પશ્ચાજ્જાયેત નૃપતિરેવં કૃત્વા પુનસ્તથા । રાજ્યં સ્વર્ગફલં ભુક્ત્વા શિવભક્તો ભવિષ્યતિ
પછી એ પુનઃ જન્મ લઈને રાજા બને છે, ફરી એ જ કર્મો કરે છે, રાજસુખ અને સ્વર્ગફળ ભોગવે છે અને પછી શિવભક્ત બને છે.
શંભુરુવાચ-। દિલીપાય વસિષ્ઠોક્તં મુનીનામંગિરોબ્રવીત્ । તે તથા કૃતવંતશ્ચ તૌર્ય્યત્રિકમુમાપતેઃ
શંભુએ કહ્યું: વશિષ્ઠએ દિલીપને એ જ રીતે કહ્યું હતું જેમ અંગિરાએ ઋષિઓને કહ્યું હતું; તેઓએ પણ ઉમાપતિનું ત્રૈવ્રત આ રીતે જ અનુસર્યું હતું.
શ્રુત્વા પુરાણં પાદ્મં ચ સમગ્રં સુખિનો ભવન્ । ત એતે બ્રાહ્મણા રામ વિમાનવરમાસ્થિતાઃ
પદ્મપુરાણની આખી વાર્તા સાંભળીને તેઓ આનંદિત થયા; હે રામ, એ બ્રાહ્મણોએ ઉત્તમ દેવલોક પ્રાપ્ત કર્યો.
દૃશ્યંતે ખે ચ સુખિનઃ સદા મુદિતમાનસાઃ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં પુરાણેષુ વિનિશ્ચિતમ્
આ બ્રાહ્મણો આકાશમાં હંમેશા આનંદિત અને પ્રસન્ન મનથી જોવા મળે છે; પુરાણોમાં જે નિશ્ચિત છે તે બધું તને કહી દીધું છે.
ઇતઃ પરં ચ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ રાઘવ
હવે આ પછી તને બીજું શું સાંભળવું છે, હે રાઘવ?
તિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શિવરાઘવસંવાદે ત્રયોદશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં શિવ અને રાઘવના સંવાદમાં એકસો તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
રામ ઉવાચ- ક એષ દૃશ્યતે વ્યોમ્નિ સર્વાભરણભૂષિતઃ । વિમાનસ્થો મહાદીપ્ત મધ્યાહ્નાર્ક ઇવાપરઃ
રામે પૂછ્યું: આ આકાશમાં કોણ છે, જે સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન છે, દેવલોકના મહેલમાં બેઠો છે અને મધ્યાહ્નના સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવે છે?
દુષ્પ્રેક્ષ્યઃ સર્વમર્ત્યાનાં તસ્યાંકે ચારુહાસિની । અપરા શ્રીરિવ બ્રહ્મંસ્તથા પંચસુયોષિતઃ
એ સર્વ મનુષ્યો માટે જોવામાં અઘરો છે; તેના ગોડમાં સુંદર સ્મિતવાળી એક સ્ત્રી બેઠી છે, હે બ્રાહ્મણ, અને તેની સાથે પાંચ અન્ય સ્ત્રીઓ પણ છે.
ગાયંતિ મધુરાં ગીતિં સુભ્રૂભંગનિરીક્ષણૈઃ । મંદસ્મિતૈઃ કરતલશબ્દાસ્ફોટિકયા તથા
તેઓ મધુર ગીત ગાય છે, સુંદર ભ્રૂભંગથી નજર કરે છે, હળવા સ્મિત અને તાળી વગાડીને સંગીત કરે છે.
ક્વચિદ્ગલકૃતૈર્ગીતૈરન્યોન્ય કરતાડનૈઃ । અન્યોન્ય મુખમાલોક્ય પ્રલોભૈર્ગીતપૂર્વકૈઃ
ક્યારેક ગળામાંથી ગીત ગાય છે, ક્યારેક એકબીજાની તાળી વગાડે છે, એકબીજાના ચહેરા તરફ જોઈને મોહક ગીત ગાય છે.
ક્રીડન્નાસ્તે મહાયોગી પદ્મકિંજલ્કસન્નિભઃ । એવં ચરિતપુણ્યેન કેન વા તદ્વદસ્વ મે
એ મહાયોગી કમળના પરાગ જેવો તેજ ધરાવે છે, રમતો બેઠો છે; તેણે કયા પુણ્યથી આ સ્થાન મેળવ્યું છે, એ મને કહો.
શંભુરુવાચ- એષ વિપ્રઃ પુરા રામ સર્વસંપત્સમન્વિતઃ । નાનાવિધસુખોપેતો ભાર્ય્યાપોષણતત્પરઃ
શંભુએ કહ્યું: હે રામ, આ બ્રાહ્મણ પહેલાં સર્વ સુખ અને સંપત્તિથી ભરપૂર હતો, અનેક પ્રકારના સુખ ભોગવતો અને પત્નીનું પાલન કરતો હતો.
અપુત્રો દાનહીનશ્ચ દેવતાર્ચનવર્જિતઃ । પંચયજ્ઞવિહીનશ્ચ સ્વાધ્યાયપરિવર્જિતઃ
એ સંતાનહીન હતો, દાન આપતો નહોતો, દેવતાઓની પૂજા કરતો નહોતો, પાંચ યજ્ઞો કરતો નહોતો અને સ્વાધ્યાય પણ કરતો નહોતો.
પ્રાતર્મ્મધ્યાહ્નસાયાહ્નભોજનપ્રવણોઽશુચિઃ । કદાચિદગમદ્ગેહં ગૌતમસ્ય મહાત્મનઃ
એ સવારે, બપોરે અને સાંજે ભોજનમાં રુચિ ધરાવતો અને અશુદ્ધ હતો; ક્યારેક એ મહાત્મા ગૌતમના ઘરે ગયો હતો.
ત્ર્યંબકસ્ય ગિરૌ પુણ્યે નાનામુનિગણાશ્રિતે । તત્રાપિ શોભિતગૃહં સ્ફટિકસ્તંભકલ્પિતમ્
ત્ર્યંબક પર્વત પર, જ્યાં અનેક ઋષિઓ વસતા હતા, ત્યાં એક સુંદર મકાન હતું, જેના ખંભા સ્ફટિકના બનાવેલા હતાં.
અગુરુદ્રવકસ્તૂરીચંદ્ર કુંકુમચર્ચિતા । ભિત્તિર્યસ્ય ચ સંતાનકુસુમામોદસૌષ્ઠવમ્
આ મકાનની દિવાલો અગરુ, કપૂર, કસ્તૂરી અને કુંકુમથી ચોપડેલી હતી અને તેમાં ચંદનના ફૂલોની સુગંધ ભરી હતી.
કસ્તૂરિકા પુષ્પરસ સમુત્સેચિતભૂતલમ્ । સૂક્ષ્મ સુશ્વેતવિવિધવિતાનપરિશોભિતમ્
મકાનની જમીન કસ્તૂરી અને ફૂલોના રસથી છાંટેલી હતી અને ત્યાં વિવિધ પ્રકારના સૂક્ષ્મ, શુદ્ધ સફેદ છાંયાવાળા તંબુઓથી શોભિત હતી.
અંગણં શોભિત મહાકદલીપૂગશોભિતમ્ । સમીપસરસીજાત મંજુકૂજન્મધુવ્રતમ્
આંગણું મહાન કેળા અને પીપળીના વૃક્ષોથી શોભિત હતું અને નજીકના સરોવર પાસે ખીલેલા કમળોમાં મધમાખીઓ મીઠું ગુંજારી રહી હતી.
પાટીરતરુસંભૂત ગંધપૂરિતદિઙ્મુખમ્ । શિક્ષાગીતકૃતાલ્હાદ ગીતપૂરિતદિઙ્મુખમ્
પાટીરના વૃક્ષોથી ફેલાતી સુગંધથી ચારે દિશા મહેકતી હતી અને સંગીતના અભ્યાસ કરતી સ્ત્રીઓના ગીતોથી આખું વાતાવરણ આનંદિત હતું.
નિદાઘજનિતાતાપ નાશયંત્રવિનિર્મિતમ્ । કદલીદલસંચ્છાદિ પાવકાકલ્પિતચ્છદમ્
ઉનાળાની તાપથી બચવા માટે એક ઉપાય બનાવાયો હતો, જેનું છાપરું કેળાના પાંદડાંથી ઢંકાયેલું અને આગથી કુશળતાપૂર્વક તૈયાર કરેલું હતું.
પાટીરતરુસુસ્નિગ્ધ સાંદ્ર દ્વારકપાટકમ્ । સૌગંધિકમહામોદિ કલ્પિતાંતર ભિત્તિકમ્
પાટીરના વૃક્ષના મસૃણ અને ઘન લાકડાથી બનેલા દ્વાર, સુગંધિત સૌગંધિક ફૂલોની મહેકથી ભરેલા હતા અને અંદરની દિવાલો પણ એ જ રીતે શોભિત હતી.
ઈશાનભાગસુભગ રતિકલ્પિત વેદિકમ્ । હાટિકાકલ્પિતપદં વિચિત્રવેદિકાયુતમ્
ઈશાન દિશામાં સુંદર રીતે સુખ માટેની વેદિકા ગોઠવવામાં આવી હતી, જેમાં બજાર જેવી પાંખડીવાળી પાંખ અને વિવિધ રંગબેરંગી વેદિકાઓ હતી.
સુસ્નિગ્ધનિ બિડચ્છાયં વટમૂલોપકલ્પિતમ્ । પ્રસૂનકદલીખંડ સરોભિઃ પ્રાંતશોભિતમ્
મકાનની બાજુએ ઘાટા છાંયાવાળું વટવૃક્ષ ઊભું હતું અને આસપાસ કેળાના ફૂલોના ગુચ્છો અને સરોવરથી શોભા વધતી હતી.
મહાવટાગ્રસંલગ્ન તુષારિતપયોધરમ્ । નાકોપવનસંપન્ન વિચિત્રારામ શોભિતમ્
મહાન વટવૃક્ષની ટોચે બરફથી ઠંડા થયેલા વાદળો લટકેલા હતા અને ત્યાં સ્વર્ગીય ઉદ્યાનો તથા અદભુત બગીચાઓથી જગ્યા શોભતી હતી.
વાપીકૂપતડાગાદ્યમનેકવનશોભિતમ્ । મંદં મંદં વવૌ વાયુર્યત્ર ગેહે સુખપ્રદઃ
વિવિધ વનો, વાવ, કૂવા, તળાવ અને સરોવરોની શોભા હતી અને મકાનમાં હંમેશાં શીતળ અને સુખદ પવન વહેતો હતો.
વાદિન્યશ્ચારુસર્વાંગ્યો વાદ્યાનિ સ્મરસંપદઃ । વીણાં વેણું ત્રિવેણું ચ વાદયંતિ વરાંગનાઃ
ત્યાં સુંદર આકારવાળી, સંગીતમાં પારંગત સ્ત્રીઓ વાદ્ય વગાડતી હતી, જેમ કે વીણા, વાંસળી અને ત્રિવેણી વગાડી પ્રેમની સમૃદ્ધિ દર્શાવતી હતી.
તૌર્ય્યત્રિકકૃતો નાર્ય્યશ્ચતુર્દિક્ષુ તથોર્દ્ધ્વતઃ । સુવર્ણાદિકપાત્રેષુ વટકા ભસ્મનઃ શુભાઃ
સ્ત્રીઓ ત્રિવિધ વાદ્ય વગાડતી હતી અને ચારેય દિશામાં તથા ઉપર પણ સંગીત ગુંજતું હતું; સુવર્ણ પાત્રોમાં શુભ ભસ્મના ગોળ રાખવામાં આવ્યા હતા.
વાસિતાઃ સર્વગંધૈશ્ચ સુધૂપૈરપિ ધૂપિતાઃ । કુશગ્રથિતસંઘાશ્ચ અક્ષમાલાશ્ચ કોટિશઃ
આ મકાન સર્વપ્રકારની સુગંધોથી સુગંધિત અને ઉત્તમ ધૂપથી ધૂપાવવામાં આવ્યું હતું; લાખો કુશના ગાંઠાં અને જપમાળાઓ ગોઠવવામાં આવી હતી.
કૃષ્ણાજિનસહસ્રાણિ બહિઃ પ્રાંતે સ્થિતાનિ ચ । એતાદૃશે ગૃહવરે દેવવંદ્યો મુનીશ્વરઃ
બહાર કિનારે હજારો કૃષ્ણમૃગની ચામડીઓ પાથરવામાં આવી હતી; આવા ઉત્તમ મકાનમાં દેવો પણ પૂજ્ય એવા ઋષિપ્રમુખ નિવાસ કરતા હતા.
કર્પૂરાદીંશ્ચ સંસ્થાપ્ય ચતુર્દિક્ષુ મુનીશ્વરઃ । પાટીરપીઠે કર્પૂરસિંહાસનમકલ્પયત્
મુનિશ્રેષ્ઠે ચારેય દિશામાં કપૂર અને અન્ય પદાર્થો મૂકી, પાટીરના પાટલા પર કપૂરનું સિંહાસન ગોઠવ્યું.