન્નધીઃ । મુનીંદ્ર વિષ્ણુસહિતો વાનરર્ક્ષસમન્વિતઃ
સૂતાએ કહ્યું: ભારદ્વાજના ઘરમાં ભોજન કર્યા પછી, રામચંદ્ર આનંદિત મનથી, વિષ્ણુ, મહર્ષિ અને વાનર-ભાલુઓ સાથે,
મેઘચ્છન્ને તથાકાશે મંદં ચરતિ મારુતે । તદ્વનાભ્યંતરે ક્વાપિ સુદેવગૃહમુત્તમમ્
ઘેરા વાદળોથી ઢંકાયેલા આકાશ નીચે, હળવો પવન વહેતો હતો; એ જંગલમાં ક્યાંક એક સુંદર, શુભ ઘર મળ્યું.
અષ્ટાપદસ્તંભયુતં હેમપટ્ટિકકલ્પિતમ્ । મણિમૌક્તિકસંયુક્તં રાજતૈઃ કલશૈર્યુતમ્
એ ઘરમાં આઠ પગલાંના સ્તંભો, સુવર્ણ પટ્ટીઓથી શોભિત, રત્ન-મોતીથી સજ્જ અને ચાંદીના કલશોથી અલંકૃત હતા.
પાટીરચંદ્રકસ્તૂરીકુંકુમૈઃ સુરભીકૃતમ્ । કર્દ્દમૈર્જાલકયુતં શકલોપરિ સંવૃતિ
કફૂર, ચંદન, કસ્તૂરી અને કુંકુમથી દિવાલોમાં સુગંધ હતી; માટીના જાળાવાળા બારણાં, ઉપરથી ટાઇલોથી ઢંકાયેલા હતા.
ચંદ્રજોત્સ્નાગમં સૂર્ય્યા નિરીક્ષ્ય મધ્યભિત્તિકમ્ । ગૃહાંતર્ભૂતલં કૃત્સ્નં ચંદ્રપુષ્પરસોક્ષિતમ્
ચાંદની મધ્ય દિવાલમાંથી અંદર આવતી હતી અને આખું ઘર ચાંદ્રપુષ્પના રસથી છાંટાયેલું હતું.
દિગુદીચી તથા કૃત્સ્નાભિત્તિકલ્પનવર્જિતા । સ્તંભેસ્તંભે ચિત્રકારી સ્વપાદી પરિકલ્પિતમ્
ઉત્તર બાજુએ આખી દિવાલ નહોતી; દરેક સ્તંભ પર ચિત્રકારએ પોતાના પગલાં દોર્યા હતા.
શતહસ્તાંગણં તસ્ય સ્ફટિકોપરિકલ્પિતમ્ । ગૃહાંગણાધિકચ્છાયઃ પારિજાતમહીરુહઃ
એ ઘરના આંગણાનું માપ સો હાથ હતું અને તે સ્ફટિકથી પાથરેલું હતું; પારિજાત વૃક્ષની છાંયાં ઘરના કરતાં વિશાળ હતી.
કૃત્સ્નપ્રાવૃતિકં તત્ર નિબિડં કદલીવનમ્ । કદલીવનસંયુક્તં કેતકીવનસંવૃતમ્
ત્યાં આખું ઘનિષ્ઠ કેળાનુ વન હતું, અને આસપાસ કેટકીના વનોથી ઘેરાયેલું હતું.
મયૂરનાદબહુલં મંજુકૂજન્મધુવ્રતમ્ । પારાવતગણધ્વાનં નાનોપવનશોભિતમ્
મોરોના ટહુકાથી, મધમાખીઓની મધુર ગુંજથી અને પોપટોના ટોળાંના અવાજથી, અનેક બાગોથી એ સ્થળ શોભાયમાન હતું.
પ્રાસાદશતસંબાધં મત્તકોકિલનાદિતમ્ । શાખાલંબિમહારત્નશોભિતાનેકપાદપમ્
સાંભળવામાં આવતું કે ત્યાં સો મહેલો ભેગા હતા, ઉલ્લાસિત કોયલના રવથી ગૂંજી ઉઠતું અને અનેક વૃક્ષો પર મોટા રત્નો લટકતા હતા.
કિન્નરીવનિતાગીતનાદપૂરિતદિઙ્મુખમ્ । અનેકારામસુભગં ગૌતમીતટમુત્તમમ્
કિન્નરી સ્ત્રીઓના ગીત અને સંગીતથી દિશાઓ ગૂંજી ઉઠતી; અનેક ઉદ્યાનો અને ઉત્તમ ગૌતમીના કિનારે એ સ્થળ મનોહર હતું.
ભારદ્વાજગૃહં પુણ્યમનંતગુણસેવિતમ્ । રતિકંદર્પસંકાશ દાસીદાસશતાન્વિતમ્
ભારદ્વાજનું ઘર પવિત્ર હતું, અનંત ગુણોથી ભરપૂર, પ્રેમ અને આનંદથી તેજસ્વી અને સેંકડો દાસી-દાસોથી ભરેલું હતું.
નાનોપકરણોપેતં ભારદ્વાજગૃહં શુભમ્ । તસ્ય ચાંતર્ગતઃ સૌધસ્તત્રાંતર્ગૃહવાટિકાઃ
ભારદ્વાજનું પવિત્ર ઘર વિવિધ સાધનોથી સજ્જ હતું; અંદર મહેલો અને આંતરિક બગીચાઓ હતાં.
અષ્ટૌ તન્મધ્યતો હ્યેકં ગૃહં પરમશોભનમ્ । ચતુર્દિક્ષુ મહાદેવ ગૃહપ્રાસાદશોભિતમ્
એ આઠ ઘરોમાં મધ્યમાં એક ઘર અતિ સુંદર હતું; ચારેય બાજુ મહેલો અને પ્રાસાદોથી શોભિત હતું, હે મહાદેવ.
પ્રતિદેવગૃહં શ્યામા તૌર્ય્યત્રિકસુશોભિતમ્ । સ્વર્ગસ્થિતવરસ્ત્રીણાં વિશ્રામાયૈવ કલ્પિતમ્
દરેક દેવ-ઘર શ્યામા સ્ત્રીઓ અને સુંદર સંગીતમંડળીઓથી શોભાયમાન હતું; સ્વર્ગમાં વસતી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓના આરામ માટે એ ઘરો બનાવવામાં આવ્યા હતા.
ભારદ્વાજગૃહાદ્રામો નિર્ગત્યાશેષસંયુતઃ । તસ્યૈવ ચ મહાગેહં વનમધ્યગતં ત્વગાત્
ભારદ્વાજના ઘરેથી રામ સર્વે સાથે નીકળી, પછી તે જ મહાન ઘર, જે જંગલના મધ્યમાં હતું, ત્યાં ગયા.
તદંતરાચ્છાદિતકંબલં તદા પૃથક્સ્થવસ્ત્રાસનસંયુતં ચ । સિંહાસનં મધ્યગતં તથૈકં મુન્યાસનાનેકગતં વિવેશ
ત્યાં, રામે અંદરથી ઓઢણીથી ઢાંકાયેલું, અલગથી કપડાં અને બેઠકોથી સજ્જ, મધ્યમાં આવેલું સિંહાસન અને ઋષિઓ માટેની અનેક બેઠકો ધરાવતું સ્થાન પ્રવેશ્યું.
પૌરાણિકસ્યાનુપમાસનાંતરં ભૂપાલહર્યૃક્ષવરાસનં ચ । પૌરાણિકં પૂર્વમથોપવેશ્ય તતો વસિષ્ઠં મુનિપુંગવાંશ્ચ
રામે પહેલા પુરાણકથાવાચકને શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસાડ્યા, પછી રાજાઓ, વાનરો અને રીંછોને તેમની બેઠકો પર બેસાડ્યા અને પછી વસિષ્ઠ સહિત શ્રેષ્ઠ ઋષિઓને બેસાડ્યા.
નારાયણં ભૂમિપતીન્કપીંશ્ચ નીચાસનં ચ સ્વયમાસસાદ । મેઘાવૃતં વ્યોમદિશઃ પ્રસન્નાઃ સુપુષ્પમુર્વીતલમુપ્તબીજમ્
નારાયણ, રાજાઓ અને વાનરો નીચી બેઠકો પર બેઠા, અને રામે પોતે પોતાનું સ્થાન લીધું. આકાશ દિશાઓ મેઘોથી ઢંકાઈ ગઈ હતી, ધરતી પ્રસન્ન હતી અને સુગંધિત ફૂલોવાળી જમીનમાં બીજ વાવ્યા હતા.
તદંગણં નોષ્ણમહો ન શીતલં સંતાનપુષ્પં દમપુષ્પગંધિ । શંભું વિલોક્યાથ વચો બભાષે રામઃ કથાં કીર્તય શંકરસ્ય
તે આંગણું ન તો ગરમ હતું, ન તો ઠંડું; ત્યાં સંયમ અને પુષ્પોની સુગંધ ફેલાઈ હતી. પછી શંભુને જોઈને રામે કહ્યું: 'હવે શંકરની કથા કહો.'
તૃપ્તિર્ન જાતા મુનિવર્ય્ય શૃણ્વતો માહેશમાખ્યાનમઘૌઘનાશનમ્ । ચકાર કિં વા નનુ ગૌતમાશ્રમે મહેશ્વરો દેવગણાધિસંવૃતઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, મહેશ્વરની પાપનાશક કથા સાંભળતાં છતાં મને તૃપ્તિ થતી નથી. ગૌતમના આશ્રમમાં દેવતાઓથી ઘેરાયેલા મહેશ્વરે શું કર્યું હતું?