સ્વયં પ્રવિશ્ય યદિ વા સ્વયં ભુંક્ષ્વ સ્વગેહવત્ । ગચ્છ વા પાર્વતીગેહં યા કુક્ષિં પૂરયિષ્યતિ
'તારે ઈચ્છા હોય તો પોતે જ અંદર જઈને પોતાના ઘરમાં જેવું ભોજન કરી લે, અથવા પાર્વતીના ઘરે જઈને—એ તારો પેટ ભરશે.'
ઇત્યુક્ત્વા તત્કરાલંબી એકાંતમગમદ્વિભુઃ । આદિશ્ય નંદિનં દેવો દ્વારાધ્યક્ષં યથોક્તવત્
આવી વાત કરીને, ભગવાન હરિના હાથ પકડીને એકાંતમાં ગયા; પછી નંદીને બોલાવીને, દ્વારપાળને યોગ્ય સૂચના આપી.
ગૌતમં સમુવાચાયમુત્તરં વિષ્ણુભાષણમ્ । સદાશિવ ઉવાચ- સંપાદયાન્નં સર્વેષાં ભોક્તુકામા વયં મુને
ગૌતમને સંબોધીને, પછી વિષ્ણુને કહ્યું: સદાશિવ બોલ્યા, 'હમણા બધાને ભોજન તૈયાર કરો; હે મુનિ, અમારે બધાએ ભોજન કરવું છે.'
ઇત્યુક્ત્વૈકાંતમગમદ્વાસુદેવેન શંકરઃ । મૃદુશય્યાં સમારુહ્ય શયિતૌ દેવતોત્તમૌ
આવી વાત કરીને, શંકરજી વસુદેવ સાથે એકાંતમાં ગયા; બંને શ્રેષ્ઠ દેવો નરમ પથારી પર સુઈ ગયા.
અન્યોન્યં ભાષણં કૃત્ત્વા પ્રોત્તસ્થતુરુભાવપિ । ગત્વા તટાકં ગંભીરં સ્નાસ્યંતૌ દેવસત્તમૌ
એકબીજાથી વાતચીત કર્યા પછી, બંને ઊભા થયા; પછી બંને શ્રેષ્ઠ દેવો ગાઢ તળાવે સ્નાન કરવા ગયા.
કરાંબુપાનમન્યોન્યં પૃથક્કૃત્વોભયત્ર ચ । મુનયો રાક્ષસાશ્ચૈવ જલક્રીડાં પ્રચક્રિરે
એકબીજાના હાથમાંથી અને અલગથી પણ પાણી પીધું; મુનિઓ અને રાક્ષસોએ પાણીમાં રમણ કર્યું.
અથ વિષ્ણુર્મહેશશ્ચ જલપાતાનિ શીઘ્રતઃ । ચક્રતુઃ શંકરઃ પદ્મકિંજલ્કાંજલિના હરેઃ
પછી વિષ્ણુ અને મહેશે ઝડપથી પાણી છાંટવાનું શરૂ કર્યું; શંકરે કમળના રેશમના તંતુઓથી હરિ પર પાણી છાંટ્યું.
અવાકિરન્મુખે તસ્ય પદ્મોત્ફુલ્લવિલોચને । નેત્રે કેશરસંપાતાન્ન્યમીલયત કેશવઃ
જેણે કમળ જેવી ફૂલેલી આંખો ધરાવે છે, તેના ચહેરા પર એ તંતુઓ છાંટ્યા; તંતુઓ આંખે પડતાં, કેશવે આંખો બંધ કરી દીધી.
અત્રાંતરે હરેઃ સ્કંધમારુરોહ મહેશ્વરઃ । હર્યુત્તમાંગં બાહુભ્યાં ગૃહીત્વા સંન્યમજ્જયત્
એવામાં મહાદેવ હરિના ખભા પર ચઢ્યા, અને બંને હાથથી હરિના માથું પકડીને તેમને પાણીમાં ડૂબાડી દીધા.
ઉન્મજ્જયિત્વા ચ પુનઃ પુનશ્ચાપિ પુનઃ પુનઃ । પીડિતઃ સ હરિઃ સૂક્ષ્મં પાતયામાસ શંકરમ્
પછી ફરી ફરી મહાદેવે તેમને ઉપર ઊંચક્યા અને ફરી પાણીમાં ડૂબાડ્યા; શંકર દ્વારા દબાયેલા હરિએ ધીમેથી તેમને છોડી દીધા.
અથ પાદૌ ગૃહીત્વા તુ આચકર્ષ ચ ભ્રામયત્ । અતાડયદ્ધરેર્વક્ષઃ પાતયામાસ ચાચ્યુતમ્
પછી મહાદેવે હરિના પગ પકડીને ખેંચ્યા અને ફેરવ્યા; પછી હરિના છાતી પર માર્યો અને અચ્યૂતને નીચે પાડી દીધા.
અથોત્થિતો હરિસ્તોયમાદાયંજલિના તતઃ । અવાકિરદથો શંભુમથ વિષ્ણુમથો હરઃ
પછી હરિ ઊઠ્યા અને હાથમાં પાણી લઈને, પહેલા શંભુ પર, પછી વિષ્ણુ પર અને પછી હર પર છાંટ્યું.
જલક્રીડૈવમભવદથ ચર્ષિગણાંતરે । જલક્રીડાસંભ્રમેણ વિસ્રસ્તજટબંધનાઃ
આ રીતે ઋષિગણો વચ્ચે પાણીમાં રમણ શરૂ થયું; પાણીની રમતમાં ઉત્સાહથી બધાની જટાઓ ખુલ્લી પડી ગઈ.
અથ સંભ્રમતસ્તેષામન્યોન્યજટબંધનમ્ । ઇતરેતરબદ્ધાસુ જટાસુ ચ મુનીશ્વરાઃ
પાણીની રમતમાં ઉત્સાહથી બધાની જટાઓ એકબીજામાં ગૂંચાઈ ગઈ; મહાન ઋષિઓ એકબીજાની જટાઓથી બંધાઈ ગયા.
શક્તિમંતોઽશક્તિમતઃ આકર્ષંતિ ચ સવ્યથમ્ । પાતયંતોન્યતશ્ચાપિ ક્રોશતો રુદતસ્તથા
મજબૂતોએ નબળાઓને ખેંચ્યા અને દુઃખ આપ્યું; કોઈએ બીજાને પાડી દીધા, તો કોઈ રડ્યા અને બૂમ પાડી.
એવં પ્રવૃત્તે તુમુલે સંભૂતે તોયકર્મ્મણિ । આકાશે નારદો હૃષ્ટો નનર્ત ચ નનાદ ચ
આ રીતે પાણીની રમણમાં મોટો હોબાળો થયો; આકાશમાં નારદ આનંદથી નાચ્યા અને બૂમ પાડી.
વિપંચીં નાદયન્વાદ્યં લલિતાં ગીતિમુજ્જગૌ । સુગીત્યા લલિતાયાસ્તુ અગાયત વિધા દશ
તેમણે વીણા વગાડી અને મીઠી ધૂન વગાડીને સુંદર ગીત ગાયું; મીઠા સ્વરે દસ પ્રકારની લયમાં ગીત ગાયું.
શુશ્રાવ ગીતં મધુરં શંકરો લોકભાવનઃ । સ્વયં ગાતું હિ લલિતં મંદં મંદં પ્રચક્રમે
લોકોના કલ્યાણકર્તા શંકરે એ મીઠું ગીત સાંભળ્યું; પછી તેમણે પોતે ધીમે ધીમે સુંદર રીતે ગાવાનું શરૂ કર્યું.
સ્વયં ગાયતિ દેવેશે મિશ્રા મંગલકૈશિકી । નારદે નૃત્યમાને તુ ગાયતિ સ્વરભેદિનિ
દેવોના સ્વામી પોતે શુભ અને કૈશિકી રાગમાં ગીત ગાતા; નારદ નૃત્ય કરતા, તેઓ વિવિધ સ્વરમાં ગાતા.
સ્વરં ધ્રુવં સમાદાય સર્વલક્ષણસંયુતમ્ । સ્વધારામૃતસંયુક્તં ગાનેનૈવમથો જયત્
તેમણે સર્વ ગુણોથી યુક્ત સ્થિર સ્વર લઈને, પોતાના અવાજના અમૃત સાથે ગીત ગાઈને વિજય મેળવ્યો.
વાસુદેવો મર્દલં ચ કરાભ્યામિદમાહનત્ । અવગાહંશ્ચતુર્વક્ત્રસ્તુંબુરુર્મુખરો બભૌ
વાસુદેવે પોતાના હાથથી મૃદંગ વગાડ્યો; ચારમુખ તુંબુરુ ગુંજતો અને તેજસ્વી દેખાયો.
તાનકા ગૌતમાદ્યાસ્તુ તૂષ્ણીં ગાતું ચ વાયુતઃ । ગાયકે મધુરં ગીતં હનૂમતિ કપીશ્વરે
તાનક, ગૌતમ અને બીજા શાંત રહ્યા; વાનરરાજ હનુમાન ગાયકોએ વચ્ચે મીઠું ગીત ગાયું.
મ્લાનમમ્લાનમભવત્કૃશાઃ પુષ્ટાસ્તદાઽભવન્ । સ્વાં સ્વાં ગીતિમતઃ સર્વે તિરસ્કૃત્યૈવ મૂર્ચ્છિતાઃ
કોઈ થાકી ગયા, કોઈ તાજા રહ્યા; બધા પોતપોતાનું ગીત છોડીને મગ્ન થઈ ગયા.
તૂષ્ણીં સર્વે સમભવન્દેવર્ષિગણદાનવાઃ । એકઃ સ હનુમાન્ગાતા શ્રોતારઃ સર્વ એવ તે
બધા દેવઋષિ, દાનવો અને અન્ય મૌન થઈ ગયા; માત્ર હનુમાન ગાતા રહ્યા અને બધા સાંભળતા રહ્યા.
મધ્યાહ્નકાલવિતતે ભોજનાવસરે સતિ । દુકૂલયુગમાધત્ત શૃણ્વન્ગીતિં મહેશ્વરઃ
મધ્યાહ્ન સમયે જ્યારે ભોજનનો અવસર આવ્યો, મહેશ્વરે સુંદર કપડાં પહેરીને ગીત સાંભળતા રહ્યા.
પીતવસ્ત્રદ્વયં વિષ્ણુરારક્તં ચતુરાનનઃ । સ્વસ્વાર્હાણ્યથ સર્વેઽપિ કૃત્યં કૃત્વાપિ કાલિકમ્
વિષ્ણુએ પીળાં કપડાં પહેર્યા અને ચતુરાનનએ લાલ; બધા પોતપોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને પોતાના કામમાં લાગ્યા.
સ્વં સ્વં વાહનમારુહ્ય નિર્ગતાઃ સર્વદેવતાઃ । ગાનપ્રિયો મહેશસ્તુ જગાદ પ્લવગેશ્વરમ્
દરેક દેવતાએ પોતપોતાના વાહન પર ચડીને ત્યાંથી નીકળી ગઈ. ગીત ગાવાનું જેને ખૂબ ગમતું હોય એવા મહાદેવે વાનરરાજાને કહ્યું.
પ્લવગત્વં મયાજ્ઞપ્તો નિઃશંકં વૃષમારુહ । મમ ચાભિમુખો ભૂત્વા ગાયસ્વાશેષગાયનમ્
મારા આદેશથી તું વાનર રૂપે છે, હવે નિર્ભય બની મારા વાછરડાં પર ચઢ, મારી સામે રહીને બધા ગીતો ગા.
અથાહ કપિશાર્દૂલો ભગવંતં મહેશ્વરમ્ । વૃષભારોહસામર્થ્યં તવ નાન્યસ્ય વિદ્યતે
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા હનુમાનજી મહાદેવને બોલ્યા: 'વાછરડાં પર ચડવાની શક્તિ તો માત્ર આપમાં જ છે, બીજામાં નથી.'
તવ વાહનમારુહ્ય પાતકી સ્યામહં વિભો । મામેવારુહ દેવેશ વિહંગઃ શિવવાહનઃ
'મારા દ્વારા આપના વાહન પર ચડું તો હું પાપી બની જઉં, દેવોના સ્વામી, આપ મારા પર ચડો—શિવજીનું વાહન જે પંખી છે તે પણ ચડે.'