ક્રીડન્નાસ્તે મહાયોગી પદ્મકિંજલ્કસન્નિભઃ । એવં ચરિતપુણ્યેન કેન વા તદ્વદસ્વ મે
એ મહાયોગી કમળના પરાગ જેવો તેજ ધરાવે છે, રમતો બેઠો છે; તેણે કયા પુણ્યથી આ સ્થાન મેળવ્યું છે, એ મને કહો.
શંભુરુવાચ- એષ વિપ્રઃ પુરા રામ સર્વસંપત્સમન્વિતઃ । નાનાવિધસુખોપેતો ભાર્ય્યાપોષણતત્પરઃ
શંભુએ કહ્યું: હે રામ, આ બ્રાહ્મણ પહેલાં સર્વ સુખ અને સંપત્તિથી ભરપૂર હતો, અનેક પ્રકારના સુખ ભોગવતો અને પત્નીનું પાલન કરતો હતો.
અપુત્રો દાનહીનશ્ચ દેવતાર્ચનવર્જિતઃ । પંચયજ્ઞવિહીનશ્ચ સ્વાધ્યાયપરિવર્જિતઃ
એ સંતાનહીન હતો, દાન આપતો નહોતો, દેવતાઓની પૂજા કરતો નહોતો, પાંચ યજ્ઞો કરતો નહોતો અને સ્વાધ્યાય પણ કરતો નહોતો.
પ્રાતર્મ્મધ્યાહ્નસાયાહ્નભોજનપ્રવણોઽશુચિઃ । કદાચિદગમદ્ગેહં ગૌતમસ્ય મહાત્મનઃ
એ સવારે, બપોરે અને સાંજે ભોજનમાં રુચિ ધરાવતો અને અશુદ્ધ હતો; ક્યારેક એ મહાત્મા ગૌતમના ઘરે ગયો હતો.
ત્ર્યંબકસ્ય ગિરૌ પુણ્યે નાનામુનિગણાશ્રિતે । તત્રાપિ શોભિતગૃહં સ્ફટિકસ્તંભકલ્પિતમ્
ત્ર્યંબક પર્વત પર, જ્યાં અનેક ઋષિઓ વસતા હતા, ત્યાં એક સુંદર મકાન હતું, જેના ખંભા સ્ફટિકના બનાવેલા હતાં.
અગુરુદ્રવકસ્તૂરીચંદ્ર કુંકુમચર્ચિતા । ભિત્તિર્યસ્ય ચ સંતાનકુસુમામોદસૌષ્ઠવમ્
આ મકાનની દિવાલો અગરુ, કપૂર, કસ્તૂરી અને કુંકુમથી ચોપડેલી હતી અને તેમાં ચંદનના ફૂલોની સુગંધ ભરી હતી.
કસ્તૂરિકા પુષ્પરસ સમુત્સેચિતભૂતલમ્ । સૂક્ષ્મ સુશ્વેતવિવિધવિતાનપરિશોભિતમ્
મકાનની જમીન કસ્તૂરી અને ફૂલોના રસથી છાંટેલી હતી અને ત્યાં વિવિધ પ્રકારના સૂક્ષ્મ, શુદ્ધ સફેદ છાંયાવાળા તંબુઓથી શોભિત હતી.
અંગણં શોભિત મહાકદલીપૂગશોભિતમ્ । સમીપસરસીજાત મંજુકૂજન્મધુવ્રતમ્
આંગણું મહાન કેળા અને પીપળીના વૃક્ષોથી શોભિત હતું અને નજીકના સરોવર પાસે ખીલેલા કમળોમાં મધમાખીઓ મીઠું ગુંજારી રહી હતી.
પાટીરતરુસંભૂત ગંધપૂરિતદિઙ્મુખમ્ । શિક્ષાગીતકૃતાલ્હાદ ગીતપૂરિતદિઙ્મુખમ્
પાટીરના વૃક્ષોથી ફેલાતી સુગંધથી ચારે દિશા મહેકતી હતી અને સંગીતના અભ્યાસ કરતી સ્ત્રીઓના ગીતોથી આખું વાતાવરણ આનંદિત હતું.
નિદાઘજનિતાતાપ નાશયંત્રવિનિર્મિતમ્ । કદલીદલસંચ્છાદિ પાવકાકલ્પિતચ્છદમ્
ઉનાળાની તાપથી બચવા માટે એક ઉપાય બનાવાયો હતો, જેનું છાપરું કેળાના પાંદડાંથી ઢંકાયેલું અને આગથી કુશળતાપૂર્વક તૈયાર કરેલું હતું.
પાટીરતરુસુસ્નિગ્ધ સાંદ્ર દ્વારકપાટકમ્ । સૌગંધિકમહામોદિ કલ્પિતાંતર ભિત્તિકમ્
પાટીરના વૃક્ષના મસૃણ અને ઘન લાકડાથી બનેલા દ્વાર, સુગંધિત સૌગંધિક ફૂલોની મહેકથી ભરેલા હતા અને અંદરની દિવાલો પણ એ જ રીતે શોભિત હતી.
ઈશાનભાગસુભગ રતિકલ્પિત વેદિકમ્ । હાટિકાકલ્પિતપદં વિચિત્રવેદિકાયુતમ્
ઈશાન દિશામાં સુંદર રીતે સુખ માટેની વેદિકા ગોઠવવામાં આવી હતી, જેમાં બજાર જેવી પાંખડીવાળી પાંખ અને વિવિધ રંગબેરંગી વેદિકાઓ હતી.
સુસ્નિગ્ધનિ બિડચ્છાયં વટમૂલોપકલ્પિતમ્ । પ્રસૂનકદલીખંડ સરોભિઃ પ્રાંતશોભિતમ્
મકાનની બાજુએ ઘાટા છાંયાવાળું વટવૃક્ષ ઊભું હતું અને આસપાસ કેળાના ફૂલોના ગુચ્છો અને સરોવરથી શોભા વધતી હતી.
મહાવટાગ્રસંલગ્ન તુષારિતપયોધરમ્ । નાકોપવનસંપન્ન વિચિત્રારામ શોભિતમ્
મહાન વટવૃક્ષની ટોચે બરફથી ઠંડા થયેલા વાદળો લટકેલા હતા અને ત્યાં સ્વર્ગીય ઉદ્યાનો તથા અદભુત બગીચાઓથી જગ્યા શોભતી હતી.
વાપીકૂપતડાગાદ્યમનેકવનશોભિતમ્ । મંદં મંદં વવૌ વાયુર્યત્ર ગેહે સુખપ્રદઃ
વિવિધ વનો, વાવ, કૂવા, તળાવ અને સરોવરોની શોભા હતી અને મકાનમાં હંમેશાં શીતળ અને સુખદ પવન વહેતો હતો.
વાદિન્યશ્ચારુસર્વાંગ્યો વાદ્યાનિ સ્મરસંપદઃ । વીણાં વેણું ત્રિવેણું ચ વાદયંતિ વરાંગનાઃ
ત્યાં સુંદર આકારવાળી, સંગીતમાં પારંગત સ્ત્રીઓ વાદ્ય વગાડતી હતી, જેમ કે વીણા, વાંસળી અને ત્રિવેણી વગાડી પ્રેમની સમૃદ્ધિ દર્શાવતી હતી.
તૌર્ય્યત્રિકકૃતો નાર્ય્યશ્ચતુર્દિક્ષુ તથોર્દ્ધ્વતઃ । સુવર્ણાદિકપાત્રેષુ વટકા ભસ્મનઃ શુભાઃ
સ્ત્રીઓ ત્રિવિધ વાદ્ય વગાડતી હતી અને ચારેય દિશામાં તથા ઉપર પણ સંગીત ગુંજતું હતું; સુવર્ણ પાત્રોમાં શુભ ભસ્મના ગોળ રાખવામાં આવ્યા હતા.
વાસિતાઃ સર્વગંધૈશ્ચ સુધૂપૈરપિ ધૂપિતાઃ । કુશગ્રથિતસંઘાશ્ચ અક્ષમાલાશ્ચ કોટિશઃ
આ મકાન સર્વપ્રકારની સુગંધોથી સુગંધિત અને ઉત્તમ ધૂપથી ધૂપાવવામાં આવ્યું હતું; લાખો કુશના ગાંઠાં અને જપમાળાઓ ગોઠવવામાં આવી હતી.
કૃષ્ણાજિનસહસ્રાણિ બહિઃ પ્રાંતે સ્થિતાનિ ચ । એતાદૃશે ગૃહવરે દેવવંદ્યો મુનીશ્વરઃ
બહાર કિનારે હજારો કૃષ્ણમૃગની ચામડીઓ પાથરવામાં આવી હતી; આવા ઉત્તમ મકાનમાં દેવો પણ પૂજ્ય એવા ઋષિપ્રમુખ નિવાસ કરતા હતા.
કર્પૂરાદીંશ્ચ સંસ્થાપ્ય ચતુર્દિક્ષુ મુનીશ્વરઃ । પાટીરપીઠે કર્પૂરસિંહાસનમકલ્પયત્
મુનિશ્રેષ્ઠે ચારેય દિશામાં કપૂર અને અન્ય પદાર્થો મૂકી, પાટીરના પાટલા પર કપૂરનું સિંહાસન ગોઠવ્યું.
સૂક્ષ્મં શ્વેતં ચ સુસ્રિગ્ધમાવૃત્તં ઘનસારકૈઃ । સુગંધવાસિતજલૈઃ સ્નાપ્ય ક્ષીરેણ શંકરમ્
તે પછી સુગંધિત પાણી અને દૂધથી શંકરને સ્નાન કરાવ્યું, અને સૂક્ષ્મ, સફેદ, મસૃણ અને ઘન દોરાવાળું વસ્ત્ર વાપર્યું.
અન્યૈશ્ચ વૈદિકૈર્મંત્રૈઃ સ્નાપયિત્વા સદાશિવમ્ । દારુચંદ્રોપપીઠે તુ વસ્ત્રપીઠં નિધાય ચ । પાત્રિકામગ્રતઃ સ્થાપ્ય સ્થાપયિત્વા દલેષ્વમૂન્
બીજા વૈદિક મંત્રોથી સદા શિવને સ્નાન કરાવ્યા પછી, ચંદન અને કપૂરના પાટલા પર વસ્ત્ર પાથર્યું, આગળ એક નાની વાસણ મૂકી અને પાંદડાં ગોઠવ્યાં.
એકસ્મિન્નક્ષતાઃ પાત્રે અન્યસ્મિન્સતિલાક્ષતાઃ । પંચગંધકમેકસ્મિન્નન્યસ્મિન્નષ્ટગંધકમ્
એક વાસણમાં અખંડિત ચોખા, બીજામાં તલવાળા ચોખા, એકમાં પાંચ પ્રકારના સુગંધિત પદાર્થો અને બીજામાં આઠ પ્રકારના સુગંધ રાખવામાં આવે છે.
કાશ્મીરં મૃગનાભિં તુ કર્પૂરં ચંદનં તથા । પાત્રેષ્વન્યેષુ વિન્યસ્ય પૂજાસ્થાને પ્રકલ્પ્ય ચ
કશ્મીર, મૃગનાભિ, કપૂર અને ચંદનને અલગ અલગ વાસણમાં મૂકી, પૂજાના સ્થાને ગોઠવવામાં આવે છે.
નાનાવરણમાર્ગેણ પૂજા તત્ર વિધીયતે । લિંગમધ્યે સ્થિતો દેવઃ પંચવક્ત્રઃ સદાશિવઃ
વિવિધ આવરણ અને રીતોથી ત્યાં પૂજા કરવામાં આવે છે; લિંગના મધ્યમાં પાંચ મુખવાળો સદા શિવ દેવ સ્થિત છે.
તસ્ય પ્રાવરણં લિંગં શક્તિસ્તસ્ય વિધીયતે । શક્તેરાવરણં વિષ્ણુર્વિષ્ણોરાવરણં વિધિઃ
લિંગ એ તેનો આવરણ છે; તેની શક્તિ તેનું આવરણ છે; શક્તિનું આવરણ વિષ્ણુ છે અને વિષ્ણુનું આવરણ વિધિ (બ્રહ્મા) છે.
બ્રહ્મપ્રાવરણં ચંદ્રસ્તસ્ય સૂર્યસ્તતઃ શ્રુતિઃ । દિગ્દેવતાસુ તદ્ગુપ્તિસ્તાસામાવરણં દિશઃ
બ્રહ્માનું આવરણ ચંદ્ર છે; ચંદ્રનું આવરણ સૂર્ય છે; પછી શ્રુતિ (વેદ) છે; દિશાઓના દેવતાઓમાં તેમની રક્ષા દિશાઓ જ છે.
દિશામાવરણં શંભુસ્તસ્ય ચાવરણં ગુણાઃ । દશપ્રાવરણં હ્યેતચ્છિવલિંગાર્ચનં શુભમ્
દિશાઓનું આવરણ શંભુ છે; તેનું આવરણ ગુણો છે; આ દસ આવરણો સાથે શિવલિંગની શુભ આરાધના થાય છે.
કેષાંચિન્મતમેતત્સ્યાદથ પ્રાવરણાંતરમ્ । વિદ્યાવરણમાખ્યાતં તદુમાવરણં સ્મૃતમ્
કેટલાકના મત પ્રમાણે, બીજું આવરણક્રમ પણ છે: વિદ્યા (જ્ઞાન)નું આવરણ જણાવાયું છે અને તેનું આવરણ ઉમા કહેવાય છે.
વિષ્ણુરાવરણં તસ્યા વિષ્ણોશ્ચાવરણં વિધિઃ । બ્રહ્મપ્રાવરણંચંદ્રસ્તસ્ય ભાનુરથાવૃતિઃ
ઉમાનું આવરણ વિષ્ણુ છે; વિષ્ણુનું આવરણ વિધિ (બ્રહ્મા) છે; બ્રહ્માનું આવરણ ચંદ્ર છે અને પછી સૂર્ય આવરણ છે.