શુક્રક્લિન્નમિદં વાસઃ પ્રાહૈતત્પશ્યતામિતિ । અથ દૃષ્ટ્વા સમીપસ્થાસ્તથેત્યૂચુર્વચો નૃપમ્
આ કપડાં શુક્રથી ભીંજાયેલા છે—જુઓ, એમ તેણે કહ્યું; અને નજીક રહેલાઓએ જોઈને રાજાને કહ્યું, 'હા, એ સાચું છે.'
રાજાથ સ્વગૃહં ગત્વા દંડાધ્યક્ષમભાષત । ઇદાનીમેવ વેશ્યાયાઃ શિરશ્છિંધ્યવિચારયન્
પછી રાજા પોતાના મહેલમાં જઈને દંડાધ્યક્ષને કહ્યું: 'હમણાં જ એ વેશ્યાનું માથું કાપી નાખો, વિલંબ ન કરો.'
દર્શનીયં શિરસ્તસ્યા ઘટિકાભ્યંતરે મમ । દંડકશ્ચ નૃપોક્ત્યાસ્યાસ્તથા કૃત્વા હ્યદર્શયત્
એનું માથું બે ઘડીની અંદર મને બતાવવું જોઈએ; દંડાધ્યક્ષે રાજાના આદેશ પ્રમાણે એમ કર્યું અને માથું રજૂ કર્યું.
વીરભદ્ર ઉવાચ- એવં કૃતં ત્વયા પૂર્વં પ્રાપ્તં ચ ફલમદ્ય તે । જ્વાલયૈવ હિ વક્તા ત્વં શ્રોતા દ્રષ્ટા ચ જિઘ્રસિ
વીરભદ્રે કહ્યું: 'જેવું તું પહેલાં કર્યું હતું, તેનું ફળ આજે તને મળ્યું છે; તું જ જ્વાળાથી બોલનાર, સાંભળનાર, જોનાર અને સૂંઘનાર છે.'
રસં જાનાસિ મતિમાનતિક્રોધી ભવિષ્યસિ । શંભુરુવાચ- એવં જ્વાલામુખો જાતો રાજા માહેશ્વરોઽક્ષમી
તમે બુદ્ધિશાળી છો, સારાંશ જાણો છો અને વધારે ક્રોધથી મુક્ત થશો. શંભુએ કહ્યું: એ રીતે જ્વાલામુખ નામનો રાજા મહેશ્વરભક્ત બની જન્મ્યો, પણ સહનશીલતા નહોતી.
તસ્માત્તુ ક્ષમિણા ભાવ્યં પરત્રેહ સુખેપ્સુના । ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં પુણ્યાખ્યાનમનુત્તમમ્
એથી, જે અહીં અને પરલોકમાં સુખ ઇચ્છે છે, તેને સહનશીલ બનવું જોઈએ. જે કોઈ આ પાવન અને શ્રેષ્ઠ કથા રોજ સાંભળે છે—
વિમુક્તપાપબંધશ્ચ શિવલોકે ભવિષ્યતિ
—તે પાપના બંધનમાંથી મુક્ત થઈને શિવલોકમાં વસે છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શિવરાઘવસંવાદે શિવપૂજામાહાત્મ્યકથનં। નામ દશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં શિવ અને રાઘવના સંવાદમાં 'શિવપૂજાનું મહાત્મ્ય' નામે એકસો દસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
શ્રીરામ ઉવાચ- મહેશનામમાહાત્મ્યં પૂજામાહાત્મ્યમેવ ચ । નમસ્કારસ્ય માહાત્મ્યં દૃષ્ટિમાહાત્મ્યમેવ ચ
શ્રીરામે કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ ગુરુ, મહેશનું નામ લેવાનું મહાત્મ્ય, પૂજાનું મહાત્મ્ય, નમસ્કારનું મહાત્મ્ય અને દર્શનનું મહાત્મ્ય મને કહો.
જલદાનસ્ય માહાત્મ્યં ધૂપદાનસ્ય સત્તમ । દીપગંધાદિદાનસ્ય માહાત્મ્યં વદ મે ગુરો
હે ઉત્તમ, પાણી અર્પણ કરવાનું મહાત્મ્ય, ધૂપ અર્પણ કરવાનું મહાત્મ્ય અને દીવો, સુગંધ અને અન્ય દાનનું મહાત્મ્ય પણ મને કહો, ગુરુદેવ.
શંભુરુવાચ- એકૈકનામમાહાત્મ્યં વિસ્તરાન્ન હિ શક્યતે । સંક્ષેપેણ ચ તે વચ્મિ શૃણુ રાઘવ સાદરમ્
શંભુએ કહ્યું: દરેક નામનું મહાત્મ્ય વિગતે કહી શકાય તેમ નથી; પણ હું તને સંક્ષિપ્તમાં કહું છું—હે રાઘવ, ધ્યાનથી સાંભળ.
પુરા ત્રેતાયુગે રાજા વિધૃતો નામ વીર્યવાન્ । મૃતે પિતરિ બાલોસૌ ભૂમિરાજ્યેભિષેચિતઃ
પહેલાં ત્રેતાયુગમાં વિધૃત નામનો એક શક્તિશાળી રાજા હતો. તેના પિતાનું અવસાન થતાં, એ હજુ બાળક હતો ત્યારે તેને ધરતીના રાજા તરીકે અભિષેક કર્યો.
સમાનવયસઃ સર્વાન્સમીપસ્થાંશ્ચકાર સઃ । યે વૃદ્ધા યે ચ વિદ્વાંસસ્તે ચ તસ્ય ન સંમતાઃ
એણે પોતાના સમવયના સૌને નજીકના મિત્રો બનાવ્યા; પણ વૃદ્ધો અને વિદ્વાનો તેને પસંદ નહોતાં.
યુવાનઃ સંમતા દુષ્ટા અકાર્યકરણાસ્તથા । સુસ્ત્ર્યાનયનદક્ષાશ્ચ ચોરકર્મવિશારદાઃ
યુવાનો, દુષ્ટો, અયોગ્ય કામ કરનારા, સ્ત્રીઓને ફસાવવામાં કુશળ અને ચોરીમાં નિષ્ણાત એવા લોકો તેને પસંદ હતા.
ભાંડવાર્તારતા લાસ્યનિપુણાસ્તસ્ય સંમતાઃ । વશીકરણમંત્રજ્ઞા વસ્ત્રૌષધવિદસ્તથા
ઝગડા કરનારા, નૃત્યમાં નિપુણ, વશીકરણના મંત્ર જાણનારા, કપડાં અને ઔષધિ જાણનારા એના મનગમતા હતા.
ગીતનર્તનશીલાશ્ચ ધૂર્ત્તા દ્યૂતવિદઃ પ્રિયાઃ । પિતૃસંમતકર્તૄણાં ત્યાગં ચક્રે સ પાર્થિવઃ
ગીત-નૃત્યમાં રસ ધરાવનારા, ચાલાક અને જુગાર રમનારા તેને પ્રિય હતા. પિતાને ગમતા કર્મ કરનારાઓને એણે ત્યજી દીધા.
વિચાર્ય સ ચ તૈઃ સાર્દ્ધં દુષ્ટૈઃ કાર્યમકારયત્ । એતાદૃશાંસ્તથા ચાન્યાન્દુષ્ટાન્સહ યુયોજ હ
એ દુષ્ટો સાથે વિચારવિમર્શ કરીને એમની સાથે કામ કરતો અને આવા બીજા દુષ્ટો સાથે પણ જોડાયો.
એતદુક્તિમુપાલંબ્ય શિષ્ટં સુહૃદમત્યજત્ । ઉરોમુષ્ટિં ચ ફેત્કારં યે કુર્યુસ્તસ્ય તે પ્રિયાઃ
આવી સલાહને અનુસરીને એણે સારા અને મિત્રોને છોડી દીધા; જેઓ જાંઘ પર મુઠી મારે અથવા ઠેકા કરે, એવા તેને પ્રિય હતા.
ભગલક્ષણતત્ત્વજ્ઞા રતિતંત્રવિશારદાઃ । રાજનીતિવિહીનં તદ્રાજ્યં સમભવત્તદા
જેઓ જાંઘના ચિહ્નો જાણતા, ભોગવિદ્યામાં નિષ્ણાત હતા, તેઓ મનગમતા હતા; તેથી એનું રાજ્ય યોગ્ય રાજનીતિ વિના ચાલતું હતું.
ગજાશ્વરથમુષ્ટ્રાજં ગોમહિષ્યાદિકં ચ યત્ । તત્સર્વં નાશમાપન્નમપહારાયતસ્તતઃ
હાથી, ઘોડા, રથ, ઊંટ, ગાય, મહિષ વગેરે બધું લૂંટાઈ જતાં નાશ પામ્યું.
રત્નાનિ વસુધાન્યાનિ ન દૃશ્યંતે પુરે તદા । અથ ભૂપાંતરેણાસૌ નિર્જિતઃ પ્રપલાયિતઃ
રત્નો અને ધરતીના ખજાના શહેરમાં દેખાતા નહોતા. પછી બીજાં રાજાએ હરાવી દેતાં એ ભાગી ગયો.
મહારણ્યમથો ગત્વા ગિરિદુર્ગમકલ્પયત્ । તત્ર ચાલ્પપરીવારશ્ચોરવૃત્તિં સમાશ્રિતઃ
એ મોટાં જંગલમાં જઈને પર્વત પર કિલ્લો બનાવ્યો; ત્યાં થોડા સાથીઓ સાથે ચોરી-લૂંટની જિંદગી અપનાવી.
સુવર્ણવસ્ત્રધાન્યાદિ રત્નગંધાદિકં તથા । તત્રતત્ર વિનિર્દિશ્ય ચોરાનાયાનવંચકાન્
સોનુ, કપડાં, અનાજ, રત્નો અને સુગંધિત વસ્તુઓ—આ બધું તેણે ચોરો, લૂંટારૂઓ અને ઠગોને અહીં-અહીં બતાવ્યું.
બંધાદ્યકારયત્તૈસ્તુ દ્રવ્યાહરણકર્મણિ । યદાહારો ન વિદ્યેત તદાહારમકલ્પયત્
જ્યારે જેલર અને અધિકારીઓ માલ જપ્ત કરવામાં વ્યસ્ત હતા અને ખોરાક મળતો ન હતો, ત્યારે તેણે ખોરાકની વ્યવસ્થા કરી.
ગોમહિષ્યાદિમાંસેન યદ્યન્નં નોપલભ્યતે । અશ્વીય નરમાંસેન ભોજનં પર્ય્યકલ્પયત્
ગાય, મહિષી વગેરેનું માંસ મળતું ન હતું ત્યારે તેણે ઘોડા અને માનવ માંસથી ભોજન તૈયાર કરાવ્યું.
એતાદૃશમભૂદ્વૃત્તં સંધ્યોપાસાદિવર્જિતમ્ । એકસ્તુ સચિવસ્તસ્ય સુરાપો નામ રાક્ષસઃ
આવી તેની આચરણશૈલી હતી, જેમાં સંધ્યાવંદન અને ધાર્મિક ક્રિયાઓ નહોતી. તેના એકમાત્ર સહયોગીનું નામ સુરાપ હતો, જે રાક્ષસ હતો.
નિયુંક્તે સર્વકાલં તમાહરપ્રહરેતિ ચ । એવં રક્ષોમતે સ્થિત્વા નાનાદેશગતાન્નરાન્
તેને સર્વકાલે આદેશ આપતો—'દરેક પહોરે ખોરાક લાવ.' આમ રાક્ષસની રીત પ્રમાણે રહી, વિવિધ પ્રદેશના લોકોને એકત્ર કરતો.
નૃસહસ્રપરીવારો હ્યાદદ્યાદકૃપાલયઃ । સ્વસ્યાભિમતયોષાસ્તુ જ્ઞાત્વા જ્ઞાત્વા સમાહરત્
હજારો માણસો સાથે ઘેરાયેલો, દયાવિહોણો, તે લોકોને પકડી લેતો; અને પોતાની પસંદની સ્ત્રીઓ શોધી-શોધીને વારંવાર એકત્ર કરતો.
કિંચિત્કાલં ચ તા ભુક્ત્વા તાસાં માંસમભક્ષયત્ । એવં હત્વા નરાન્નારી રાજ્યં ચક્રે સુદુઃસહમ્
થોડો સમય તેમને ભોગવીને, પછી તેમની દેહને ખાધા; આ રીતે પુરુષો અને સ્ત્રીઓને મારી, તેણે અત્યંત ક્રૂરતાથી રાજ્ય ચલાવ્યું.
એવં વર્ષસહસ્રં તુ રાજ્યં કૃત્વા નરાધમઃ । જરાશિથિલસર્વાંગો વલીપલિતદૂષિતઃ
આ રીતે હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કરીને, એ દુષ્ટ પુરુષ વૃદ્ધાવસ્થાથી શરીરે દુર્બળ, ચામડીમાં વળી અને વાળમાં પાંખા થઈ ગયો.