પાર્વત્યુવાચ- ભાર્યા પતીસમાવેવ વિષમૌ તુ વિગર્હિતૌ । તવ ચાસદૃશી ચેયં સદૃશીં પ્રદદામ્યહમ્
પાર્વતી બોલી: 'પત્ની પતિની સમાન હોય છે; પણ અસંગત હોય તો તેને ત્યાગવી જોઈએ. આ તારી યોગ્ય નથી; હું તને યોગ્ય પત્ની આપું.'
ન ચ મન્મંદિરે પ્રાપ્તાં ત્યક્ષ્યે દેહવિવર્જ્જિતામ્ । શોણ ઉવાચ- યદિ નો દીયતે ચેયં ભાર્ય્યામન્યાં મમ પ્રિયામ્
અને મારા મંદિરમાં આવી ગયેલી, શરીર વગરની એને હું પણ છોડતી નથી. શોણે કહ્યું: 'જો આ પ્રિય પત્ની મને ન મળે અને બીજું કોઈ મળે—'
રાજ્યં મહેશ્વરે ભક્તિં પ્રયચ્છ વરમુત્તમમ્ । ભવિષ્યત્યેવ મે વૈતદિત્યુક્ત્વા ચાબ્રવીન્મુનીન્
'મને મહાદેવની ભક્તિ કે રાજ્ય, શ્રેષ્ઠ વરદાન રૂપે આપો; એ જ મારા માટે થશે.' આવું કહીને તેણે મુનિઓને કહ્યું.
ભોક્તવ્યમિહ યુષ્માભિર્મમાસ્મિન્દિવસત્રયમ્ । પ્રતીંદુવારે દેવસ્ય મહેશસ્યૈવ તુષ્ટયે
'આમ, ત્રણ દિવસ સુધી તમે અહીં મારા ઘરે ભોજન કરો, પ્રતીન્દુ વ્રતના અવસરે મહેશના સંતોષ માટે.'
ભોજનીયાઃ સદા કાલમષ્ટૌ વિપ્રા મુનીશ્વરાઃ । ઇચ્છયા યત્ર કુત્રાપિ વ્રતમેતદુપક્રમેત્
'આઠ બ્રાહ્મણ મુનિઓને હંમેશા યોગ્ય સમયે ભોજન કરાવવું જોઈએ; જ્યાં મન થાય ત્યાં આ વ્રત આરંભી શકાય.'
વત્સરે પરિપૂર્ણે તુ મહારાજ તમીશ્વરમ્ । ચતુર્નિષ્કપ્રમાણેન તદર્દ્ધેનૈવ કારયેત્
'વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે, મહારાજા, એ ઈશ્વર માટે ચાર નિષ્કના પ્રમાણથી કે એના અડધા પ્રમાણથી આ વિધિ કરવી.'
શ્વેતવસ્ત્રયુગં સૂક્ષ્મં ચામરે વ્યજને તથા । પાદુકોપાનહં ચ્છત્રં સર્વં વિપ્રે નિયોજયેત્
'સૂક્ષ્મ સફેદ વસ્ત્રની જોડી, ચામર, પંખો, પાદુકા, ચપ્પલ અને છત્ર—આ બધું એક બ્રાહ્મણને આપવું.'
સ્વશક્ત્યા દક્ષિણાં દત્વા બ્રાહ્મણાંશ્ચ વિસર્જયેત્ । એતદુદ્યાપને કુર્યાદાદૌ મધ્યે તથા સુધીઃ
'પોતાની શક્તિ પ્રમાણે દક્ષિણા આપી બ્રાહ્મણોને વિદાય આપવી; આ ઉપવાસમાં આરંભે, મધ્યમાં અને અંતે પણ વિધિ કરવી.'
દિનેદિને તથા પૂજા સોમસ્ય પરમાત્મનઃ
દરેક દિવસે, એવા રીતે, સોમ નામના પરમાત્માની પૂજા કરવામાં આવે છે.
તત્પુરુષસ્ય વિદ્મહે મહાદેવસ્ય ધીમહિ । તન્નો રુદ્ર પ્રઃચોદયાત્
અમે એ પુરુષને જાણીએ છીએ, મહાદેવ પર ધ્યાન કરીએ છીએ; એ રુદ્ર અમને પ્રેરણા આપે.
ઇતિ પૂજામંત્રઃ । સ્થંડિલે પૂજયેદ્દેવં પ્રતિમાયામથાપિ વા । એકભક્તં સ્વયં કુર્યાદ્બ્રહ્મચર્યસમન્વિતમ્
આ પૂજાનો મંત્ર છે; કોઈએ દેવની પૂજા પવિત્ર સ્થાન પર કે મૂર્તિ દ્વારા કરવી જોઈએ અને પોતે એક જ વખત ભોજન લેવું જોઈએ, બ્રહ્મચર્ય સાથે.
એતત્સોમવ્રતં પ્રોક્તં શિવતુષ્ટિપ્રદં શુભમ્ । ય એવં કુરુતે ભક્ત્યા નારી વા પુરુષોપિ વા
આ સોમવ્રત કહેવામાં આવ્યું છે, જે શુભ અને શિવને પ્રસન્ન કરનારું છે; જે કોઈ પણ સ્ત્રી કે પુરુષ ભક્તિથી કરે છે,
છાયેવ શંકરસ્યાસૌ નિત્યમેવાનુવર્તતે । અદ્ય સોમદિનં પ્રાપ્તં મધ્યાહ્નાત્પરતો ભુજિઃ
એ શંકરને હંમેશા છાયાની જેમ અનુસરે છે; આજે સોમવાર આવ્યો છે, મધ્યાહ્ન પછી ભોજન કરો.
યૂયં ચ સર્વે મુનયઃ કૃતપૌર્વાહ્ણિકક્રિયાઃ । માધ્યાહ્નિકીં ક્રિંયાં કૃત્વા ભોક્તુમર્હથ સત્તમાઃ
અને તમે બધા મુનિઓ, સવારે કરવાનાં કર્મો કરી લીધાં પછી, મધ્યાહ્નની ક્રિયા પૂર્ણ કરી, શ્રેષ્ઠ લોકો, હવે ભોજન કરવા યોગ્ય છો.
માતુર્વચનમાકર્ણ્ય તથેત્યુક્ત્વા નમસ્ય ચ । અનુષ્ઠાનાય તે સર્વે ગતા ભાગીરથીં નદીમ્
માતાની વાત સાંભળી, 'તેમ જ' કહી અને નમન કરીને, તેઓ બધા અનુષ્ઠાન માટે ભાગીરથી નદી પાસે ગયા.
સંગમે મધ્યતો વૃત્તે કૃત્વા માધ્યાહ્નિકીં ક્રિયામ્ । વિશ્વેશપૂજાં કૃત્વા ચ ષોડશૈરુપચારકૈઃ
સંગમમાં મધ્યાહ્ન થયા પછી, મધ્યાહ્નની ક્રિયા કરી, અને વિશ્વના સ્વામીની પૂજા સોળ ઉપચારથી કરી.
અથ તે પાર્વતીગેહં ગત્વા દેવીં પ્રણમ્ય ચ । લોકમાતુર્નિયોગેન શાલંકાયનકાત્મજઃ
પછી તેઓ પાર્વતીના ઘરે ગયા, દેવીને વંદન કર્યું, અને જગતજનનીના આદેશથી શાલંકાયનના પુત્રે
પાદપ્રક્ષાલનમુખાનુપચારાનકલ્પયત્ । પંચગંધકમાદાય તાન્મુનીનભ્યલેપયત્
પગ ધોવાની શરૂઆતથી ઉપચારો ગોઠવ્યા; પાંચ પ્રકારના સુગંધિત લેપ લઈને, એ મુનિઓને લગાવ્યો.
રાજ્યં ચ મહદાપ્નોતિ યો દદ્યાત્પંચગંધકમ્ । પંચબાણસમો ભૂત્વા સ્ત્રીણાં વલ્લભતામિયાત્
જે વ્યક્તિ પાંચ પ્રકારના સુગંધિત લેપ આપે છે, તેને મહાન રાજ્ય મળે છે; અને કામદેવ જેવો બની, સ્ત્રીઓનો પ્રિય બને છે.
વિષ્ણવે યો હિ દદ્યાત્તુ સોપિ મારસમો ભવેત્ । કામીત્વકામી યઃ કુર્યાત્કૈલાસે પંચવત્સરાન્
જે વ્યક્તિ એ વિષ્ણુને આપે છે, એ પણ કામદેવ જેવો બને છે; અને જે કૈલાસ પર પાંચ વર્ષ સુધી ઇચ્છા કે અનિચ્છા કરે છે,
સર્વગંધસમોપેતો ભોગી ચેષ્ટાર્થસંયુતઃ । યથેષ્ટવર્તનો ભૂત્વા તતો જાયેત ભૂમિપઃ
તે બધા સુગંધોથી ભરપૂર, ભોગ અને ઇચ્છિત વસ્તુઓનો આનંદ માણે છે, પોતાની મરજી મુજબ જીવ્યા પછી, રાજા બને છે.
કસ્તૂરીચંદનં ચંદ્રમગરુદ્વિતયં તથા । પંચગંધં સમાખ્યાતં સર્વકાર્યેષુ શોભનમ્
કસ્તૂરી, ચંદન, કપૂર અને બે પ્રકારના અગરુ—આને પાંચ પ્રકારના સુગંધ કહેવામાં આવ્યા છે, જે બધા કાર્યોમાં શુભ છે.
વિલિપ્તપંચગંધેષુ બ્રાહ્મણેષુ મહાત્મસુ । આસીનેષુ તદાભ્યાગાદ્બ્રાહ્મણઃ સ્થવિરઃ કૃશઃ
જ્યારે મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણો પાંચ પ્રકારના સુગંધથી લિપ્ત થઈ બેઠા હતા, ત્યારે ત્યાં એક વૃદ્ધ, દુર્બળ બ્રાહ્મણ આવ્યો.
ઉન્મત્તવેષો દિગ્વાસા જરાજર્જ્જરિતસ્ત્વરી । ખલ્વાટઃ શ્વાસકાસી ચ બહુહિક્કી ક્ષુધાન્વિતઃ
પાગલ જેવો દેખાવ, દિશાઓને વસ્ત્ર તરીકે ધારણ કરેલો, વૃદ્ધાવસ્થાથી થાકેલો, ટકલા, શ્વાસ અને ઉધરસથી પીડિત, ઘણી હિક્કી અને ભૂખથી વ્યાકુળ.
લાલાસ્નુતઃ શ્મશ્રુકૂર્ચશ્લેષ્માનમ્રઃ સ્ખલત્પદઃ । દ્વ્યષ્ટવર્ષા તથા નારી સર્વાભરણભૂષિતા
લાળ ટપકાવતો, વાળ વણાયેલા દાઢીવાળો, કફથી વાંકડો, પગમાં લડખડાટ; અને એક અઠ્ઠાવીસ વર્ષની સ્ત્રી, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત.
રૂપલાવણ્યસંયુક્તા લોકોત્કૃષ્ટસ્વરૂપિણી । પુરુષાન્રૂપસંયુક્તાન્વીક્ષંતી ચ તતસ્તતઃ
સુંદરતા અને લાવણ્યથી યુક્ત, દુનિયાથી વધારે રૂપવાળી, અને સુંદર પુરુષોને અહીં-ત્યાં જોઈ રહી હતી.
ગાયંતી ત્વથ નૃત્યંતી તં દૃષ્ટ્વાહ સતી પતિમ્ । પ્રબાધતે વૃદ્ધધવં શીઘ્રમેહિ કૃશાધમ
તે સમયે, ગાઈ અને નૃત્ય કરતી સ્ત્રીએ પતિને જોઈને કહ્યું: 'એ બૂઢા અને દુર્બળ માણસ, જલ્દી આવો, વહેલી આવો!'
આલંબ્ય ત્વત્કરં વૃદ્ધ દુઃખિતા નિત્યમસ્મ્યહમ્ । ભૂષણં વસનં ઘ્રાણં સ્રગ્વિલેપનમેવ ચ
હું હંમેશાં દુ:ખી રહીને, તારી હાથ પકડીને જીવી રહી છું; ગહણા, કપડા, સુગંધ, હાર કે લિપણ—
હાસો ગીતિસ્તથા પાનં મંડનં શોભનં ગૃહમ્ । સર્વઋતુસમૃદ્ધિશ્ચ કામસ્યૈવાભિવૃદ્ધયે
હાસ્ય, ગીત, પાન, શૃંગાર, સુંદર ઘર અને દરેક ઋતુમાં સુખ—આ બધું માત્ર ઇચ્છા વધારવા માટે જ છે.
સર્વેષામેવ કામાનાં રતિરેકા પ્રયોજનમ્ । સુખાનિ સર્વાણ્યેકત્ર રતિરેકત્ર ચ સ્થિતા
બધી ઇચ્છાઓનું એક જ કારણ છે—આનંદ; બધું સુખ એક જ જગ્યાએ ભેગું થાય છે, અને એ આનંદ પણ એ જ જગ્યાએ મળે છે.