ઇતિ પૂજામંત્રઃ । સ્થંડિલે પૂજયેદ્દેવં પ્રતિમાયામથાપિ વા । એકભક્તં સ્વયં કુર્યાદ્બ્રહ્મચર્યસમન્વિતમ્
આ પૂજાનો મંત્ર છે; કોઈએ દેવની પૂજા પવિત્ર સ્થાન પર કે મૂર્તિ દ્વારા કરવી જોઈએ અને પોતે એક જ વખત ભોજન લેવું જોઈએ, બ્રહ્મચર્ય સાથે.
એતત્સોમવ્રતં પ્રોક્તં શિવતુષ્ટિપ્રદં શુભમ્ । ય એવં કુરુતે ભક્ત્યા નારી વા પુરુષોપિ વા
આ સોમવ્રત કહેવામાં આવ્યું છે, જે શુભ અને શિવને પ્રસન્ન કરનારું છે; જે કોઈ પણ સ્ત્રી કે પુરુષ ભક્તિથી કરે છે,
છાયેવ શંકરસ્યાસૌ નિત્યમેવાનુવર્તતે । અદ્ય સોમદિનં પ્રાપ્તં મધ્યાહ્નાત્પરતો ભુજિઃ
એ શંકરને હંમેશા છાયાની જેમ અનુસરે છે; આજે સોમવાર આવ્યો છે, મધ્યાહ્ન પછી ભોજન કરો.
યૂયં ચ સર્વે મુનયઃ કૃતપૌર્વાહ્ણિકક્રિયાઃ । માધ્યાહ્નિકીં ક્રિંયાં કૃત્વા ભોક્તુમર્હથ સત્તમાઃ
અને તમે બધા મુનિઓ, સવારે કરવાનાં કર્મો કરી લીધાં પછી, મધ્યાહ્નની ક્રિયા પૂર્ણ કરી, શ્રેષ્ઠ લોકો, હવે ભોજન કરવા યોગ્ય છો.
માતુર્વચનમાકર્ણ્ય તથેત્યુક્ત્વા નમસ્ય ચ । અનુષ્ઠાનાય તે સર્વે ગતા ભાગીરથીં નદીમ્
માતાની વાત સાંભળી, 'તેમ જ' કહી અને નમન કરીને, તેઓ બધા અનુષ્ઠાન માટે ભાગીરથી નદી પાસે ગયા.
સંગમે મધ્યતો વૃત્તે કૃત્વા માધ્યાહ્નિકીં ક્રિયામ્ । વિશ્વેશપૂજાં કૃત્વા ચ ષોડશૈરુપચારકૈઃ
સંગમમાં મધ્યાહ્ન થયા પછી, મધ્યાહ્નની ક્રિયા કરી, અને વિશ્વના સ્વામીની પૂજા સોળ ઉપચારથી કરી.
અથ તે પાર્વતીગેહં ગત્વા દેવીં પ્રણમ્ય ચ । લોકમાતુર્નિયોગેન શાલંકાયનકાત્મજઃ
પછી તેઓ પાર્વતીના ઘરે ગયા, દેવીને વંદન કર્યું, અને જગતજનનીના આદેશથી શાલંકાયનના પુત્રે
પાદપ્રક્ષાલનમુખાનુપચારાનકલ્પયત્ । પંચગંધકમાદાય તાન્મુનીનભ્યલેપયત્
પગ ધોવાની શરૂઆતથી ઉપચારો ગોઠવ્યા; પાંચ પ્રકારના સુગંધિત લેપ લઈને, એ મુનિઓને લગાવ્યો.
રાજ્યં ચ મહદાપ્નોતિ યો દદ્યાત્પંચગંધકમ્ । પંચબાણસમો ભૂત્વા સ્ત્રીણાં વલ્લભતામિયાત્
જે વ્યક્તિ પાંચ પ્રકારના સુગંધિત લેપ આપે છે, તેને મહાન રાજ્ય મળે છે; અને કામદેવ જેવો બની, સ્ત્રીઓનો પ્રિય બને છે.
વિષ્ણવે યો હિ દદ્યાત્તુ સોપિ મારસમો ભવેત્ । કામીત્વકામી યઃ કુર્યાત્કૈલાસે પંચવત્સરાન્
જે વ્યક્તિ એ વિષ્ણુને આપે છે, એ પણ કામદેવ જેવો બને છે; અને જે કૈલાસ પર પાંચ વર્ષ સુધી ઇચ્છા કે અનિચ્છા કરે છે,
સર્વગંધસમોપેતો ભોગી ચેષ્ટાર્થસંયુતઃ । યથેષ્ટવર્તનો ભૂત્વા તતો જાયેત ભૂમિપઃ
તે બધા સુગંધોથી ભરપૂર, ભોગ અને ઇચ્છિત વસ્તુઓનો આનંદ માણે છે, પોતાની મરજી મુજબ જીવ્યા પછી, રાજા બને છે.
કસ્તૂરીચંદનં ચંદ્રમગરુદ્વિતયં તથા । પંચગંધં સમાખ્યાતં સર્વકાર્યેષુ શોભનમ્
કસ્તૂરી, ચંદન, કપૂર અને બે પ્રકારના અગરુ—આને પાંચ પ્રકારના સુગંધ કહેવામાં આવ્યા છે, જે બધા કાર્યોમાં શુભ છે.
વિલિપ્તપંચગંધેષુ બ્રાહ્મણેષુ મહાત્મસુ । આસીનેષુ તદાભ્યાગાદ્બ્રાહ્મણઃ સ્થવિરઃ કૃશઃ
જ્યારે મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણો પાંચ પ્રકારના સુગંધથી લિપ્ત થઈ બેઠા હતા, ત્યારે ત્યાં એક વૃદ્ધ, દુર્બળ બ્રાહ્મણ આવ્યો.
ઉન્મત્તવેષો દિગ્વાસા જરાજર્જ્જરિતસ્ત્વરી । ખલ્વાટઃ શ્વાસકાસી ચ બહુહિક્કી ક્ષુધાન્વિતઃ
પાગલ જેવો દેખાવ, દિશાઓને વસ્ત્ર તરીકે ધારણ કરેલો, વૃદ્ધાવસ્થાથી થાકેલો, ટકલા, શ્વાસ અને ઉધરસથી પીડિત, ઘણી હિક્કી અને ભૂખથી વ્યાકુળ.
લાલાસ્નુતઃ શ્મશ્રુકૂર્ચશ્લેષ્માનમ્રઃ સ્ખલત્પદઃ । દ્વ્યષ્ટવર્ષા તથા નારી સર્વાભરણભૂષિતા
લાળ ટપકાવતો, વાળ વણાયેલા દાઢીવાળો, કફથી વાંકડો, પગમાં લડખડાટ; અને એક અઠ્ઠાવીસ વર્ષની સ્ત્રી, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત.
રૂપલાવણ્યસંયુક્તા લોકોત્કૃષ્ટસ્વરૂપિણી । પુરુષાન્રૂપસંયુક્તાન્વીક્ષંતી ચ તતસ્તતઃ
સુંદરતા અને લાવણ્યથી યુક્ત, દુનિયાથી વધારે રૂપવાળી, અને સુંદર પુરુષોને અહીં-ત્યાં જોઈ રહી હતી.
ગાયંતી ત્વથ નૃત્યંતી તં દૃષ્ટ્વાહ સતી પતિમ્ । પ્રબાધતે વૃદ્ધધવં શીઘ્રમેહિ કૃશાધમ
તે સમયે, ગાઈ અને નૃત્ય કરતી સ્ત્રીએ પતિને જોઈને કહ્યું: 'એ બૂઢા અને દુર્બળ માણસ, જલ્દી આવો, વહેલી આવો!'
આલંબ્ય ત્વત્કરં વૃદ્ધ દુઃખિતા નિત્યમસ્મ્યહમ્ । ભૂષણં વસનં ઘ્રાણં સ્રગ્વિલેપનમેવ ચ
હું હંમેશાં દુ:ખી રહીને, તારી હાથ પકડીને જીવી રહી છું; ગહણા, કપડા, સુગંધ, હાર કે લિપણ—
હાસો ગીતિસ્તથા પાનં મંડનં શોભનં ગૃહમ્ । સર્વઋતુસમૃદ્ધિશ્ચ કામસ્યૈવાભિવૃદ્ધયે
હાસ્ય, ગીત, પાન, શૃંગાર, સુંદર ઘર અને દરેક ઋતુમાં સુખ—આ બધું માત્ર ઇચ્છા વધારવા માટે જ છે.
સર્વેષામેવ કામાનાં રતિરેકા પ્રયોજનમ્ । સુખાનિ સર્વાણ્યેકત્ર રતિરેકત્ર ચ સ્થિતા
બધી ઇચ્છાઓનું એક જ કારણ છે—આનંદ; બધું સુખ એક જ જગ્યાએ ભેગું થાય છે, અને એ આનંદ પણ એ જ જગ્યાએ મળે છે.
તુલયા તુલિતં સર્વં રતિઃ શતગુણાધિકા । તન્માદૃશી સમાસાદ્ય ભવંતં કિં કરિષ્યતિ
જો બધું તુલામાં તોલવામાં આવે તો આનંદ તો સો ગણી વધારે છે; એટલે મને તું મળ્યા પછી હું શું કરી શકું?
ઇતિ ચાન્યાનિ વાક્યાનિ બ્રુવાણા ગૃહ્ય વૈ કરે । તદુત્તરમુવાચેદં કિં કુર્મ્મો ભાગ્યમીદૃશમ્
એવી ઘણી વાતો કરતી, પતિનો હાથ પકડીને, તેણે જવાબ આપ્યો: 'શું કરીએ? આપણું નસીબ એવું જ છે.'
મા મારય દુરુક્ત્યા ત્વં માં વિજ્ઞાયાથ ચેદૃશમ્ । એતાદૃશો દ્વિજઃ પ્રાયાત્પાર્વતીમંદિરં તદા
'મારે તું કઠોર શબ્દોથી મારી હત્યા ના કર, જાણીને કે હું એવો જ છું; એ સમયે એવો બ્રાહ્મણ પાર્વતીના મંદિર તરફ ગયો.'
અવિજ્ઞાયૈવ ગિરિજામિદં વચનમબ્રવીત્ । દ્વિજ ઉવાચ- અન્નાર્થિનમિહ પ્રાપ્તં વિદ્ધિ મામતિથિં મુને
પાર્વતીને ઓળખ્યા વિના, તેણે કહ્યું: 'હું અન્ન માંગવા આવ્યો છું, મને તારો અતિથિ જાનો, મુનિ.'
ભોજનાવસરે પ્રાપ્તં બ્રાહ્મણાન્ન હિ ભોજય । તદ્ભાર્યાવચનં પ્રાહ ક્વ મુનિર્યોષિદેવ હિ
'ભોજન સમયે આવનાર બ્રાહ્મણને ભૂખ્યા ન મોકલવો જોઈએ'; પણ તેની પત્નીએ કહ્યું, 'મુનિ ક્યાં છે? અહીં તો સ્ત્રી છે.'
અંધસ્ય વચનં સર્વમેવમેતાદૃશં દૃઢમ્ । પાર્વત્યુવાચ- પ્રક્ષાલ્ય ચરણાવેતમાસને ઉપવેશય
'આ અંધ માણસની વાતો હંમેશાં આવી જ અડગ હોય છે.' પાર્વતી બોલી: 'એના પગ ધોઈને, તેને આસન પર બેસાડો.'
જાંબૂનદકૃતેતીવ ભોજ્યેનાતર્પયદ્દ્વિજમ્ । સુરત્નચષકોપેતમમૃતં બ્રહ્મવાદિનીમ્
પછી અમ્બિકાએ બ્રાહ્મણને સોનાની વાસણમાં ભોજન આપ્યું, અને સ્વર્ગના અમૃતથી ભરેલા પ્યાલા પણ આપ્યા.
અરુંધતીમથાહૂય પર્ય્યવેષયદંબિકા । કલા ચારુંધતી ચૈવ અનસૂયા પતિવ્રતા
પછી અમ્બિકાએ અરુંધતીને બોલાવીને તેને સેવા કરવા કહ્યું; કલા, અરુંધતી અને અનસૂયા—પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ—
પરિવેષં પદાર્થાનાં સ્રગ્ગંધાક્ષતભૂષણાઃ । અકુર્વન્નંબિકાવાક્યાત્ષડ્રસાનાં પૃથક્પૃથક્
હાર, સુગંધ, અક્ષત અને ગહણોથી સજ્જ, અમ્બિકાના કહેવાથી, છ સ્વાદના વિવિધ પદાર્થીઓ અલગ-અલગ પીરસ્યા.
ભુંજાનેષુ તુ વિપ્રેષુ દિગ્વાસા બ્રાહ્મણાકૃતિઃ । ક્ષણેન બુભુજે સર્વં દાતું નો શેકુરંગનાઃ
જ્યારે બ્રાહ્મણો ભોજન કરતા હતા, ત્યારે દિશાઓ સિવાય કશું પહેર્યા વિના, બ્રાહ્મણના રૂપમાં એક વ્યક્તિ આવી અને પળમાં બધું ખાઈ ગયું; સ્ત્રીઓ પીરસી પણ ન શકી.