સ ચાપિ તદન્નં ષડ્રસોપેતં સૌવર્ણભાજનગતમીક્ષમાણઇવેતસ્તતો વિલોકયામાસ
એ અતિથિએ છ સ્વાદવાળું અને સોનાના વાસણમાં પરોસાયેલું ભોજન જોયું અને પછી આસપાસ નજર કરી.
તસ્મિન્નેવાવસરે સીતા પદ્મકિંજલ્કપ્રભેષદરુણવસનં બિભ્રતી નીલકુટિલકુંતલૈશ્ચલદ્ભિર્યૂનાં મનાંસ્યાકર્ષયદ્ભિઃ પ્રેક્ષમાણદૃષ્ટિભગ્નકલૈરિવ સ્ત્રીણાં ચિત્તમીદૃશમિતિ દર્શયદ્ભિરિવોપશોભિત-લલાટાનંગચાપસુભ્રૂપદ્મપત્રારુણવિલોચના તિલપ્રસૂનનાસામૃદુસ્નિગ્ધરો મશકપોલાનંતરા રક્તોષ્ઠરાક્તાસનમાણિક્યનિભદાડિમીદશના જપાકુસુમારુણાધરાતિશોભિતચિબુકાશુક્તિ-કર્ણાસમદીર્ઘકંઠાતિમાંસલવક્ષાઃ પીનોદ્ભિન્નકુચકુડ્મલાનેકહારોપશોભિતા સુભગાકા-। રાનતિમાંસલબાહુલતા મુગ્ધાયતસમાનાંગુલિશિખાપદ્મારુણપલ્લવાવિવિધબહુરત્નાંગુલિભૂષણામુષ્ટિગ્રાહ્યમધ્યાસુ રોમરાજિગંભીરનાભિઃ પૃથુજઘનાકરિકરોરુસ્તૂણીરજંઘાસુપાદકમલા-નૂપુરાદિ પાદવિભૂષણા પાદાંગુલીભૂષિતા વિકસિતસૌગંધિકં વિદધતી ભુંજાનમારીચસ્ય પુરતશ્ચાગતા
એ સમયે સીતાએ કમળના કેશર જેવી લાલ વસ્ત્રો પહેરી, વાંકડા અને ઘાટા વાળથી યુવાનોના મનને આકર્ષતી, નજરથી સ્ત્રીઓના હૈયા જીતી લેતી, સુંદર કપાળ, કામદેવના ધનુષ્ય જેવી ભ્રૂ, કમળપાંખ જેવી લાલ આંખો, તલફૂલ જેવી નાક, કોમળ ગાલ, બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠ, દાડમના દાણા જેવી દાંત, જપાકુસુમ જેવી ચમકતી ચીંટી, શંખ જેવી કાન, લાંબી ગળા, ભરાવદાર છાતી અને અનેક આભૂષણોથી શોભાયમાન, મજબૂત હાથ, કમળની પાંખડી જેવી આંગળીઓ અને પગની આંગળીઓ, વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન, પાતળી કમર, ઊંડી નાભિ, પહોળા કટિ, હાથીના પગ જેવી જાંઘ, સીધા પગ, કમળ જેવા પગ, પાયલ અને બિચિયા પહેરેલી, ખીલેલા સુગંધિત કમળની સુગંધ ફેલાવતી, મારિચ સામે તે ભોજન લેતી વખતે આવી.
વીક્ષ્યાસાવચિંતયદેનાં કથમપહરામિ કથમાલિંગામિ કથમન્યત્કિંચિત્કરોમીત્યેવમવસરમલભમાનસ્તૂષ્ણીમેવ વિનિર્ગતઃ
એણે સીતાને જોઈને વિચાર્યું: 'કેવી રીતે તેને અપહરણ કરું? કેવી રીતે તેને વળગી રહું? કે બીજું શું કરું?' પણ કોઈ તક ન મળતાં એ ચુપચાપ બહાર નીકળી ગયો.
અથ દેવા ધનુઃસજ્જીકરણાય યતમાના અહંપૂર્વિકયા વિદ્યમાના અન્યોન્યતિરસ્કારેણ મહેંદ્રઃ પ્રાપ ધનુરુત્તમં પ્રાંતદ્વયાત્પરં નાવનમયિતું શશાક
પછી દેવતાઓએ ધનુષ્ય સજ્જ કરવા પ્રયત્ન કર્યો અને બધા એકબીજાને હરાવવા લાગ્યા. મહેન્દ્રે ધનુષ્ય સુધી પહોંચ્યો પણ એના છેડા પણ વાળી શક્યો નહીં.
અથ સૂર્યો ધનુરાદાય નમયન્નેવ નિપપાત
પછી સૂર્યે ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને વાળવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ પડી ગયો.
વાયુર્બલવતાં શ્રેષ્ઠો જગ્રાહાજગવમથ સ્વેનૈવ કરેણોત્કર્ષયન્નધઃ પપાત ધનુશ્ચ વાયોરુપરિ પપાત અહસંસ્તદા સર્વે
પછી વાયુ, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, એ મહાન ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને પોતાના હાથથી ખેંચતાં નીચે પડી ગયો, અને ધનુષ્ય પણ વાયુ પર પડી ગયું. એ જોઈને બધા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
એતસ્મિન્નંતરે તુરગવરમારુહ્ય બાણાસુરઃ સહસ્રબાહુરનેકાનેકશિરોભિર્દૈત્યૈઃ પરિવૃતઃ પ્રહ્લાદસમેતો વિદેહપુરીમાજગામ
એ દરમિયાન, ઉત્તમ ઘોડા પર ચડીને, હજારો હાથો ધરાવતો બાણાસુર, અનેક માથાવાળા અસુરો સાથે અને પ્રહલાદ સાથે મળીને વિદેહનગર પહોંચ્યો.
અથ સ્વવિભૂષણોદ્ભાસિતાં દિશં કુર્વન્સ્વતેજસાપયશસો દેવતાઃ કુર્વન્નાનાવિધગીતં શૃણ્વન્દ્વ્યંગુલમાત્રેણ શક્તો વિરરામ
પછી, પોતાની ભવ્ય આભૂષણો અને તેજથી દિશાઓ ચમકાવી, દેવતાઓને વિવિધ ગીતો ગાવા લગાડ્યા, અને માત્ર બે આંગળ જેટલો સમય આરામ કર્યો.
પ્રહ્લાદોબલિશ્ચૈવધાવાતેઽથવિરેમતુઃ
પ્રહલાદ અને બલિ પણ દોડી આવ્યા, પણ પછી પાછા ફરી ગયા.
અથ રાક્ષસેષુ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાજાનોઽતિબલિનઃ સમાગતા જ્યાબંધાશક્તા અપસૃત્ય તસ્થુઃ
પછી જ્યારે રાક્ષસો શાંત થઈ ગયા, ત્યારે શક્તિશાળી રાજાઓ ભેગા થયા, ધનુષની ડોરી ચડાવી, પણ પછી પછડાટ ખાઈને ઊભા રહ્યા.
અથ બ્રાહ્મણાઃ સમાગતાઃ
પછી બ્રાહ્મણો પણ ભેગા થયા.
અથ વિશ્વામિત્રો ધનુરાદાય એકાંગુલપર્યંતં સજ્યં કૃત્વા વિરરામ નિવૃત્તાશ્ચાપરે
પછી વિશ્વામિત્રે ધનુષ ઉઠાવ્યું, એક આંગળી જેટલું ધનુષ તાણ્યું અને આરામ કર્યો; બીજા બધા પણ પાછા ફરી ગયા.
અથ દિનમાત્રે ધનુષિ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાઘવઃ સહાનુજૈરાગત્ય ધનુર્નિરીક્ષ્યાસ્પૃશત્
પછી એક દિવસ સુધી ધનુષ શાંત રહ્યું ત્યારે રાઘવ પોતાના ભાઈઓ સાથે આવ્યો, ધનુષને જોયું અને તેને સ્પર્શ્યું.
અથ રાજકુમારાઃ શતશઃ સમાગતાઃ સર્વાભરણભૂષિતા ધનુર્દૃષ્ટ્વાપસ્પૃશુર્ન ચાલનક્ષમાઃ
પછી સૈંકડો રાજકુમારો સર્વાંગી આભૂષણોથી સજ્જ થઈને ભેગા થયા, ધનુષને જોયું, તેને સ્પર્શ્યું, પણ તેને હલાવી શક્યા નહીં.
અથ દાશરથિપ્રમુખાઃકુમારાઃ સમાગતાઃ
પછી દશરથના પુત્રો આગેવાન બનીને બધા રાજકુમારો ભેગા થયા.
અથ વેત્રઝર્ઝરપાણયઃ સમાગમન્સર્વાનેવાપસારયામાસુઃ
પછી વેત્ર અને ઝાંઝર હાથમાં ધરનારા બધા ભેગા થયા અને સૌને દૂર હાંકી દીધા.
અથ રામો લક્ષ્મરણહસ્તં ગૃહીત્વા સર્વાભરણભૂષિતો ધનુરાસાદ્ય સ્પૃષ્ટ્વા નત્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ધનુરાદાયોદ્દધાર
પછી રામે સર્વાંગી આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, લક્ષ્મણનો હાથ પકડી, ધનુષ પાસે ગયો, તેને સ્પર્શ્યું, નમસ્કાર કર્યો, ફરતો ફર્યો, ધનુષ ઉઠાવ્યું અને તેને ઉંચક્યું.
તદાદાનસમયે સર્વ એવૈત્ય સહાસમૂચુઃ અત્ર ભગ્ના મહારથા ઇતિ
ત્યારે બધાએ એકઠા થઈને હસી કહ્યું: 'અહીં મહાન રથીઓ હારી ગયા છે.'
અથ સ રામો ધનુર્જ્યાસ્થાનમવનમય્ય ધનુષિ જાનું કૃત્વા સજ્યમેકકરેણોત્પાદયન્કોટ્યામનામયત્
પછી રામે ધનુષની ડોરીનું સ્થાન ધનુષ પર મૂકી, ઘૂંટણ ધનુષ પર રાખ્યું, એક હાથથી ધનુષ તાણ્યું અને છેડે વાળી દીધું.
અથસજ્જીકૃતં દૃષ્ટ્વા સર્વ એવ નાસાગ્રન્યસ્તાંગુલયોઽભવન્
પછી, ધનુષ તણાયું જોઈને, સૌએ પોતાની આંગળી નાકના છેડે મૂકી.
રામોઽપિ જ્યામન્વનાદયત્ । તેન નાદેન સર્વેષાં મનાંસિ ક્ષુભિતાન્યાસન્
રામે પણ ધનુષની ડોરી વગાડીને અવાજ કર્યો; એ અવાજથી સૌના મનમાં ઉથલપાથલ થઈ ગઈ.
રામેણસજ્યિતં ધનુરિતિ સર્વત્ર વાદઃ સંજાતઃ
હર જગ્યા એ ચર્ચા થવા લાગી કે 'રામે ધનુષ તાણ્યું છે.'
જનકોઽપિ સીતાં રામાય દદૌ રાજભિશ્ચ યુદ્ધં કૃત્વા તાન્નિર્જ્જિત્ય સ્વપુરીમાગાત્
પછી જનકે સીતાને રામને આપી, રાજાઓ સાથે યુદ્ધ કરીને તેમને હરાવી, પોતાની નગરીમાં પાછા ફર્યા.
અથૈકદા દશરથો રામં યૌવરાજ્યેભિષિચ્ય સુખી બભૂવ સર્વપ્રજારંજનાચ્ચ રામો રાજાનુમત ઇતિ સર્વપ્રજાવાદોઽભૂત્
પછી એક વખત દશરથે રામને યુવરાજપદે અભિષેક કર્યો, આનંદિત થયો, અને રામે સર્વ પ્રજાને પ્રસન્ન રાખ્યા એટલે બધે કહેવાતું હતું કે 'રામ રાજાની મંજુરી ધરાવે છે.'
અથ કૈકયદેશાધિપતિતનયા સુવેષા રામં રાજાનમસહમાના રાજાનમુવાચ મમ વરદાનાવસર ઇતિ રાજાચિંતયત્કિં દેયમિતિ
પછી, કૈકય દેશના રાજાની સુંદર વેશભૂષામાં સજ્જ પુત્રી, રામને રાજા બનાવવામાં આવી રહ્યો છે એ સહન ન કરી શકી અને રાજાને કહ્યું: 'હવે મારા વરદાન આપવાનો સમય આવ્યો છે.' રાજાએ મનમાં વિચાર્યું: 'હવે શું આપવું?'
દેવ્યુવાચ-। ચતુર્દશવર્ષાણિ રામો વનં વિશતુ પાલયતુ રાજ્યં ભરતઃ
રાણીએ કહ્યું: 'રામ ચૌદ વર્ષ માટે વનમાં જાય અને ભરત રાજ્ય સંભાળે.'
રાજાનૃતવચનદોષભયાત્કથંકથમપિ સ્વીચકાર
પછી રાજાએ પોતાના વચન તોડવાનો ભય રાખીને, કઈ રીતે પણ રાણીની માંગ સ્વીકારી.
અથ વસિષ્ઠં ભાવિતયાવોચત રામો વનાય નિર્ગચ્છતિ અસ્ય કિંવા ભવેદિતિ વિચાર્ય શુભાશુભં બ્રૂહિ
પછી ચિંતિત મનથી રાજાએ વસિષ્ઠજીને કહ્યું: 'રામ વનમાં જઈ રહ્યો છે, એના પરિણામે શું થશે? સારું કે ખરાબ, બધું વિચારીને મને કહો.'
વસિષ્ઠો વિચાર્ય સહર્ષં રાજાનમુવાચ
વસિષ્ઠજી એ બધું વિચારીને આનંદપૂર્વક રાજાને કહ્યું:
ગત્વા વનં નિખિલદાનવવીરહંતા શંભોરનેકવિધપૂજનમાતનોતિ । સીતાવિયોગરુષિતઃ કપિસેનયા ચ તીર્ત્વોદધિં દશમુખં ચ નિહંતિ રામઃ
રામ વનમાં જઈને બધા દાનવોનો નાશ કરશે, અનેક પ્રકારના શિવપૂજન કરશે. સીતાજીથી વિયોગના દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, વાનર સેના સાથે દરિયો પાર કરશે અને દશમુખ રાવણને મારે છે.