હૂયતે સર્વયજ્ઞેષુ સ ભવાન્કિં જપિષ્યતિ । રચિતાંજલયઃ સર્વે ત્વામેવૈકમુપાસતે
'તમને તો દરેક યજ્ઞમાં બોલાવીને પૂજા કરવામાં આવે છે; પછી તમને શું જાપ કરવાની જરૂર છે? બધા folded હાથથી માત્ર તમારું જ પૂજન કરે છે.'
સ ભવાન્દેવદેવેશ કસ્મૈ વા રચિતાંજલિ । નમસ્કારાદિ પુણ્યાનાં ફલદસ્ત્વં મહેશ્વર
'દેવતાઓના સ્વામી, તમને કોણ હાથ જોડી વંદન કરે? મહેશ્વર, તમે તો વંદન અને અન્ય સારા કામોના ફળ આપનાર છો.'
તવ કઃ ફલદો વંદ્યઃ કો વા ત્વત્તોધિકો વદ । શંકર ઉવાચ- ધ્યાયે ન કિંચિદ્ગોવિંદ ન નમસ્યેહ કિંચન
'તમાથી વધારે વંદનપાત્ર કોણ છે? અને ફળ આપનાર કોણ છે? કહો.' શંકરે કહ્યું: 'ગોવિંદ, હું અહીં કશાની ધ્યાનધારણા કરતો નથી, ને કશાને વંદન કરતો નથી.'
નોપાસ્યે કંચન હરે ન જપિષ્યેહ કિંચન । કિંતુ નાસ્તિકજંતૂનાં પ્રવૃત્ત્યર્થમિદં મયા
'હે હરિ, હું અહીં કોઈની ઉપાસના કરતો નથી, ને કોઈ જાપ પણ કરતો નથી; પણ આ બધું હું નાસ્તિક જીવોના વર્તન માટે જ કરું છું.'
દર્શનીયં હરે તે સ્યુરન્યથા પાપકારિણઃ । તસ્માલ્લોકોપકારાર્થમિદં સર્વં કૃતં મયા
'હે હરિ, તેઓ જો ન જુએ તો પાપકર્મમાં લાગી જાય; એટલે જ આ બધું લોકહિત માટે મેં કર્યું છે.'
ઓમિત્યુક્ત્વા હરિરથ તં નત્વા સમતિષ્ઠત । અથ તે ગૌતમગૃહં પ્રાપ્તા દેવગણર્ષયઃ
પછી હરિએ 'ૐ' ઉચ્ચારીને તેમને વંદન કર્યું અને ઊભા રહ્યા; ત્યારબાદ બધા દેવતા અને ઋષિઓ ગૌતમના ઘરમાં આવ્યા.
સર્વે પૂજામથો ચક્રુર્દેવદેવે પિનાકિને । દેવો હનૂમતા સાર્દ્ધં ગાયન્નાસ્તે રઘૂત્તમ
બધાએ પછી દેવદેવ પિનાકધારીની પૂજા કરી; ભગવાન હનુમાન સાથે બેઠા રહીને ગીત ગાતા રહ્યા, હે રઘુકુલશ્રેષ્ઠ.
પઞ્ચાક્ષરીં મહાવિદ્યાં સર્વ એવ તદા જપન્ । હનૂમત્કરમાલંબ્ય દેવ્યભ્યાશં ગતો હરઃ
ત્યારે બધા મહાન પાંચાક્ષરી મંત્રનો જાપ કરતા હતા; હરાએ હનુમાનનો હાથ પકડીને દેવી પાસે ગયા.
એકશય્યાસમાસીનૌ તાવુભૌ દેવદંપતી । ગાયન્નાસ્તે સ હનુમાંસ્તુંબુરુર્નારદસ્તથા
દિવ્ય dampati એક જ શય્યાપર બેઠા હતા; હનુમાન, તુંબુરુ અને નારદ ગીત ગાતા રહ્યા.
નાનાવિધિવિલાસાંશ્ચ ચકાર પરમેશ્વરઃ । આહૂય પાર્વતીમીશ ઇદં વાક્યમુવાચ હ
પરમેશ્વરે અનેક પ્રકારની લીલાઓ કરી; પછી પાર્વતીને બોલાવીને ભગવાને કહ્યું—
શ્રીસદાશિવ ઉવાચ- રચયિષ્યામિ ધમ્મિલ્લમેહિ મત્પુરતઃ શુભે । દેવ્યાહ ન ચ યુક્તં તદ્ભર્ત્રાશુશ્રૂષણં સ્ત્રિયઃ
શ્રી સદાશિવે કહ્યું: 'હે શુભે, હું તારા સામે તારા વાળ ગૂંધીશ.' દેવી બોલી: 'પતિએ પત્નીને સેવા કરવી યોગ્ય નથી.'
કેશપ્રસાધનકૃતાવનર્થાંતરમાપતેત્ । કેશપ્રસાધને દેવ તત્વં સર્વં ન ચેપ્સિતમ્
'પતિએ વાળ ગૂંથ્યા તો અનિષ્ટ થાય; હે દેવ, વાળ ગૂંથવાની વાતમાં મને એ જરાય પસંદ નથી.'
અથ બંધે કૃતે પશ્ચાદંસપ્રાંતપ્રમાર્જનમ્ । તનોશ્ચરમસંલગ્ન કેશપુષ્પાદિમાર્જનમ્
પછી વાળ ગૂંધી લીધા પછી, ખભાના છેડે સફાઈ કરવી; અને શરીર પર લાગેલા વાળ, ફૂલ વગેરે દૂર કરવું.
એતસ્મિન્વર્તમાને તુ મહાત્માનો યદાગમન્ । તદા કિમુત્તરં વાચ્યં તવ દેવાદિવંદિનઃ
આ બધું ચાલતું હોય ત્યારે મહાન આત્માઓ આવી જાય, ત્યારે દેવતાઓ અને સ્તુતિ કરનારને તું શું જવાબ આપશે?
નાયાંતિ ચેદથ વિભો ભીતિર્નાશમુપેષ્યતિ । એવં હિ ભાષમાણાં તાં કરેણાકૃષ્ય શંકરઃ
'જો તેઓ ન આવે તો, હે પ્રભુ, ભયથી વિનાશ થશે.' આમ બોલતી દેવીને શંકરે હાથથી ખેંચી લીધી.
સ્વોર્વોસ્તાં સ્થાપયિત્વૈવ વિસ્રસ્ય કચબંધનમ્ । વિભજ્ય ચ કરાભ્યાં સ પ્રસસાર નખૈરપિ
પોતાના જમણા પગ પર બેસાડીને, વાળની ગાંઠ ઢીલી કરી, હાથથી વહેંચી અને નખથી પણ ફેલાવી દીધી.
વિષ્ણુદત્તાં પારિજાતસ્રજં કચગતામપિ । કૃત્વા ધમ્મિલ્લમકરોદથ માલાં કરાગતામ્
વિષ્ણુએ આપેલી પારિજાતની વણાવેલી વણમાલા, જે તેના વાળમાં હતી, તે લઈ, તેણે પહેલા વાળ ગોઠવ્યા અને પછી એ માળા તેના હાથમાં મૂકી.
મલ્લિકાસ્રજમાદાય બબંધ કચબંધને । કલ્પપ્રસૂનમાલાં ચ બ્રહ્મદત્તાં મહેશ્વરઃ
મલ્લિકા ફૂલોની માળા લઈને, તેણે તેના વાળમાં બાંધી, અને મહાદેવએ પણ બ્રહ્માએ આપી હતી એવી કલ્પવૃક્ષની ફૂલોની માળા મૂકી.
પાર્વતીવસને ગૂઢગંધાઢ્યે ચ સમાદધાત્ । અથાંસપૃષ્ઠસંલગ્નમાર્જનં કૃતવાન્વિભુઃ
પાર્વતીના વસ્ત્રમાં છુપાયેલ સુગંધથી ભરેલી માળા મૂકી, પછી ભગવાને તેના ખભા પાછળ સાફ કરવા માટેનું કપડું લગાડ્યું.
શ્લથનીવેરધો દેવ્યા વસ્ત્રવેષ્ટેરધોગતઃ । દેવઃ કિમિદમિત્યુક્ત્વા નીવીબંધં ચકાર હ
દેવીના નીચેના વસ્ત્રે ઢીલા પડી નીચે સરકી ગયા હતા; ભગવાને 'આ શું?' એમ કહીને તેની નીવી બાંધી.
નાસાભૂષણમેતત્તે પશ્યામિ સ મદાત્તતઃ । ઇત્યુક્ત્વા સ્વયમાદાય વિચ્છાયં મૌક્તિકં સતી
'આ તો તારો નાકનો આભૂષણ છે, હું જોઈ રહી છું,' એમ કહી, સતીએ પોતે જ મોતી લઈને તેને ધ્યાનથી જોયું.
હરિદ્રાયાઃ સમાયોગે મુક્તાફલમદીપ્તિમત્ । ઇદં હિ ધ્રિયતાં મુક્તાફલં મમ તવ પ્રિયમ્
હળદર સાથે મોતી જોડાય ત્યારે તે વધુ તેજથી ચમકે છે; 'આ મોતી, જે મને પ્રિય છે, તું રાખજે.'
પાર્વત્યુવાચ- અહો ત્વન્મંદિરં શંભો સર્વવસ્તુસમૃદ્ધિમત્ । પૂર્વમેવ મયા સર્વં વસ્તુજ્ઞાતં વિભૂષણૈઃ
પાર્વતી બોલી: 'અરે શંભુ, તારો મંદિર તો સર્વ પ્રકારની સંપત્તિથી ભરેલું છે; તારા આભૂષણોથી હું પહેલેથી જ બધું જાણી ગઈ છું.'
અહો દ્રવિણસંપત્તિર્ભૂષણૈરવગમ્યતે । શિરોવિભૂષિતં દેવ બ્રહ્મશીર્ષસ્ય માલયા
'હા, માણસની સંપત્તિ તેના આભૂષણોથી જાણી શકાય છે; દેવ, તારા માથા પર બ્રહ્માના માથાની માળા શોભે છે.'
નરકસ્ય તથા માલા વક્ષઃસ્થલવિભૂષણમ્ । શેષશ્ચ વાસુકિશ્ચૈવ સવિષૌ તવ કંકણે
'અને નરકની માળા તારા છાતીનું શણગાર છે; શેષ અને વાસુકિ, બંને ઝેરવાળા, તારા કંકણ છે.'
દિશોંઽબરે જટા કેશા ભસિતં ચાંગરાગકમ્ । મહોક્ષો વાહનં ગોત્રં કુલં ચાજ્ઞાતમેવ ચ
'દિશાઓ અને આકાશ તારા જટાવાળ અને વાળ છે, ભસ્મ તારા અંગ પર લગાવાનું છે; મહાબળદ તારો વાહન છે, અને તારો વંશ અને કુળ અજાણ્યા છે.'
જ્ઞાયેતે પિતરૌ નૈવ વિરૂપાક્ષં તથા વપુઃ । એવં વદંતીં ગિરિજાં વિષ્ણુઃ પ્રાહાતિ કોપનઃ
'તારા માતા-પિતા જાણીતા નથી, ને તારો સ્વરૂપ પણ નહીં, અરે ત્રિનેત્રધારી.' ગિરિજાએ આમ બોલતાં, વિષ્ણુ ગુસ્સાથી બોલ્યા:
કિમર્થં નિંદસે દેવિ દેવદેવં જગત્પતિમ્ । ત્યક્ષ્યે પ્રાણાન્પ્રિયાન્ભદ્રે તવ નૂનમસંયમમ્
'દેવી, તું દેવોના દેવ, જગતના સ્વામીની નિંદા કેમ કરે છે? હે શુભે, તું અણઘડ છે એટલે હું મારા પ્રિય પ્રાણ ત્યજી દઈશ.'
યત્રેશનિંદનં ભદ્રે તત્ર નો મરણં વ્રતમ્ । ઇત્યુક્ત્વાથ નખાભ્યાં હિ હરિશ્છેત્તું શિરોગતઃ
'જ્યાં ઈશની નિંદા થાય છે, હે શુભે, ત્યાં આપણો મૃત્યુનો વ્રત છે.' એમ કહી, હરિએ પોતાના નખથી માથું કાપવા તૈયાર થયો.
મહેશસ્તુ કરં ગૃહ્ય પ્રાહ મા સાહસં કૃથાઃ । પાર્વતીવચનં સર્વં પ્રિયં મમ તવાપ્રિયમ્
પણ મહેશ્વરે તેનો હાથ પકડીને કહ્યું, 'આવું ધાડસ ન કર; પાર્વતીના બધા શબ્દો મને તો પ્રિય છે, પણ તને અપ્રિય છે.'