સર્વગંધસમોપેતો ભોગી ચેષ્ટાર્થસંયુતઃ । યથેષ્ટવર્તનો ભૂત્વા તતો જાયેત ભૂમિપઃ
તે બધા સુગંધોથી ભરપૂર, ભોગ અને ઇચ્છિત વસ્તુઓનો આનંદ માણે છે, પોતાની મરજી મુજબ જીવ્યા પછી, રાજા બને છે.
કસ્તૂરીચંદનં ચંદ્રમગરુદ્વિતયં તથા । પંચગંધં સમાખ્યાતં સર્વકાર્યેષુ શોભનમ્
કસ્તૂરી, ચંદન, કપૂર અને બે પ્રકારના અગરુ—આને પાંચ પ્રકારના સુગંધ કહેવામાં આવ્યા છે, જે બધા કાર્યોમાં શુભ છે.
વિલિપ્તપંચગંધેષુ બ્રાહ્મણેષુ મહાત્મસુ । આસીનેષુ તદાભ્યાગાદ્બ્રાહ્મણઃ સ્થવિરઃ કૃશઃ
જ્યારે મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણો પાંચ પ્રકારના સુગંધથી લિપ્ત થઈ બેઠા હતા, ત્યારે ત્યાં એક વૃદ્ધ, દુર્બળ બ્રાહ્મણ આવ્યો.
ઉન્મત્તવેષો દિગ્વાસા જરાજર્જ્જરિતસ્ત્વરી । ખલ્વાટઃ શ્વાસકાસી ચ બહુહિક્કી ક્ષુધાન્વિતઃ
પાગલ જેવો દેખાવ, દિશાઓને વસ્ત્ર તરીકે ધારણ કરેલો, વૃદ્ધાવસ્થાથી થાકેલો, ટકલા, શ્વાસ અને ઉધરસથી પીડિત, ઘણી હિક્કી અને ભૂખથી વ્યાકુળ.
લાલાસ્નુતઃ શ્મશ્રુકૂર્ચશ્લેષ્માનમ્રઃ સ્ખલત્પદઃ । દ્વ્યષ્ટવર્ષા તથા નારી સર્વાભરણભૂષિતા
લાળ ટપકાવતો, વાળ વણાયેલા દાઢીવાળો, કફથી વાંકડો, પગમાં લડખડાટ; અને એક અઠ્ઠાવીસ વર્ષની સ્ત્રી, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત.
રૂપલાવણ્યસંયુક્તા લોકોત્કૃષ્ટસ્વરૂપિણી । પુરુષાન્રૂપસંયુક્તાન્વીક્ષંતી ચ તતસ્તતઃ
સુંદરતા અને લાવણ્યથી યુક્ત, દુનિયાથી વધારે રૂપવાળી, અને સુંદર પુરુષોને અહીં-ત્યાં જોઈ રહી હતી.
ગાયંતી ત્વથ નૃત્યંતી તં દૃષ્ટ્વાહ સતી પતિમ્ । પ્રબાધતે વૃદ્ધધવં શીઘ્રમેહિ કૃશાધમ
તે સમયે, ગાઈ અને નૃત્ય કરતી સ્ત્રીએ પતિને જોઈને કહ્યું: 'એ બૂઢા અને દુર્બળ માણસ, જલ્દી આવો, વહેલી આવો!'
આલંબ્ય ત્વત્કરં વૃદ્ધ દુઃખિતા નિત્યમસ્મ્યહમ્ । ભૂષણં વસનં ઘ્રાણં સ્રગ્વિલેપનમેવ ચ
હું હંમેશાં દુ:ખી રહીને, તારી હાથ પકડીને જીવી રહી છું; ગહણા, કપડા, સુગંધ, હાર કે લિપણ—
હાસો ગીતિસ્તથા પાનં મંડનં શોભનં ગૃહમ્ । સર્વઋતુસમૃદ્ધિશ્ચ કામસ્યૈવાભિવૃદ્ધયે
હાસ્ય, ગીત, પાન, શૃંગાર, સુંદર ઘર અને દરેક ઋતુમાં સુખ—આ બધું માત્ર ઇચ્છા વધારવા માટે જ છે.
સર્વેષામેવ કામાનાં રતિરેકા પ્રયોજનમ્ । સુખાનિ સર્વાણ્યેકત્ર રતિરેકત્ર ચ સ્થિતા
બધી ઇચ્છાઓનું એક જ કારણ છે—આનંદ; બધું સુખ એક જ જગ્યાએ ભેગું થાય છે, અને એ આનંદ પણ એ જ જગ્યાએ મળે છે.
તુલયા તુલિતં સર્વં રતિઃ શતગુણાધિકા । તન્માદૃશી સમાસાદ્ય ભવંતં કિં કરિષ્યતિ
જો બધું તુલામાં તોલવામાં આવે તો આનંદ તો સો ગણી વધારે છે; એટલે મને તું મળ્યા પછી હું શું કરી શકું?
ઇતિ ચાન્યાનિ વાક્યાનિ બ્રુવાણા ગૃહ્ય વૈ કરે । તદુત્તરમુવાચેદં કિં કુર્મ્મો ભાગ્યમીદૃશમ્
એવી ઘણી વાતો કરતી, પતિનો હાથ પકડીને, તેણે જવાબ આપ્યો: 'શું કરીએ? આપણું નસીબ એવું જ છે.'
મા મારય દુરુક્ત્યા ત્વં માં વિજ્ઞાયાથ ચેદૃશમ્ । એતાદૃશો દ્વિજઃ પ્રાયાત્પાર્વતીમંદિરં તદા
'મારે તું કઠોર શબ્દોથી મારી હત્યા ના કર, જાણીને કે હું એવો જ છું; એ સમયે એવો બ્રાહ્મણ પાર્વતીના મંદિર તરફ ગયો.'
અવિજ્ઞાયૈવ ગિરિજામિદં વચનમબ્રવીત્ । દ્વિજ ઉવાચ- અન્નાર્થિનમિહ પ્રાપ્તં વિદ્ધિ મામતિથિં મુને
પાર્વતીને ઓળખ્યા વિના, તેણે કહ્યું: 'હું અન્ન માંગવા આવ્યો છું, મને તારો અતિથિ જાનો, મુનિ.'
ભોજનાવસરે પ્રાપ્તં બ્રાહ્મણાન્ન હિ ભોજય । તદ્ભાર્યાવચનં પ્રાહ ક્વ મુનિર્યોષિદેવ હિ
'ભોજન સમયે આવનાર બ્રાહ્મણને ભૂખ્યા ન મોકલવો જોઈએ'; પણ તેની પત્નીએ કહ્યું, 'મુનિ ક્યાં છે? અહીં તો સ્ત્રી છે.'
અંધસ્ય વચનં સર્વમેવમેતાદૃશં દૃઢમ્ । પાર્વત્યુવાચ- પ્રક્ષાલ્ય ચરણાવેતમાસને ઉપવેશય
'આ અંધ માણસની વાતો હંમેશાં આવી જ અડગ હોય છે.' પાર્વતી બોલી: 'એના પગ ધોઈને, તેને આસન પર બેસાડો.'
જાંબૂનદકૃતેતીવ ભોજ્યેનાતર્પયદ્દ્વિજમ્ । સુરત્નચષકોપેતમમૃતં બ્રહ્મવાદિનીમ્
પછી અમ્બિકાએ બ્રાહ્મણને સોનાની વાસણમાં ભોજન આપ્યું, અને સ્વર્ગના અમૃતથી ભરેલા પ્યાલા પણ આપ્યા.
અરુંધતીમથાહૂય પર્ય્યવેષયદંબિકા । કલા ચારુંધતી ચૈવ અનસૂયા પતિવ્રતા
પછી અમ્બિકાએ અરુંધતીને બોલાવીને તેને સેવા કરવા કહ્યું; કલા, અરુંધતી અને અનસૂયા—પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ—
પરિવેષં પદાર્થાનાં સ્રગ્ગંધાક્ષતભૂષણાઃ । અકુર્વન્નંબિકાવાક્યાત્ષડ્રસાનાં પૃથક્પૃથક્
હાર, સુગંધ, અક્ષત અને ગહણોથી સજ્જ, અમ્બિકાના કહેવાથી, છ સ્વાદના વિવિધ પદાર્થીઓ અલગ-અલગ પીરસ્યા.
ભુંજાનેષુ તુ વિપ્રેષુ દિગ્વાસા બ્રાહ્મણાકૃતિઃ । ક્ષણેન બુભુજે સર્વં દાતું નો શેકુરંગનાઃ
જ્યારે બ્રાહ્મણો ભોજન કરતા હતા, ત્યારે દિશાઓ સિવાય કશું પહેર્યા વિના, બ્રાહ્મણના રૂપમાં એક વ્યક્તિ આવી અને પળમાં બધું ખાઈ ગયું; સ્ત્રીઓ પીરસી પણ ન શકી.
અથ સા ગિરિજા દેવી સ્વયં દાતું પ્રચક્રમે । યથાદત્તમશેષં તુ ક્ષણેનાશ્નાતિ સ દ્વિજઃ
પછી ગિરિજા સ્વયં પીરસવા લાગી; જે કંઈ આપ્યું, એ બ્રાહ્મણે પળમાં બધું ખાઈ લીધું.
ભાંડસ્થિતમશેષં ચ ભોક્તુમૈચ્છત્પ્રિયા સહ । તથાંબિકા સમાદાય પ્રાદાદક્ષય્યમસ્ત્વિતિ
પાત્રમાં જે કંઈ બચ્યું હતું, તે પોતાની પ્રિય સાથે ખાવાની ઇચ્છા રાખી; એટલે અમ્બિકાએ તે બધું આપી દીધું અને કહ્યું: 'આ અન્ન ક્યારેય ખૂટે નહીં.'
અથ વામકરેણાસૌ ભોક્તુમૈચ્છત્તતઃ સતી । તત્રાપ્યક્ષય્યમેવાસ્તુ તવાન્નમિતિ ચાર્પયત્
પછી, તેણે ડાબા હાથથી ખાવાની ઇચ્છા કરી; ત્યારે પણ, પાર્વતીએ પીરસ્યું અને કહ્યું: 'તું જે અન્ન ખાય છે, તે ક્યારેય પૂરુ ન થાય.'
કરાંતરમથોત્પાદ્ય ભોક્તુમૈચ્છદ્દ્વિજોત્તમઃ । એવં કરસહસ્રં ચ કૃત્વૈચ્છદ્ભોજનં દ્વિજઃ
પછી, બીજો હાથ ઊપજાવીને, એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે ફરીથી ખાવાની ઇચ્છા કરી; આમ, હજારો હાથ કરીને, એ બ્રાહ્મણ ખાવા માંગતો રહ્યો.
દત્ત્વા દત્ત્વા પુનર્દેવી સંતુષ્ટા ન ચ કોપના । ન ચિત્તમન્યથાકર્તું શક્યમસ્યા ઇતિ દ્વિજઃ
પુનઃ પુનઃ આપ્યા પછી પણ, હે દેવી, એ સંતોષ પામે છે અને ક્યારેય રોષાવતી થતી નથી; કોઈ પણ એના મનને બદલી શકે તેમ નથી, હે દ્વિજ.
પ્રક્ષાલ્ય હસ્તૌ ચરણૌ હસ્તાર્પિતસુગંધવાન્ । પાર્વતીં વાક્યમાહેદં તોષિતોહં વરં વૃણુ
હાથ અને પગ ધોઈ, હાથમાં સુગંધિત પદાર્થ મૂકીને, તેણે પાર્વતીને કહ્યું: 'હું પ્રસન્ન છું—તું કોઈ વર માંગ.'
પાર્વત્યુવાચ- મમ દાતું વરં શક્તો યદિ ત્વં બ્રાહ્મણોત્તમ । વરેણ મમ કિં કાર્ય્યં શંકરો મે યતઃ પતિઃ
પાર્વતી બોલી: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, જો તું મને વર આપી શકે, તો મને વર માંગવાની શું જરૂર છે? કારણ કે શંકર તો મારા પતિ છે.'
તદાહ બ્રાહ્મણો દેવીં શંકરઃ કીદૃશસ્ત્વિતિ । સદૃશોઽસૌ ત્વયા નો વા ત્વદ્યોગ્યો નાન્યથા ભવેત્
પછી બ્રાહ્મણે દેવીને પૂછ્યું: 'શંકર કયા પ્રકારના છે? એ તારા સમાન છે કે નહીં? આજે એ તારા યોગ્ય હોવા જોઈએ, બીજું કંઈ ન ચાલે.'
સ્ત્રીવલ્લભત્વમપ્યેવ રૂપં દાક્ષ્યં શુભાંગના । નો ચેદેતાદૃશી ભાર્ય્યા મદધીના કથં ભવેત્
સ્ત્રીઓને પ્રિય બનવું, સુંદરતા, કુશળતા—હે શુભાંગના—જો પત્ની આવી ન હોય, તો એ મારા વશમાં કેવી રીતે રહે?
પાર્વત્યુવાચ- ત્વદ્ભાર્ય્યાવચનં શ્રુત્વા તવ વાક્યં તથા દ્વિજ । અપલાપસ્ત્વયં બ્રહ્મઞ્ચ્છ્રુતં કિંવા તથાવિષમ્
પાર્વતી બોલી: 'તારા પત્ની વિશેના શબ્દો અને તું જે કહ્યું એ સાંભળીને, હે બ્રાહ્મણ, શું આ તું મને નકાર્યું કે સાચું જ છે?'