ગૌતમં ચાપિ તે વીક્ષ્યાવરુહ્ય ચ ગજાદિકાત્ । નમશ્ચક્રુરથો દૈત્યાસ્તં નમસ્કૃત્ય ભાર્ગવમ્
ગૌતમને જોઈને, તેઓએ હાથી અને અન્ય વાહનો પરથી ઊતરી, દૈત્યોએ તેમને નમસ્કાર કર્યા અને પછી ભાર્ગવને પણ વંદન કર્યું.
આલિંગ્ય રાક્ષસાન્સર્વાન્પૂજયિત્વા યથાવિધિ । સેનાયાઃ સન્નિવેશં ચ ચકાર મુનિપુંગવઃ
ગૌતમે બધા રાક્ષસોને હળવે હાથે ભેટી અને વિધિ પ્રમાણે સન્માન આપ્યો; પછી તેમણે તેમની સેના માટે સ્થળ ગોઠવ્યું.
પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય શુક્રસ્ય જલં મૂર્ધ્નિ ધૃતં તથા । વિચિત્રફલસંયુક્તં દત્તવાનર્હણં મુનિઃ
મુનિએ શુક્રના પગ ધોઈ, માથે પાણી રેડ્યું અને વિવિધ ફળોથી સજાવેલી યોગ્ય ભેટ આપી.
વાપીતડાગસરસી સ્નાનપૂર્વકૃત ક્રિયાઃ । સંગમે વર્તમાને તુ ગૌતમસ્યાશ્રમે શુભે
વાવ, તળાવ અને સરોવર માં સ્નાન કરીને અને જરૂરી વિધિઓ કરી, બધા ગૌતમના પવિત્ર આશ્રમમાં ભેગા થયા.
તદ્ગેહં તુ પ્રવિશ્યાથ રાક્ષસાસ્સપુરોહિતાઃ । દેવપૂજાપ્રપત્તિં ચ ચક્રુઃ સર્વે દ્વિજાલયે
પછી, રાક્ષસો પોતાના પુરોહિતો સાથે ગૃહમાં પ્રવેશ્યા અને દ્વિજના ઘર માં બધા દેવોની પૂજા કરવા લાગ્યા.
સદ્યઃ પ્રકલ્પિતાયાં ચ વેદ્યાં શુક્રોઽયજચ્છિવમ્ । તસ્યૈવ વામભાગે તુ પ્રહ્લાદોયજદચ્યુતમ્
ત્યાં તરત જ તૈયાર કરાયેલી વેદી પર, શુક્રે શિવજીનું યજ્ઞ કર્યું; અને એના ડાબા ભાગે, પ્રહલાદે અચ્યૂતની પૂજા કરી.
સોમં ચ બલિરપ્યેવમન્યે ચાસુરપુંગવાઃ । અથ બાણોઽયજદ્દેવમેકમેવ ત્રિયંબકમ્
સોમ, બલિ અને બીજા અગ્રણિ અસુરોએ પણ એ જ રીતે આરાધના કરી; પછી બાણે એકમાત્ર ત્રયંબક ભગવાનની પૂજા કરી.
શુક્રોપિ ભગવન્તન્તમુમાનાથમપૂજયત્ । ગૌતમોપ્યથ મધ્યાહ્ને પૂજયામાસ શંકરમ્
શુક્રે પણ ઉમાનાથ ભગવાનની પૂજા કરી; અને ગૌતમે મધ્યાહ્ને શંકરની આરાધના કરી.
સર્વે શુક્લાંબરધરા ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ । સિતેન ભસ્મના કૃત્વા સર્વસ્થાને ત્રિપુંડ્રકમ્
બધા જ સફેદ વસ્ત્ર પહેરી, શરીરે ભસ્મ લગાવીને, સફેદ ભસ્મથી શરીરના દરેક ભાગે ત્રિપુંડ્ર ચિહ્ન દોર્યા હતા.
નત્વા તુ ભાર્ગવં સર્વે ભૂતશુદ્ધિં પ્રચક્રમુઃ । હૃત્પદ્મમધ્યે સુષિરં તત્રૈવ ભૂતપંચકમ્
બધાએ ભાર્ગવને વંદન કરીને, તદુપરાંત ભૂતશુદ્ધિ વિધિ કરી; હૃદયકમળના મધ્યમાં, તેની ખાલી જગ્યામાં, પાંચે તત્વો વસે છે.
તેષાં મધ્યે મહાકાશમાકાશે નિર્મલાનલમ્ । તન્મધ્યે ચ મહેશાનં ધ્યાયેદ્દીપ્તિમયં શુભમ્
એ તત્વોમાં મહાકાશ છે, આકાશમાં નિર્મળ અગ્નિ છે; અને એના મધ્યમાં તેજસ્વી તથા શુભ મહેશાનનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.
અજ્ઞાનસંયુતં ભૂતં શમલં સર્વસંગતમ્ । તદ્દેહમાકાશદીપે પ્રદહેજ્જ્ઞાનવહ્નિના
અજ્ઞાનથી ભરેલા, અશુદ્ધ અને બધાં બંધનોમાં બંધાયેલા એ શરીરને, આકાશરૂપ દીપકમાં જ્ઞાનના અગ્નિથી દહન કરવું જોઈએ.
આકાશસ્યાવૃતં ચાહં દગ્ધ્વાઽઽકાશમથો દહેત્ । દગ્ધ્વાકાશમયો વાયુમગ્નિભૂતં તદા દહેત્
આકાશથી ઢંકાયેલું જે છે, તેને દહન કર્યા પછી, પછી આકાશને પણ દહન કરવું; આકાશ દહન કર્યા પછી, આકાશ અને અગ્નિથી બનેલા વાયુ તત્વને પણ દહન કરવું.
અબ્ભૂતં ચ તતો દગ્ધ્વા પૃથિવીભૂતમેવ ચ । તદાશ્રિતાન્ગુણાન્દગ્ધ્વા તતો દેહં પ્રદાહયેત્
પછી જળ તત્વ અને પછી પૃથ્વી તત્વને પણ દહન કરવું; અને તેમાં રહેલા ગુણોને પણ દહન કરીને, અંતે શરીરને દહન કરવું.
એવં દહિત્વા ભૂતાનિ દેહી તજ્જ્ઞાનવહ્નિના । શિખામધ્યસ્થિતં વિષ્ણુમાનંદરસનિર્ભરમ્
આ રીતે જ્ઞાનના અગ્નિથી તત્વોને દહન કર્યા પછી, embodied one, જ્યોતના મધ્યમાં વિષ્ણુના દર્શનથી આનંદથી ભરાઈ જાય છે.
નિષ્પન્નચંદ્રકિરણસંકાશકિરણં શિવમ્ । શિવાંગોત્પન્નકિરણૈરમૃતદ્રવસંયુતૈઃ
શિવને જુએ છે, જેમના કિરણો ચાંદની જેવાં છે, જે કિરણો શિવના અંગમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે અને અમૃતના રસથી ભીના છે.
સુશીતલા તતો જ્વાલા પ્રશાંતા ચન્દ્રરશ્મિવત્ । પ્રસારિતસુધારુગ્ભિઃ સાંદ્રીભૂતશ્ચ સંપ્લવઃ
પછી એ જ્યોત ખૂબ શીતળ અને શાંત બની જાય છે, ચાંદની જેવી; અને અમૃતની ધારા વહેતી હોય છે, એ ઘન પ્રવાહ બની જાય છે.
ક્રમેણ પ્લાવિતં ભૂતગ્રામં સંચિંતયેત્પરમ્
ક્રમશઃ એ પ્રવાહ તત્વોના સમૂહને વ્યાપે છે, અને અંતે પરમ સુધી પહોંચે છે — એવું ધ્યાન કરવું જોઈએ.
ઇત્થં કૃત્વા ભૂતશુદ્ધિં ક્રિયાર્હો મર્ત્યઃ શુદ્ધો જાયતે એવ શુદ્ધઃ । પૂજાં કર્તું જાપ્યકર્મ્માપિ પશ્ચાદ્દેવધ્યાને બ્રહ્મહત્યાદિ હાનિઃ
આ રીતે ભૂતશુદ્ધિ કરીને, મનુષ્ય ક્રિયાના યોગ્ય અને સાચા અર્થમાં શુદ્ધ બને છે; પછી પૂજા કે જપમાં, દેવનું ધ્યાન કરતાં બ્રાહ્મણહત્યાદિક પાપ પણ નાશ પામે છે.
એવં ધ્યાત્વા ચંદ્રદીપ્તિપ્રકાશં ધ્યાનેનારોપ્યાશુ લિંગે શિવસ્ય । સદાશિવં દીપમધ્યે વિચિંત્ય પંચાક્ષરેણાર્ચનમવ્યયં તુ
આ રીતે ચાંદની જેવી તેજસ્વિતા પર ધ્યાન કરીને, ધ્યાનથી એ તેજને શિવલિંગમાં સ્થાપિત કરવું; પછી દીપકના મધ્યમાં સદાશિવનું ધ્યાન કરીને, પંચાક્ષરી મંત્રથી અવિનાશી આરાધના કરવી.
આવાહનાદીનુપચારાંસ્તથાપિ કૃત્વા સ્નાનં પૂર્વવચ્છંકરસ્ય । ઉદુંબરં રાજતં સ્વર્ણપીઠં વસ્ત્રાદિછન્નં સર્વમેવેહ પીઠમ્
આવાહનથી શરૂ થતા ઉપચારો કરીને, શંકરને અગાઉની જેમ સ્નાન કરાવવું; પછી ઉદુંબર, ચાંદી કે સોનાનું પીઠલું, કપડાંથી ઢાંકેલું, એ પીઠલ તરીકે અહીં ઉપયોગ કરવો.
અંતે કૃત્વા બુદ્બુદાનાં ચ વૃષ્ટિં પીઠે પીઠે નાગમેકં પુરસ્તાત્ । કુર્યાત્પીઠે ચોર્ધ્વકે નાગયુગ્મં દેવાભ્યાશે દક્ષિણે વામતશ્ચ
અંતે, દરેક પીઠલ પર બબ્બલની વરસાદ કરવી, દરેક પીઠલની સામે એક નાગ મૂકવો; ઉપરના પીઠલ પર બે નાગ, દેવતા પાસે જમણે અને ડાબે મૂકવા.
જપાપુષ્પં નાગમધ્યે નિધાય મધ્યે વસ્ત્રં દ્વાદશ પ્રાતિગુણ્યે । સુશ્વેતેન તસ્ય મધ્યે મહેશં લિંગાકારં પીઠયુક્તં પ્રપૂજ્યમ્
નાગોના મધ્યમાં જપાફૂલ મૂકી, મધ્યમાં કપડું, બારગણીય પ્રમાણમાં, અને મધ્યમાં શુદ્ધ સફેદ રંગથી, પીઠલ પર સ્થાપિત થયેલા લિંગરૂપ મહેશની પૂજા કરવી.
એવં કૃત્વા બાણમુખ્યા દિતીશા દત્ત્વા દત્ત્વા પંચગંધાષ્ટગંધમ્ । પુષ્પૈઃ પત્રૈઃ શ્રી તિલૈરક્ષતૈશ્ચ તિલોન્મિશ્રૈઃ કેવલૈશ્ચ પ્રપૂજ્ય
આ રીતે કરીને, બાણમુખ્ય દૈત્યરાજાએ પાંચ પ્રકારના અને આઠ પ્રકારના સુગંધ આપ્યા; અને પુષ્પ, પાંદડા, શુભ તલ, તલમિશ્રિત અક્ષત અને શુદ્ધ અક્ષતથી પૂજા કરી.
ધૂપં દત્ત્વા વિધિવત્સંપ્રયુક્તં દીપં દત્ત્વા ચોક્તમેવોપહારમ્ । પૂજાશેષં તે સમાપ્યાથ સર્વે ગીતં નૃત્યં તત્રતત્રાપિ ચક્રુઃ
વિધિ પ્રમાણે ધૂપ અર્પણ કર્યા પછી, દીવો અને નિર્ધારિત ભોગ પણ ચઢાવ્યા. પૂજા પૂરી થતાં બધા જણે અલગ અલગ જગ્યાએ ભજન ગાયું અને નૃત્ય કર્યું.
અથાસ્મિન્નંતરે ગૌતમસ્યપ્રાપ્તઃ શિષ્યઃ શંકરાત્મેતિ નામ્ના
એ સમયે ગૌતમના શિષ્ય, શંકરાત્મા નામે, ત્યાં આવ્યા.
ઉન્મત્તવેશો દિગ્વાસા અનેકાવૃતિમાશ્રિતઃ । ક્વચિદ્દ્વિજાતિપ્રવરઃ ક્વચિચ્ચંડાલસન્નિભઃ
તે માણસ પાગલ જેવા વેશમાં હતો, દિશાઓને વસ્ત્ર બનાવીને અનેક વાર લપેટેલો; ક્યારેક તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ જેવો લાગતો, તો ક્યારેક ચંડાળ જેવો દેખાતો.
ક્વચિચ્છૂદ્ર સમો યોગી તાપસઃ ક્વચિદપ્યુત । ગર્જત્યુત્પતતે ચૈવ નૃત્યતિ સ્તૌતિ ગાયતિ
ક્યારેક તે શૂદ્ર જેવો, તો ક્યારેક યોગી તપસ્વી જેવો દેખાતો; ક્યારેક ગર્જન કરતો, ક્યારેક ઉછળી પડતો, નૃત્ય કરતો, સ્તુતિ કરતો અને ગીત ગાતો.
રોદિતિ શૃણુતે વ્યક્તં પતત્યુત્તિષ્ઠતિ ક્વચિત્ । શિવજ્ઞાનૈકસંપન્નઃ પરમાનંદનિર્ભરઃ
ક્યારેક રડતો, ક્યારેક ધ્યાનપૂર્વક સાંભળતો, ક્યારેક પડી જતો અને ફરી ઊભો થતો; તે માત્ર શિવજ્ઞાનથી ભરપૂર અને પરમ આનંદમાં તરબોળ હતો.
સંપ્રાપ્તો ભોજ્યવેલાયાં ગૌતમસ્યાંતિકં યયૌ । બુભુજે ગુરુણા સાકં ક્વચિદુચ્છિષ્ટમેવ ચ
જમવાનો સમય થતાં તે ગૌતમ પાસે ગયો; ગુરુ સાથે જમતો અને ક્યારેક ગુરુના બચેલા અન્ન પણ ખાઈ લેતો.