વાસુદેવો મર્દલં ચ કરાભ્યામિદમાહનત્ । અવગાહંશ્ચતુર્વક્ત્રસ્તુંબુરુર્મુખરો બભૌ
વાસુદેવે પોતાના હાથથી મૃદંગ વગાડ્યો; ચારમુખ તુંબુરુ ગુંજતો અને તેજસ્વી દેખાયો.
તાનકા ગૌતમાદ્યાસ્તુ તૂષ્ણીં ગાતું ચ વાયુતઃ । ગાયકે મધુરં ગીતં હનૂમતિ કપીશ્વરે
તાનક, ગૌતમ અને બીજા શાંત રહ્યા; વાનરરાજ હનુમાન ગાયકોએ વચ્ચે મીઠું ગીત ગાયું.
મ્લાનમમ્લાનમભવત્કૃશાઃ પુષ્ટાસ્તદાઽભવન્ । સ્વાં સ્વાં ગીતિમતઃ સર્વે તિરસ્કૃત્યૈવ મૂર્ચ્છિતાઃ
કોઈ થાકી ગયા, કોઈ તાજા રહ્યા; બધા પોતપોતાનું ગીત છોડીને મગ્ન થઈ ગયા.
તૂષ્ણીં સર્વે સમભવન્દેવર્ષિગણદાનવાઃ । એકઃ સ હનુમાન્ગાતા શ્રોતારઃ સર્વ એવ તે
બધા દેવઋષિ, દાનવો અને અન્ય મૌન થઈ ગયા; માત્ર હનુમાન ગાતા રહ્યા અને બધા સાંભળતા રહ્યા.
મધ્યાહ્નકાલવિતતે ભોજનાવસરે સતિ । દુકૂલયુગમાધત્ત શૃણ્વન્ગીતિં મહેશ્વરઃ
મધ્યાહ્ન સમયે જ્યારે ભોજનનો અવસર આવ્યો, મહેશ્વરે સુંદર કપડાં પહેરીને ગીત સાંભળતા રહ્યા.
પીતવસ્ત્રદ્વયં વિષ્ણુરારક્તં ચતુરાનનઃ । સ્વસ્વાર્હાણ્યથ સર્વેઽપિ કૃત્યં કૃત્વાપિ કાલિકમ્
વિષ્ણુએ પીળાં કપડાં પહેર્યા અને ચતુરાનનએ લાલ; બધા પોતપોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને પોતાના કામમાં લાગ્યા.
સ્વં સ્વં વાહનમારુહ્ય નિર્ગતાઃ સર્વદેવતાઃ । ગાનપ્રિયો મહેશસ્તુ જગાદ પ્લવગેશ્વરમ્
દરેક દેવતાએ પોતપોતાના વાહન પર ચડીને ત્યાંથી નીકળી ગઈ. ગીત ગાવાનું જેને ખૂબ ગમતું હોય એવા મહાદેવે વાનરરાજાને કહ્યું.
પ્લવગત્વં મયાજ્ઞપ્તો નિઃશંકં વૃષમારુહ । મમ ચાભિમુખો ભૂત્વા ગાયસ્વાશેષગાયનમ્
મારા આદેશથી તું વાનર રૂપે છે, હવે નિર્ભય બની મારા વાછરડાં પર ચઢ, મારી સામે રહીને બધા ગીતો ગા.
અથાહ કપિશાર્દૂલો ભગવંતં મહેશ્વરમ્ । વૃષભારોહસામર્થ્યં તવ નાન્યસ્ય વિદ્યતે
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા હનુમાનજી મહાદેવને બોલ્યા: 'વાછરડાં પર ચડવાની શક્તિ તો માત્ર આપમાં જ છે, બીજામાં નથી.'
તવ વાહનમારુહ્ય પાતકી સ્યામહં વિભો । મામેવારુહ દેવેશ વિહંગઃ શિવવાહનઃ
'મારા દ્વારા આપના વાહન પર ચડું તો હું પાપી બની જઉં, દેવોના સ્વામી, આપ મારા પર ચડો—શિવજીનું વાહન જે પંખી છે તે પણ ચડે.'
તવ ચાભિમુખં ગાનં કરિષ્યામિ વિલોકય । અથેશ્વરો હનૂમંતમારુરોહ વૃષં યથા
'હું આપની સામે રહીને ગીત ગાઈશ—જુઓ!' પછી ભગવાને હનુમાનજી પર એ જ રીતે ચડ્યા જેમ વાછરડાં પર ચડે છે.
આરૂઢે શંકરે દેવે હનૂમાન્કંધરાશિરઃ । છિત્ત્વા ત્વચં પરાવૃત્ય મુખં ગાયતિ પૂર્વવત્
શિવજી ભગવાન હનુમાનજી પર ચડ્યા ત્યારે, હનુમાનજીએ માથું ખભા પર ઝુકાવ્યું, ચામડી થોડી દૂર કરી અને પહેલાં જેવું જ મોઢું ફેરવીને ગીત ગાવા લાગ્યા.
શૃણ્વન્ગીતિસુધાં શંભુર્ગૌતમસ્ય ગૃહં ગતઃ । સર્વે ચાપ્યાગતાસ્તત્ર દેવર્ષિગણદાનવાઃ
શંભુએ જ્યારે એ મધુર ગીત સાંભળ્યું, ત્યારે તે ગૌતમના ઘેર ગયા; અને બધા દેવો, ઋષિઓ અને દાનવો પણ ત્યાં પહોંચ્યા.
પૂજિતા ગૌતમેનાથ ભોજનાવસરે સતિ । યચ્છુષ્કદારુસંભૂતં ગૃહોપકરણાદિકમ્
પછી, જ્યારે ગૌતમએ ભોજન સમયે સૌનું સન્માન કર્યું, ત્યારે ઘરમાંના બધા સુકા લાકડાંથી બનેલા વાસણો અને સાધનો—
પ્રરૂઢમભવત્સર્વં ગાયમાને હનૂમતિ । તસ્મિન્ગાને સમસ્તાનાં ચિત્રદૃષ્ટિરતિષ્ઠત
—હનુમાનજી ગીત ગાતા ત્યારે બધું હરિયાળું અને સમૃદ્ધ બની ગયું; એ ગીતમાં સૌની દૃષ્ટિ અદ્દભુત બની ગઈ.
દ્વિબાહુરીશસ્ય પદાભિવંદનઃ સમસ્તગાત્રાભરણોપપન્નઃ । પ્રસન્નમૂર્તિસ્તરુણઃ સુમધ્યે વિન્યસ્તમૂર્દ્ધાંજલિભિઃ સુરૈઃ સ્તુતઃ
બે હાથવાળો, ભગવાનના ચરણોમાં વંદન કરતો, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભતો, પ્રસન્ન મુખવાળો, યુવાન, અને આસપાસના દેવો માથા ઉપર હાથ જોડીને સ્તુતિ કરતા હતા.
શિરઃ કરાભ્યાં પરિગૃહ્ય શંકરો હનૂમતઃ પૂર્વમુખં ચકાર । પદ્માસનાસીન હનૂમતાંજલૌ નિધાય પાદં ત્વપરં મુખે ચ
શંકરે હનુમાનજીનું માથું હાથમાં લઈને તેમનું મોઢું સીધું કર્યું; પછી પદ્માસનમાં બેસી, એક પગ હનુમાનજીના જોડેલા હાથમાં અને બીજું પગ તેમના મોઢા પર મૂક્યું.
પાદાંગુલીભ્યામથ નાસિકાં વિભુઃ સ્નેહેન જગ્રાહ ચ મંદમંદમ્ । સ્કંધે મુખે ત્વંસતલે ચ કંઠે વક્ષઃસ્થલે ચ સ્તનમધ્યમે હૃદિ
પછી ભગવાને હલકે હલકે પ્રેમથી પોતાના પગની આંગળીઓથી હનુમાનજીની નાક સ્પર્શી, ખભા, મોઢું, હાથની હથેળી, ગળું, છાતી, સ્તનમધ્ય અને હૃદય પણ સ્પર્શ્યા.
તતશ્ચ કુક્ષાવથ નાભિમંડલે તતો દ્વિતીયં નિદધાતિ ચાંજલૌ । શિરો ગૃહીત્વાવનમય્ય શંકરઃ પસ્પર્શ પૃષ્ઠં ચિબુકેન સધ્વનિ
પછી પેટના નાભિ ભાગે, બીજું પગ પણ જોડેલા હાથમાં મૂક્યું; પછી શંકરે હનુમાનજીનું માથું ઝુકાવી, પોતાની ઠોડીથી તેમની પીઠને ધ્વનિ સાથે સ્પર્શી.
હારં ચ મુક્તાપરિકલ્પિતં શિવો હનૂમતઃ કંઠગતં ચકાર હ । અથ વિષ્ણુર્મહેશાનમિદં વચનમુક્તવાન્
શિવજીએ મુક્તાનો હાર બનાવી હનુમાનજીના ગળામાં પહેરાવ્યો; ત્યારબાદ વિષ્ણુએ મહાદેવને 이렇게 કહ્યું:
હનૂમતા સમો નાસ્તિ કૃત્સ્નબ્રહ્માંડમંડલે । શ્રુતિ દેવાદ્યગમ્યં હિ પદં તવ કિલસ્થિતમ્
'આ આખા બ્રહ્માંડમાં હનુમાનજી જેવો બીજો કોઈ નથી; વેદો, દેવો અને બીજાઓ માટે અપ્રાપ્ય જે સ્થાન છે, એ તો આપમાં જ સ્થિર છે.'
સર્વોપનિષદવ્યક્તં ત્વત્પદં કપિ સર્વયુક્ । યમાદિસાધનૈર્યોગૈર્ન ક્ષણં તે પદં સ્થિતમ્
'હે વાનર, તારી અવસ્થા તો સર્વ ઉપનિષદોમાં પણ અપ્રગટ છે; યમાદિ સાધનો અને યોગથી પણ એક ક્ષણ માટે તારી અવસ્થા પ્રાપ્ત થતી નથી.'
મહાયોગિહૃદંભોજે બલં સ્વચ્છં હનૂમતિ । વર્ષકોટિસહસ્રેષુ તપઃ કૃત્વા તુ દુષ્કરમ્
'મહાન યોગીઓના હૃદયના કમળમાં જે શુદ્ધ બળ છે, એ હનુમાનજીમાં છે; કરોડો વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યાં પછી પણ—'
ત્વદ્રૂપં નાભિજાનાતિ કુતઃ પાદં મુનીશ્વરાઃ । અહો ભાગ્યં વિચિત્રં હિ ચપલો વા નરો મૃગઃ
'મહાન ઋષિઓ તારો સ્વરૂપ જાણતા નથી, તો પગ જાણવાની તો વાત જ શું? વળી, જો કોઈ ચંચળ મનુષ્ય કે પ્રાણી જાણે તો એ કેટલું અદ્ભુત ભાગ્ય છે!'
ધત્તે પાદયુગં ચાંગે યોગિહૃદ્યપિ ન ક્ષમમ્ । મયા વર્ષસહસ્રં તુ સહસ્રાબ્દં તથાન્વહમ્
હું તારા પાવન પગલાં મારા શરીર પર અને યોગીઓના હૃદયમાં રાખું છું, છતાંયે મને પૂરતું લાગતું નથી; હજારો વર્ષથી, દરરોજ હું આવું જ કરતો આવ્યો છું.
ભક્ત્યા સંપૂજિતોઽપીશ પાદો નો દર્શિતસ્ત્વયા । લોકે વાદો હિ સુમહાઞ્છુંભુર્નારાયણપ્રિયઃ
પ્રભુ, મેં તારી ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી છે, છતાંયે તું તારો પદ મને બતાવ્યું નથી; કારણ કે દુનિયામાં શુંભુ, જે નારાયણને પ્રિય છે, તેના વિષયમાં મોટો વિવાદ છે.
હરિઃ પ્રિયસ્તથા શંભોર્ન તાદૃગ્ભાગ્યમસ્તિ મે । સદાશિવ ઉવાચ- ન ત્વયા સદૃશો મહ્યં પ્રિયોસ્તિ ભગવન્હરે
હરિ શંભુને જેટલો પ્રિય છે, એટલો હું ભાગ્યશાળી નથી; સદાશિવે કહ્યું: હે ભગવંત હરિ, તારા જેવો મને બીજો કોઈ પ્રિય નથી.
પાર્વતી વા ત્વયા તુલ્યા ન ચાન્યો વિદ્યતે મમ । અથ દેવાય મહતે ગૌતમઃ પ્રણિપત્ય ચ
મારા માટે પાર્વતી તારી બરાબર છે; બીજું કોઈ નથી. પછી મહાન દેવને ગૌતમએ વંદન કર્યું.
વ્યજ્ઞાપયદમેયાત્મન્દેવૈહિ કરુણાનિધે । મધ્યાહ્નોઽયં વ્યતિક્રાંતો ભુક્તિવેલાઽખિલસ્ય ચ
અમે બધા દેવતાઓ સાથે મળીને, અપરમપાર દયાળુ ભગવાનને પ્રાર્થના કરી: 'મધ્યાહ્નનો સમય પસાર થઈ ગયો છે, હવે બધાને ભોજન કરવાનો સમય થયો છે.'
અથાચમ્ય મહાદેવો વિષ્ણુના સહિતો વિભુઃ । પ્રવિશ્ય ગૌતમગૃહં ભોજનાયોપચક્રમે
પછી મહાદેવે આચમન કરીને, વિષ્ણુ સાથે ગૌતમના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો અને ભોજનની તૈયારી શરૂ કરી.