શંભુરપિ તથા કરોમીત્યુવાચ
શંભુએ કહ્યું: એવું જ થશે, હું એમ જ કરીશ.
રામ એવ નાથઃ સીતાયા ભવિષ્યતિ રામં ચ કૃત્વા સ્વસ્ત્યદ્યૈવ કરિષ્યામિ ગૃહાણાજગવં ધનુરિદમ્
રામ જ સીતાના સ્વામી બનશે અને આજે જ રામને શુભ બનાવીને હું કાર્ય કરીશ. આ મારું મહાન ધનુષ્ય લઈ લો.
રાજોવાચ- કિમેતેનાજગવેન ધનુષા સ્વયંવરે સીતાં રામં પ્રાપય
રાજાએ પૂછ્યું: તમારા આ ધનુષ્યથી સ્વયંવરમાં સીતાને રામને કેવી રીતે આપશો?
શંકર ઉવાચ- ઇદં ધનુરસજ્યં મે યસ્તુ સજ્યં કરિષ્યતિ તસ્મૈ દેયા મયા સીતા પ્રતિજ્ઞામેવમાચર
શંકરે કહ્યું: આ મારું ધનુષ્ય અણસજ્જ છે; જે તેને સજ્જ કરી શકે, તેને હું સીતાને આપીશ. આ મારી પ્રતિજ્ઞા છે, એ પ્રમાણે કરો.
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્ગણૈરંતર્દધે હરઃ । અથાદાતું ધનૂ રાજા ન શશાકાતિયત્નતઃ
આવી રીતે કહ્યા પછી ભગવાન હર એ સભામાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા. પછી રાજાએ ઘણો પ્રયાસ કર્યો છતાં ધનુષ્ય ઉઠાવી શક્યા નહીં.
અથોજ્જ્વલં શતસહસ્રગજબલં સમાહૂય ગૃહાણેત્યુવાચ
પછી, રાજાએ લાખ હાથી જેટલું બળ ધરાવતી સેના બોલાવી અને કહ્યું: 'આ ઉઠાવો.'
સ ચાપિ માતુલં નત્વાટ્ટહાસં કૃત્વોત્પ્લુત્ય ધનુર્દ્વાભ્યાં કરાભ્યામુદ્દધાર જાનુપર્યંતં માતુલો મારીચઃ શ્રુત્વા એકાકી વિપ્રવેષં કૃત્વા વિદેહમયાચત વૈશ્વદેવાંતે પ્રાપ્તમતિથિં મામવૈહિ
એ પછી, તેણે પોતાના મામાને નમસ્કાર કરીને જોરથી હસ્યો, ઉછળી ને બંને હાથથી ધનુષ્યને ઘૂંટણ સુધી ઉઠાવ્યું. એના મામા મારિચએ આ સાંભળી, બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને વૈદેહ પાસે વૈશ્વદેવ વિધિ પૂરી થયા પછી ગયો અને કહ્યું: 'મને અતિથિ માનો.'
રાજોવાચ- સ્વાગતં ભો ઇદં બ્રહ્મન્નાસનં તત્ર નિષીદેતિ
રાજાએ કહ્યું: સ્વાગત છે, બ્રાહ્મણ, આ બેઠકો છે, ત્યાં બેસો.
સ ચાતિથિસ્તથેત્યુક્ત્વા નિષસાદ
એ અતિથિએ 'એવું જ' કહીને બેઠકો પર બેસી ગયો.
અથ રાજા જલમાદાય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ગંધપુષ્પાક્ષતૈરભ્યર્ચ્ય મહાજં તસ્મૈ નિવેદ્ય ભોજનાય પ્રાર્થયામાસ
પછી રાજાએ પાણી લઈને તેના પગ ધોયા, ચંદન, ફૂલ અને અક્ષતથી પૂજા કરી, ઉત્તમ ભોજન આપી, તેને ભોજન માટે આમંત્રિત કર્યો.
સ ચાપિ તદન્નં ષડ્રસોપેતં સૌવર્ણભાજનગતમીક્ષમાણઇવેતસ્તતો વિલોકયામાસ
એ અતિથિએ છ સ્વાદવાળું અને સોનાના વાસણમાં પરોસાયેલું ભોજન જોયું અને પછી આસપાસ નજર કરી.
વીક્ષ્યાસાવચિંતયદેનાં કથમપહરામિ કથમાલિંગામિ કથમન્યત્કિંચિત્કરોમીત્યેવમવસરમલભમાનસ્તૂષ્ણીમેવ વિનિર્ગતઃ
એણે સીતાને જોઈને વિચાર્યું: 'કેવી રીતે તેને અપહરણ કરું? કેવી રીતે તેને વળગી રહું? કે બીજું શું કરું?' પણ કોઈ તક ન મળતાં એ ચુપચાપ બહાર નીકળી ગયો.
અથ દેવા ધનુઃસજ્જીકરણાય યતમાના અહંપૂર્વિકયા વિદ્યમાના અન્યોન્યતિરસ્કારેણ મહેંદ્રઃ પ્રાપ ધનુરુત્તમં પ્રાંતદ્વયાત્પરં નાવનમયિતું શશાક
પછી દેવતાઓએ ધનુષ્ય સજ્જ કરવા પ્રયત્ન કર્યો અને બધા એકબીજાને હરાવવા લાગ્યા. મહેન્દ્રે ધનુષ્ય સુધી પહોંચ્યો પણ એના છેડા પણ વાળી શક્યો નહીં.
અથ સૂર્યો ધનુરાદાય નમયન્નેવ નિપપાત
પછી સૂર્યે ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને વાળવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ પડી ગયો.
વાયુર્બલવતાં શ્રેષ્ઠો જગ્રાહાજગવમથ સ્વેનૈવ કરેણોત્કર્ષયન્નધઃ પપાત ધનુશ્ચ વાયોરુપરિ પપાત અહસંસ્તદા સર્વે
પછી વાયુ, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, એ મહાન ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને પોતાના હાથથી ખેંચતાં નીચે પડી ગયો, અને ધનુષ્ય પણ વાયુ પર પડી ગયું. એ જોઈને બધા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
એતસ્મિન્નંતરે તુરગવરમારુહ્ય બાણાસુરઃ સહસ્રબાહુરનેકાનેકશિરોભિર્દૈત્યૈઃ પરિવૃતઃ પ્રહ્લાદસમેતો વિદેહપુરીમાજગામ
એ દરમિયાન, ઉત્તમ ઘોડા પર ચડીને, હજારો હાથો ધરાવતો બાણાસુર, અનેક માથાવાળા અસુરો સાથે અને પ્રહલાદ સાથે મળીને વિદેહનગર પહોંચ્યો.
અથ સ્વવિભૂષણોદ્ભાસિતાં દિશં કુર્વન્સ્વતેજસાપયશસો દેવતાઃ કુર્વન્નાનાવિધગીતં શૃણ્વન્દ્વ્યંગુલમાત્રેણ શક્તો વિરરામ
પછી, પોતાની ભવ્ય આભૂષણો અને તેજથી દિશાઓ ચમકાવી, દેવતાઓને વિવિધ ગીતો ગાવા લગાડ્યા, અને માત્ર બે આંગળ જેટલો સમય આરામ કર્યો.
પ્રહ્લાદોબલિશ્ચૈવધાવાતેઽથવિરેમતુઃ
પ્રહલાદ અને બલિ પણ દોડી આવ્યા, પણ પછી પાછા ફરી ગયા.
અથ રાક્ષસેષુ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાજાનોઽતિબલિનઃ સમાગતા જ્યાબંધાશક્તા અપસૃત્ય તસ્થુઃ
પછી જ્યારે રાક્ષસો શાંત થઈ ગયા, ત્યારે શક્તિશાળી રાજાઓ ભેગા થયા, ધનુષની ડોરી ચડાવી, પણ પછી પછડાટ ખાઈને ઊભા રહ્યા.
અથ બ્રાહ્મણાઃ સમાગતાઃ
પછી બ્રાહ્મણો પણ ભેગા થયા.
અથ વિશ્વામિત્રો ધનુરાદાય એકાંગુલપર્યંતં સજ્યં કૃત્વા વિરરામ નિવૃત્તાશ્ચાપરે
પછી વિશ્વામિત્રે ધનુષ ઉઠાવ્યું, એક આંગળી જેટલું ધનુષ તાણ્યું અને આરામ કર્યો; બીજા બધા પણ પાછા ફરી ગયા.
અથ દિનમાત્રે ધનુષિ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાઘવઃ સહાનુજૈરાગત્ય ધનુર્નિરીક્ષ્યાસ્પૃશત્
પછી એક દિવસ સુધી ધનુષ શાંત રહ્યું ત્યારે રાઘવ પોતાના ભાઈઓ સાથે આવ્યો, ધનુષને જોયું અને તેને સ્પર્શ્યું.
અથ રાજકુમારાઃ શતશઃ સમાગતાઃ સર્વાભરણભૂષિતા ધનુર્દૃષ્ટ્વાપસ્પૃશુર્ન ચાલનક્ષમાઃ
પછી સૈંકડો રાજકુમારો સર્વાંગી આભૂષણોથી સજ્જ થઈને ભેગા થયા, ધનુષને જોયું, તેને સ્પર્શ્યું, પણ તેને હલાવી શક્યા નહીં.
અથ દાશરથિપ્રમુખાઃકુમારાઃ સમાગતાઃ
પછી દશરથના પુત્રો આગેવાન બનીને બધા રાજકુમારો ભેગા થયા.
અથ વેત્રઝર્ઝરપાણયઃ સમાગમન્સર્વાનેવાપસારયામાસુઃ
પછી વેત્ર અને ઝાંઝર હાથમાં ધરનારા બધા ભેગા થયા અને સૌને દૂર હાંકી દીધા.
અથ રામો લક્ષ્મરણહસ્તં ગૃહીત્વા સર્વાભરણભૂષિતો ધનુરાસાદ્ય સ્પૃષ્ટ્વા નત્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ધનુરાદાયોદ્દધાર
પછી રામે સર્વાંગી આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, લક્ષ્મણનો હાથ પકડી, ધનુષ પાસે ગયો, તેને સ્પર્શ્યું, નમસ્કાર કર્યો, ફરતો ફર્યો, ધનુષ ઉઠાવ્યું અને તેને ઉંચક્યું.
તદાદાનસમયે સર્વ એવૈત્ય સહાસમૂચુઃ અત્ર ભગ્ના મહારથા ઇતિ
ત્યારે બધાએ એકઠા થઈને હસી કહ્યું: 'અહીં મહાન રથીઓ હારી ગયા છે.'
અથ સ રામો ધનુર્જ્યાસ્થાનમવનમય્ય ધનુષિ જાનું કૃત્વા સજ્યમેકકરેણોત્પાદયન્કોટ્યામનામયત્
પછી રામે ધનુષની ડોરીનું સ્થાન ધનુષ પર મૂકી, ઘૂંટણ ધનુષ પર રાખ્યું, એક હાથથી ધનુષ તાણ્યું અને છેડે વાળી દીધું.
અથસજ્જીકૃતં દૃષ્ટ્વા સર્વ એવ નાસાગ્રન્યસ્તાંગુલયોઽભવન્
પછી, ધનુષ તણાયું જોઈને, સૌએ પોતાની આંગળી નાકના છેડે મૂકી.
તસ્મિન્નેવાવસરે સીતા પદ્મકિંજલ્કપ્રભેષદરુણવસનં બિભ્રતી નીલકુટિલકુંતલૈશ્ચલદ્ભિર્યૂનાં મનાંસ્યાકર્ષયદ્ભિઃ પ્રેક્ષમાણદૃષ્ટિભગ્નકલૈરિવ સ્ત્રીણાં ચિત્તમીદૃશમિતિ દર્શયદ્ભિરિવોપશોભિત-લલાટાનંગચાપસુભ્રૂપદ્મપત્રારુણવિલોચના તિલપ્રસૂનનાસામૃદુસ્નિગ્ધરો મશકપોલાનંતરા રક્તોષ્ઠરાક્તાસનમાણિક્યનિભદાડિમીદશના જપાકુસુમારુણાધરાતિશોભિતચિબુકાશુક્તિ-કર્ણાસમદીર્ઘકંઠાતિમાંસલવક્ષાઃ પીનોદ્ભિન્નકુચકુડ્મલાનેકહારોપશોભિતા સુભગાકા-। રાનતિમાંસલબાહુલતા મુગ્ધાયતસમાનાંગુલિશિખાપદ્મારુણપલ્લવાવિવિધબહુરત્નાંગુલિભૂષણામુષ્ટિગ્રાહ્યમધ્યાસુ રોમરાજિગંભીરનાભિઃ પૃથુજઘનાકરિકરોરુસ્તૂણીરજંઘાસુપાદકમલા-નૂપુરાદિ પાદવિભૂષણા પાદાંગુલીભૂષિતા વિકસિતસૌગંધિકં વિદધતી ભુંજાનમારીચસ્ય પુરતશ્ચાગતા
એ સમયે સીતાએ કમળના કેશર જેવી લાલ વસ્ત્રો પહેરી, વાંકડા અને ઘાટા વાળથી યુવાનોના મનને આકર્ષતી, નજરથી સ્ત્રીઓના હૈયા જીતી લેતી, સુંદર કપાળ, કામદેવના ધનુષ્ય જેવી ભ્રૂ, કમળપાંખ જેવી લાલ આંખો, તલફૂલ જેવી નાક, કોમળ ગાલ, બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠ, દાડમના દાણા જેવી દાંત, જપાકુસુમ જેવી ચમકતી ચીંટી, શંખ જેવી કાન, લાંબી ગળા, ભરાવદાર છાતી અને અનેક આભૂષણોથી શોભાયમાન, મજબૂત હાથ, કમળની પાંખડી જેવી આંગળીઓ અને પગની આંગળીઓ, વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન, પાતળી કમર, ઊંડી નાભિ, પહોળા કટિ, હાથીના પગ જેવી જાંઘ, સીધા પગ, કમળ જેવા પગ, પાયલ અને બિચિયા પહેરેલી, ખીલેલા સુગંધિત કમળની સુગંધ ફેલાવતી, મારિચ સામે તે ભોજન લેતી વખતે આવી.