અથ વૈદેહોઽપિ મિથિલાં નાનાપતાકોપશોભિતાં વિવિધપ્રાસાદગોપુરોદ્યાનદેવતાયતનોપશોભિતામન્યોન્યકેલિચતુરયુવતિજનાનુકીર્ણામુશીરવિરચિતમહાપ્રપાં સુકેલીજનોપશોભિતવિશિખાં । વિવિધપણ્યોપશોભિતરથ્યાં તત્રતત્ર બ્રહ્મઘોષશોભિતમઠાં પ્રતિમંદિરં મીમાંસાદિવ્યાખ્યાનસંપાદિ સામાધ્યયનાં સુપુણ્યહવિર્ગંધસામાદિસ્વરપદક્રમશ્રુતિબ્રાહ્મણવાટિકામનેકપરિવૃઢમંદિરપ્રવેશનિષ્ક્રીતાગુરુકુંકુમાધ્વર્ય્યુવેષાં મૃદુલવસન તાંબૂલ રક્તદંતચ્છદકામિનીમૃદુવચનકઠિનવચનકરસંજ્ઞાનિર્દ્ધારિત પ્રતિવચનવિવિધોપાયના હરણકરજનોપશોભિતાં મૃદુધવલજઘનપરિવીતવસ્ત્રોપરિભાગેન સ્નિગ્ધવર્તુલપરસ્પરસંઘર્ષપયોધરમધ્યપ્રદેશોપશોભિત વામાંસકંદોપશોભિતવનિતાં વિવિધમુક્તાહારજપાસંકાશદશનચ્છદ મંદહાસમાલાકારસહસ્રોપશોભિતાં પુણ્યાસવસાધનમંદિરાં તત્રતત્ર વિચિત્રતોરણાં વિશુદ્ધવીથિકાં તત્રતત્ર સ્થાપિતકલ્પપાદપાં રંભાવિભૂષિતદ્વારાં પુરીં શોભિતાં શોભયામાસ
પછી વિદેહરાજાએ મિથિલાને અનેક ધ્વજોથી શોભાવેલી, વિવિધ મહેલો, ગોપુરો, બગીચાઓ અને મંદિરો, રમતમાં નિપુણ યુવતીઓથી ભરેલી, ઉશીરથી બનેલી મોટી વાવોથી શોભિત, સુંદર સ્ત્રીઓથી ભરેલી, વિવિધ સામાનથી શોભિત રસ્તાઓ, સર્વત્ર વેદમંત્રોના ઘોષથી ગુંજતા મઠો, મંદિરો, મીમાંસા વગેરે શાળાઓ, સામવેદના પાઠ કરતા બ્રાહ્મણો, ઘી અને સુગંધથી ભરેલા ઘરો, નરમ વસ્ત્રો, પાનથી લાલ દાંતવાળી, મીઠા-કઠણ બોલવાળી, ચતુર જવાબ આપનારી, દાગીનાવાળી, નરમ સફેદ વસ્ત્રોથી ઢંકાયેલી નિતંબ, ગોળ-મૃદુ સ્તન, સુંદર બાહુઓ, મુક્તાહાર અને જપાકુસુમ જેવા લાલ હોઠ, મૃદુ સ્મિત, પુણ્યમય મદિરા ઘર, સુંદર તોરણ, શુદ્ધ ગલીઓ, કલ્પવૃક્ષો, રંભા વડે શોભિત દ્વાર—આ રીતે મિથિલા શહેરને શોભાવ્યું.
અથાભિકલનાર્થં વિલાસિન્યો નિશાદૂર્વાક્ષતામંત્રમંગલકજ્જલિતકૈશિકધમિલ્લલતાગ્રંથિ-ત જટોપશોભિત સીમંતશીર્ષશોભિતનાસામુખવિચિત્રાભરણાર્હણહેમપાત્રાવસ્થિતાજ્યગુગ્ગલુ ફલાદિસૌભાગ્યદ્રવ્યમુદ્વહંતીભિઃ સ્ત્રીભિરન્યૈરપિશોભિતજનૈઃ સ રાજા નિર્જગામ
પછી લગ્નની તૈયારી માટે વિલાસિનીઓએ, દુર્વા-અક્ષત-હલદીથી શોભિત વાળ, ફૂલોની વેણી, મસ્તક-નાક પર વિભિન્ન દાગીના, સોનાની વાટકીમાં ઘી, ગુગ્ગળ, ફળ અને શુભ સામાન લઈને, અન્ય સ્ત્રીઓ અને સેવકો સાથે રાજાને બહાર લાવ્યો.
તદાનીં મંગલતુર્યઘોષાદેવ દુંદુભિભેરીનિઃસાણમર્દલશંખાદિનાદાઃ પ્રાદુર્બભૂવુઃ
એ સમયે શુભ તુરી અને અન્ય વાદ્યો જેવી કે ઢોલ, નગારા, ઝાંઝ અને શંખના મંગળમય અવાજો ગૂંજ્યા.
ગાયકાશ્ચ મંગલાનિ જગુઃ
ગાયકોએ મંગળ ગીતો ગાયા.
મંગલવેદવાક્યાનુપાઠેન વૈદિકાઃ બ્રાહ્મણાઃ । કુલપાઠકા ભેરીઘોષેણ કૃત્સ્નમાકાશમાપૂરયન્
વેદપાઠી બ્રાહ્મણોએ શુભ વેદમંત્રોનું પાઠન કર્યું અને કુળપાઠકોએ નગારાના અવાજ સાથે આખું આકાશ ગૂંજી ઉઠ્યું.
અથાન્યોન્યાક્ષતપૂર્વમંગીકુર્વંતઃ સૂતબંદિજનાદિભિઃ સ્તૂયમાનાઃ પુરં પ્રવિવિશુઃ
પછી, એકબીજાને આદર આપતા અને સુત તથા અન્ય સેવકો દ્વારા સ્તુતિ થતી, તેઓ શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
વિદેહનગરાત્પશ્ચિમભાગે નિર્મિતં મંદિરં દશરથઃ પ્રવિવેશ
વિદેહનગરના પશ્ચિમ ભાગે બનેલ મહેલમાં દશરથ પ્રવેશ્યા.
અવશિષ્ટાશ્ચ યથાયોગ્યં ભવનં વિવિશુઃ
બાકીના લોકોએ પણ પોતાની યોગ્ય રહેણાંકમાં પ્રવેશ કર્યો.
અથ નારદો મિથિલાં તદાનીમેવાગચ્છત્
એ સમયે જ નારદ મિથિલામાં આવ્યા.
વિદેહોઽપિ દેવર્ષિમભિપૂજ્ય સ્વાગતં દૃષ્ટ્વા ભોજનં કારયિત્વા। સુખાસીનાય મુનયે સઘનસારં તાંબૂલં દત્વા વ્યજ્ઞાપયત્
વિદેહે દેવર્ષિનું યથાયોગ્ય સન્માન કરી, આવકાર આપ્યો, ભોજનની વ્યવસ્થા કરી, મુનિને આરામથી બેઠા પછી ઘનસારો તાંબૂલ આપી વિનંતી કરી.
શ્વો વિવાહે ભવાન્સ્થાતુમર્હતિ કારયિતું વિવાહમ્
આવતીકાલે લગ્નમાં આપ હાજર રહી વિધિ કરશો એવી વિનંતી છે.
શ્વો હિ નક્ષત્રં સૂર્યનક્ષત્રદર્શનં તત્ર વિવાહો ન કર્તવ્ય ઇતિ
કારણ કે આવતીકાલે સૂર્યનક્ષત્ર છે, એ દિવસે લગ્ન કરવું યોગ્ય નથી.
અથ મૌહૂર્તિકં વૃદ્ધગાર્ગ્યમાહૂય રાજા પપ્રચ્છ ક્વ વિવાહમુહૂર્તઃ
પછી રાજાએ વૃદ્ધ ગાર્ગ્ય મુહૂર્તજ્ઞને બોલાવી પૂછ્યું: 'લગ્ન માટે કયો મુહૂર્ત છે?'
શ્વ ઇતિ ગાર્ગ્ય ઉવાચ
ગાર્ગ્યે કહ્યું: 'આવતીકાલે.'
રાજા ચ નારદં ગાર્ગ્યં ચોદીક્ષ્ય ભો ઇદમિત્થમિતિ પપ્રચ્છ
રાજાએ નારદ અને ગાર્ગ્યને પૂછ્યું: 'હા, એ જ રીતે છે?'
અથ નારદો ગાર્ગ્યમુવાચ
પછી નારદે ગાર્ગ્યને કહ્યું.
કથમુક્તં લગ્નં દાસ્યસિ
તમે જે રીતે કહ્યું તે મુહૂર્ત કેમ આપશો?
અથ ગાર્ગ્યો વિષઘટિકાશ્ચ વિહાય લગ્નં દાસ્યામિ ઇત્યુવાચ
ત્યારે ગાર્ગ્યે કહ્યું: 'હું દુષ્કાળના સમયને છોડીને શુભ મુહૂર્ત આપું છું.'
નારદોપિ બ્રહ્મવચનાનિ કિં ન જાનાસીત્યુક્તવાન્ગાર્ગ્યમ્
નારદે ગાર્ગ્યને પૂછ્યું: 'શું તમને બ્રહ્માના વચનો ખબર નથી?''
ગાર્ગ્યસ્તુષ્ટસ્તાન્દોષાનપઠત્
ગાર્ગ્ય આનંદિત થઈ એ દોષોનું વર્ણન કરવા લાગ્યા.
ઉલ્કા ચ બ્રહ્મદંડશ્ચ મોઘઃ કંપસ્તથૈવ ચ । સર્વકાર્યવિનાશાય દૃષ્ટા વૈ બ્રહ્મણા પુરા
પૂર્વે બ્રહ્માજીએ જોયું હતું કે ઉલ્કા, બ્રહ્માનો દંડ, વ્યર્થતા અને કંપન — આ બધું બધાં કાર્યોના વિનાશના સંકેતરૂપે દેખાય છે.
પ્રતિષ્ઠાસુ વિવાહેષુ મૌંજીબંધાભિષેકતઃ । અન્યેષુ સર્વકાર્યેષુ વિષનાડીર્વિવર્જયેત્
સ્થાપન, લગ્ન, યજ્ઞોપવીત અને અન્ય બધા શુભ કાર્યોમાં ઝેરના વાસણનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ.
અતઃ પરં તુ કાર્ય્યાણાં કરણેન ચ દોષભાક્ । વિવાહાદિષુ કાર્યેષુ દોષમેવ વદામ્યતઃ
આથી, આવા સમયે કાર્ય કરવાથી દોષ થાય છે; લગ્ન વગેરે કાર્યોમાં પણ હું દોષ જ કહું છું.
ઉલ્કા દહેત્કુલં સર્વં બ્રહ્મદંડો વિનાશયેત્ । મોઘસ્તુ મરણા યસ્યાત્કંપઃ કંપાય કર્મ્મણઃ
ઉલ્કા આખા કુટુંબને ભસ્મ કરી નાખે છે, બ્રહ્માનો દંડ વિનાશ લાવે છે, વ્યર્થતા મૃત્યુ તરફ લઈ જાય છે અને કંપનથી કાર્ય નિષ્ફળ જાય છે.
ઇતિ નારદોક્તમાકર્ણ્ય ગાર્ગ્યો મુનિર્મૌનપરોઽભવત્
નારદજીના ઉપદેશ સાંભળી ગાર્ગ્ય મુનિ મૌન થઈ ગયા.
દધ્યૌ રવિં ગ્રહપતિં વિહાય વિષનાડીર્વિવાહઃ ક્રિયતમિતિ
તેણે ગ્રહોના સ્વામી રવિદેવનું ધ્યાન કર્યું અને નક્કી કર્યું કે લગ્ન ઝેરના વાસણ વિના જ કરવું.
નારદ ઉવાચ- કથં બ્રહ્મવચનમ્
નારદે પૂછ્યું: બ્રહ્માજીનું વચન કેવી રીતે સમજવું?
સૂર્ય ઉવાચ- દેશભેદેન વ્યવસ્થોદિતા તદસ્મિન્દેશે વિવાહો વિષઘટિકાં વિહાય કર્તવ્ય એવ
સૂર્યદેવે કહ્યું: નિયમ પ્રદેશ પ્રમાણે નક્કી થાય છે; આ દેશમાં લગ્ન ઝેરના વાસણ વિના જ કરવો જોઈએ.
નારદોપ્યનુમેને
નારદજીએ પણ એ વાતને સ્વીકારી.
ઉવાચ શ્વઃ પરાહ્ણે ચ ક્ષત્ત્રવિવાહશ્ચ ભવેદતઃ સ્વયં વરાર્થં નૃપા આગચ્છંતુ તન્નૃપદૂતાન્પ્રેષય
તેણે કહ્યું: આવતીકાલે કે પરમદિવસે ક્ષત્રિય લગ્ન થવો જોઈએ; વર માટે રાજાઓ પોતે આવે — એ રાજાઓને દૂત મોકલ.