એવમાદિ તથાઽન્યચ્ચ કશ્મલં સંભવિષ્યતિ । અન્યદાખ્યામિ તે વાક્યં સર્વેષાં ચ પ્રિયં હિતમ્
આ રીતે અને બીજાં પણ અનેક દુઃખદાયી પ્રસંગો ઊભા થશે; હવે હું તને બીજું પણ સર્વેને પ્રિય અને હિતાવહ વાત કહું છું.
ગત્વા રામાન્તિકં નત્વા સ્તુત્વા વિજ્ઞાપ્ય રાઘવમ્ । ક્ષમ રામ મહાવીર શરણાગતવત્સલ
રામ પાસે જઈ, નમન કરીને, તેની સ્તુતિ કરીને કહે કે—'રામ, મહાવીર, શરણાગતને રક્ષનાર, કૃપા કરીને ક્ષમા કર.'
તામસા રાક્ષસાઃ સર્વે વયમેતે સુપાપિનઃ । સીતાપહારજં દોષં ત્યક્ત્વા પુત્રાનવેહિ નઃ
'અમે બધા રાક્ષસો અંધકારથી ભરેલા અને પાપી છીએ; સીતાને અપહરણ કર્યાનો દોષ માફ કરી અને અમને પુત્ર તરીકે સ્વીકારી લે.'
ત્વદધીના વયં રામ રક્ષ વા મારયેચ્છયા । ઇત્યુદીર્ય પુરસ્તસ્ય રાઘવસ્ય સ્થિતા વયમ્
'રામ, અમે બધા તારી આજ્ઞામાં છીએ; તારી ઈચ્છા પ્રમાણે અમને બચાવ કે મારી નાખ.' આવું કહીને અમે રાઘવના સમક્ષ ઉભા રહીશું.
સ્થિરાયુષો ભવિષ્યામઃ સ્થિરરાજ્યા દશાનન । અથાઽહં રાવણો વાક્યમહો નો રાક્ષસો ભવાન્
ત્યારે અમને દીર્ઘ આયુષ્ય અને સ્થિર રાજ્ય મળશે, દશાનન; પણ હું, રાવણ, કહું છું કે તું રાક્ષસ નથી.
ન શૂરો રાજધર્મં ચ ન ચ જાનાસિ શાશ્વતમ્ । પરનારીપરદ્ર વ્યપરરાજ્યનિષેવયા
તને શૂરવીરતા પણ નથી અને રાજધર્મ પણ ખબર નથી; બીજાની સ્ત્રી, બીજાનું ધન અને બીજાનું રાજ્ય લઇને તું ચાલે છે.
શૂરાણામુત્તમો ધર્મો ન ષણ્ઢાનાં ભવાદૃશામ્ । શત્રુપક્ષં સમાલિગ્ય નિર્ગચ્છેચ્છા હિ ચેન્નૃપ
શૂરવીર માટે શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે, તારા જેવા નિર્બળ માટે નહિ; રાજા, જો ઇચ્છા હોય તો દુશ્મનના પક્ષે જઈ શકીશ.
અથ બિભીષણો મન્દિરં ગત્વા રામાન્તિકં ગત્વા તં શરણમભજત્
પછી વિભીષણે પોતાના મહેલમાં જઈ, રામ પાસે જઈને તેની શરણમાં ગયો.
અથ રાવણઃ પુરાન્નિર્ગત્ય રામેણ લક્ષ્મણવાનરૈ રાક્ષસા અપિ યુયુધિરે
પછી રાવણ શહેરમાંથી બહાર આવ્યો અને રામ, લક્ષ્મણ, વાનરો અને રાક્ષસો સાથે યુદ્ધ કર્યું.
અથ રાવણં મહાબલં હન્તુમશક્તોરામો વિભીષણમુખમવલોક્ય તદુક્તચિહ્નપદં બાણેન નિર્ભિદ્યામારયત્
મહાબલી રાવણને મારવામાં અસમર્થ રહીને રામે વિભીષણ તરફ જોયું અને તેણે બતાવેલા સંકેત પ્રમાણે તીક્ષ્ણ બાણથી રાવણને ભેદી માર્યો.
અથ કુમ્ભકર્ણો મહાગદામાદાય સર્વં નિષ્પાદ્ય વાનરાનનેકશો ભક્ષયિત્વા રામોત્તમાઙ્ગં ગદયાઽહન્
પછી કુંભકર્ણે મોટી ગદા લઇને બધું સાધ્યું, અનેક વાનરોને ભક્ષી લીધા અને રામના માથા પર ગદાથી પ્રહાર કર્યો.
અથ રામો નિશિતબાણશતેન તમહન્મમાર કુમ્ભકર્ણઃ
પછી રામે શતાબ્દ બાણોથી કુંભકર્ણને વધી નાખ્યો.
અથ ભરતાદિસમુપેતો નાગરૈર્વસિષ્ઠેન મુનિભિશ્ચાભ્યર્ચિતઃસ્વગૃહમગમત્
પછી ભરત અને અન્ય સૌ સાથે, નાગરિકો તથા વસિષ્ઠમુનિadi દ્વારા સન્માન પામીને રામ પોતાના ગૃહમાં પ્રવેશ્યા.
આત્મનાઽગતાનિન્દ્રા દિદેવાનાસનાદિનાઽભ્યર્ચ્ય વાનરાન્સંપૂજ્ય મુક્તજટોઽભિષિક્તો રાજ્યે રાવણવધહર્ષિતા દેવા રામમૂચુઃ
પછી રામે ઇન્દ્ર અને દેવતાઓનું આસન વગેરેથી સન્માન કર્યું, વાનરોનું પણ સન્માન કર્યું અને જટાઓ મુક્ત કરી, રાજતિલક પામ્યા. રાવણવધથી આનંદિત દેવતાઓએ રામને કહ્યું.
ત્વયાઽત્મરાજ્યે સ્થાપિતા વયં નઃ સર્વદા પરિપાલય ત્વમાદિનારાયણો દેવો નિખિલદુષ્ટનિગ્રહાર્થમવતીર્ણો રાવણં સબાન્ધવં હત્વા લોકત્રયરક્ષકોઽસિ શ્રિયા સહ સુખી ભવેત્યુદીર્ય સ્વર્ગં ગતાઃ
તમે અમને તમારા રાજ્યમાં સ્થાપ્યા, હંમેશા અમારી રક્ષા કરો. તમે આદિ નારાયણ છો, બધા દુષ્ટોને દંડ આપવા અવતર્યા છો. રાવણ અને તેના સગાંઓને મારી, તમે ત્રણેય લોકના રક્ષક બન્યા છો. શ્રી સાથે સુખી રહો. આમ કહી દેવતાઓ સ્વર્ગે ગયા.
અથાયોધ્યાવાસિનો રામં પ્રહર્ષિતા ઊચુઃ
પછી અયોધ્યાવાસીઓ આનંદથી રામને બોલ્યા.
હત્વા શત્રૂન્સમાયાતો દૃષ્ટ્વા પ્રાપ્તોઽસિ વૈ શિવમ્ । દિષ્ટ્યા ત્વં રાજસે રામ દિષ્ટ્યા પાલયસે પ્રજાઃ
તમે શત્રુઓને મારી પાછા આવ્યા, તમને જોઈ અમને કલ્યાણ મળ્યું. શુભ છે કે રામ, તમે રાજા બન્યા અને પ્રજાની રક્ષા કરો છો.
ત્વયા યજ્ઞાઃ કરિષ્યંતે ત્વયા ધર્મો વિવર્ધતે । ઇતિપૌરવચઃશ્રુત્વારામો રાજીવલોચનઃ
તમારા દ્વારા યજ્ઞો થશે અને ધર્મ વધશે. નાગરિકોની આવી વાતો સાંભળી, કમળને જેવી આંખો ધરાવતાં રામે...
વસ્ત્રાદિભિરથોસર્વાન્નાગરાન્સમપૂજયત્ । મુનીનુવાચધર્મ્માત્માપૂજયિત્વાખિલૈર્જનૈઃ
પછી રામે વસ્ત્ર અને અન્ય ભેટોથી બધા નાગરિકોનું સન્માન કર્યું. પછી મુનિઓનું પણ સન્માન કરીને, સર્વે લોકોથી પૂજિત થઇ, ધર્મમય રામે તેમને કહ્યું.
કચ્ચિત્તપઃસમૃદ્ધંવઃકચ્ચિદ્યજ્ઞઃસ્વનુષ્ઠિતઃ । કચ્ચિત્સ્વદારનિરતાઃકચ્ચિદીશોભિપૂજ્યતે
તમારા તપસ્યામાં વૃદ્ધિ છે ને? યજ્ઞો યોગ્ય રીતે થાય છે ને? તમે તમારી પત્નીપ્રતિ નિષ્ઠાવાન છો ને? ભગવાનનું પૂજન થાય છે ને?
કચ્ચિત્સુપ્રજસોભાર્યાઃકચ્ચિત્સર્વંસુખોત્તરમ્
તમારી પત્નીઓ સુપુત્રવતી છે ને? બધું સર્વોત્તમ સુખદ છે ને?
મુનય ઊચુઃ - ત્વયિ રાજનિ કાકુત્સ્થ સર્વં સ્વસ્થં તપસ્વિનામ્ । ગચ્છામહે પદમિતઃ કિં વા ત્વં મન્યસે નૃપ
મુનિઓએ કહ્યું: કકુત્સ્થ, તમારા રાજમાં તપસ્વીઓ સર્વે સુખી છે. હવે અમે અહીંથી વિદાય લઈએ છીએ; રાજન, તમે શું કહો છો?
રામ ઉવાચ- યસ્ય વિપ્રાઃ પ્રસીદંતિ તસ્ય શંભુઃ પ્રસીદતિ । યસ્ય પ્રસીદતીશાનસ્તસ્ય ભદ્રં ભવિષ્યતિ
રામે કહ્યું: જ્યાં બ્રાહ્મણો પ્રસન્ન હોય, ત્યાં શિવ પ્રસન્ન થાય છે; જ્યાં ભગવાન પ્રસન્ન થાય, ત્યાં કલ્યાણ જ થાય છે.
તત્કૃત્વા ભોજનમિહ ગંતુમર્હા અનંતરમ્ । અથેત્યુક્ત્વા મુનિગણાઃ કૃત્વા ભોજનમુત્તમમ્
આથી, અહીં ભોજન કરાવજો, પછી તમે જઈ શકો. એમ કહી, મુનિગણોએ ઉત્તમ ભોજન લીધું.
અભિવર્ધ્યતમાશીર્ભિર્હૃષ્ટાઃ સ્વં સ્વં પદં યયુઃ । રામોઽપિ પરમપ્રીતઃ સભાર્યશ્ચ સહાનુજઃ
મુનિઓએ આશીર્વાદ આપી આનંદથી પોતપોતાના સ્થાને ગયા. રામ પણ ખૂબ પ્રસન્ન રહી પત્ની અને ભાઈ સાથે રહ્યા.
અકંટકં સ કૃતવાન્રાજ્યં સર્વજનપ્રિયઃ । શૃણોત્યેતદુપાખ્યાનં યઃ કશ્ચિદપિ પાતકી
તે રાજાએ કાંટા વિના શાસન કર્યું, બધાને પ્રિય હતો; આ કથા જે પાપી પણ સાંભળે,
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ । ન દુર્ગતિર્ભવેત્તસ્ય યશ્ચેદં સ્મરતે નરઃ
તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને પરમ બ્રહ્મને પામે છે; જે મનુષ્ય આને યાદ કરે છે, તેને ક્યારેય દુર્ભાગ્ય નથી ભોગવવું પડતું.
યશ્ચાપિ કીર્તયેત્તસ્ય એવમેતદુદીરિતમ્
અને જે આ પ્રમાણે કહેશે—
સૂત ઉવાચ- ભારદ્વાજગૃહે ભુક્ત્વા રામચંદ્રઃ પ્રસન્નધીઃ । મુનીંદ્ર વિષ્ણુસહિતો વાનરર્ક્ષસમન્વિતઃ
સૂતાએ કહ્યું: ભારદ્વાજના ઘરમાં ભોજન કર્યા પછી, રામચંદ્ર આનંદિત મનથી, વિષ્ણુ, મહર્ષિ અને વાનર-ભાલુઓ સાથે,
અથ વિભીષણેન રાવણાદેઃ શ્રાદ્ધાદિકં કારયિત્વા શિવાલયં તન્નામ્ના કારયિત્વા તમેવ લઙ્કારાજ્યે વિભીષણમભિષિચ્ય સીતામગ્નિપ્રવેશશુદ્ધામુમામહેશ્વરાભ્યાં નમયિત્વા પુરહરેણ દત્તાખિલામૃતબલાયુષ્યઃ સુપુષ્પકમારુહ્ય જલધિમુત્તીર્ય પારાવારતટે સેનાં સમવસ્થાપ્ય શિવપ્રતિષ્ઠાં તત્ર કૃત્વા મુનિભિર્દેવૈરભ્યર્ચિતોઽયોધ્યામગમત્
પછી વિભીષણે રાવણ અને અન્ય રાક્ષસો માટે શ્રાદ્ધાદિ વિધિઓ કરાવી, તેમના નામે શિવમંદિર બાંધ્યું અને વિભીષણને લંકાના રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો. સીતાજી અગ્નિપ્રવેશથી શુદ્ધ થઇ, ઉમા અને મહેશ્વરે તેમની પૂજા કરી. પુરહરે રામને અમૃત સમાન બળ અને આયુષ્ય આપ્યું. રામે પુષ્પક વિમાનમાં બેસી, સમુદ્ર પાર કર્યો, સેના કિનારે ઉતારી, ત્યાં શિવમૂર્તિ સ્થાપી, મુનિઓ અને દેવતાઓએ પૂજા કરી અને અયોધ્યા તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.