નાનાદીપસમોપેતં મણિભિર્નાગરાડિવ । ભટાનામથ સંમર્દ એકો દીપો પતન્નૃપે
મંદિરમાં અનેક દીવા અને રત્નોથી શોભિત હતું, જાણે સાપોના રાજાના મહેલ જેવું. એ વખતે રક્ષકોની ભીડમાં એક દીવો રાજા પર પડ્યો.
તદાસૌ કુપિતો રાજા દીપમાદાય સત્વરમ્ । દેવાલયપુરે રમ્યે ન્યક્ષિપત્કોપસંયુતઃ
ત્યારે રાજા ગુસ્સે થયો, તરત જ દીવો ઉઠાવ્યો અને ક્રોધથી ભરાઈને સુંદર દેવાલયમાં ફેંકી દીધો.
દગ્ધં દેવગૃહં તેન એનશ્ચ સમપદ્યત । અથ તેન પુનસ્તત્ર દગ્ધં વેશ્મગૃહાદિકમ્
એથી દેવમંદિર બળી ગયું અને રાજાને પાપ લાગ્યું. પછી તેણે ત્યાંના ઘર-મકાન પણ બળી નાખ્યા.
નિર્માપયામાસ નૃપો મહેશાનમથાયજત્ । અથ મૃત્યુદિને પ્રાપ્તે રાજારાધિતશંકરઃ
પછી રાજાએ મંદિર ફરી બાંધ્યું અને મહેશને પૂજ્યો. મૃત્યુનો દિવસ આવ્યો ત્યારે રાજાએ શંકરનું આરાધન કર્યું.
ભસ્મસ્નાયી ભસ્મશાયી જપન્રુદ્રં મમાર હ । શિવલોકં ગતઃ સોયં વીરભદ્રેણ ભાષિતઃ
એણે ભસ્મથી સ્નાન કર્યું, ભસ્મ પર સુતો, રુદ્રમંત્ર જપ્યો અને મૃત્યુ પામ્યો. પછી એ શિવલોકમાં ગયો, જ્યાં વીરભદ્રે તેને કહ્યું.
ભવ ત્વં ગણશાર્દૂલો મમવૈ પરિચારકઃ । શાઙ્કરાન્મમ નિર્દેશાદાનયસ્વ મમાંતિકમ્
હવે તું મારા ગણોમાં શ્રેષ્ઠ બનીને મારી સેવા કર. શંકરભક્તોને મારા આદેશે મારી પાસે લાવ.
શિરોહીનો ભવાંશ્ચાપિ જ્વાલાવક્ત્રો ભવિષ્યતિ । સતૂવાચ મહાત્માનં વીરભદ્રં ગણેશ્વરમ્
તું હવે શિરવિહોણો અને અગ્નિમુખવાળો બનશે. પછી તેણે મહાત્મા વીરભદ્ર, ગણોના સ્વામી,ને કહ્યું.
ચક્ષુઃ શ્રોત્રં તથા જિહ્વા નાસિકાસ્યં શિરોગણઃ । એતૈર્વિના વ્યવહૃતિઃ કથં મે સંભવિષ્યતિ
આંખ, કાન, જીભ, નાક, મોઢું અને માથું—આ બધાં વિના હું કેમ કામ કરી શકીશ?
અભાવે શિરસઃ કિં વા મયા પાપં કૃતં વિભો । વીરભદ્ર ઉવાચ- ત્વયૈવ સ્વીકૃતા પૂર્વં દેવી પરમસુંદરી
મારા માથું ન હોય તો, મેં એવું કયું પાપ કર્યું છે, હે પ્રભુ? વીરભદ્રે કહ્યું: તું પોતે જ એક વખત પરમ સુંદર દેવીને લીધેલી.
મહેશભવનં નિત્યં ચાર્તુવર્ણકરંગકૈઃ । સ્વસ્તિકં સર્વતોભદ્રં નંદ્યાવર્તાદિકં શુભમ્
તમે હંમેશા મહેશનું ઘર રંગીન હાથોથી, શુભ સ્વસ્તિક, સર્વત્ર કલ્યાણકારી ચિન્હો અને નંદ્યાવર્ત વગેરેથી શોભાવ્યું.
પદ્મમુત્પલમાંદોલ પાદો વ્યજન ચામરે । ત્રિશૂલં શંખચક્રે ચ ગદાધનુરથૈવ ચ
પદ્મ, ઉત્પલ, ઝૂલો, પગ, પંખો, ચામર, ત્રિશૂલ, શંખ, ચક્ર, ગદા, ધનુષ અને રથ પણ બનાવ્યા.
ત્રિશૂલં ડમરુંખડ્ગં વૃષં ભૃંગિરિટિં શિવમ્ । તથાષ્ટપત્રં કમલમન્યદ્યંત્રાદિકં તથા
ત્રિશૂલ, ડમરુ, ખડગ, વૃષભ, ભમરોવાળો ધ્વજ, શિવ, અષ્ટપત્ર કમળ અને બીજા યંત્રો પણ બનાવ્યા.
કલ્પયંતી પ્રતિદિનં સેવતે વૃષભધ્વજમ્ । કદાચિદથ સા વેશ્યા દેવસદ્મન્યુપસ્થિતા
એ બધું રોજ બનાવીને એ વૃષભધ્વજની સેવા કરતી. એક વખત એ વેશ્યા દેવના મંદિરે પહોંચી.
રાજ્ઞઃ કારાંકિકઃ કશ્ચિદ્દેવવેશ્મ સમાવિશત્ । અથ તાં દૃષ્ટવાંસ્તત્ર સ ઇદં વાક્યમુક્તવાન્
રાજાના કેદખાનાની નિશાની ધરાવતો એક માણસ દેવમંદિરમાં આવ્યો. ત્યાં એને જોઈને એણે આ રીતે કહ્યું.
કારાઙ્કિક ઉવાચ- એકાંતસંસ્થિતા વેશ્યા યુવાહં સ્થવિરશ્ચ ન । સ્થવિરં વ્યાધિતં ષંઢમશક્તં ધનવર્જિતમ્
કેદખાનાની નિશાની ધરાવનારો બોલ્યો: વેશ્યા એકલી છે, હું યુવાન છું, વૃદ્ધ નથી; વૃદ્ધ, બીમાર, નિર્બળ, અશક્ત અને ગરીબ પુરુષને સ્ત્રી ત્યજી દે છે.
અદીર્ઘમેહનં દીનં પુરુષં યોષિદુત્સૃજેત્ । અશ્મશ્રુલં મલચ્છન્નં જડં દુર્ગંધિદૂષિતમ્
જે પુરુષનું મૂત્ર થવું ઓછું છે, દુઃખી છે, જેને સ્ત્રી છોડી દે છે; જે પથ્થર જેવી વાળ ધરાવે છે, ગંદકીથી ઢંકાયેલો છે, મૂર્ખ છે અને દુર્ગંધથી બગડેલો છે.
સ્વલ્પમવ્યસનં નારી દૂરતઃ પરિવર્જ્જયેત્ । તસ્માન્મે દીયતાં વેશ્યે મૈથુનં જીવયાશુ મામ્
સ્ત્રીએ તો નાનામાં નાનું દુઃખ પણ દૂરથી જ ટાળી લેવું જોઈએ. એટલે, મને એ વેશ્યાની સાથે મિલન કરવાની મંજૂરી આપો અને જલદીથી મને જીવંત કરો.
વેશ્યોવાચ- નિયતઃ સર્વજાતીનામિહામુત્ર સુખપ્રદઃ । પાતિવ્રત્યં પરો ધર્મ્મઃ સ્ત્રીણામિતિ હિ શુશ્રુમ
વેશ્યાએ કહ્યું: અમે સાંભળ્યું છે કે પતિપ્રતિની નિષ્ઠા એ સ્ત્રીઓ માટે સર્વોચ્ચ ધર્મ છે, જે અહીં અને પરલોકમાં દરેક જાતિના લોકો માટે સુખ આપે છે.
યદધીના યદા વેશ્યા તદા નાન્યેન સંગતા । પતિવ્રતેતિ વિખ્યાતા તસ્માત્તં પરિપાલયેત્
જ્યારે વેશ્યા કોઈના અધિકારમાં હોય ત્યારે તે બીજાના સંપર્કમાં આવતી નથી; એ માટે તેને પતિપ્રતિની નિષ્ઠાવાળી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, એટલે એ નિષ્ઠાને સાચવી રાખવી જોઈએ.
કારાંકિક ઉવાચ- યદિ ચૈવં મૃતિઃ શીઘ્રં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ । અથ રાજાંતિકં ગત્વા રાજાનમિદમુક્તવાન્
કારાંકિકએ કહ્યું: જો આવું છે, તો નિશ્ચિત જલદી મારો અંત આવશે. પછી તે રાજાના દરબારમાં ગયો અને આ રીતે કહ્યું.
વેશ્યા વેશ્યૈવ નો ભાર્યા નેતિ વક્તું ચ નોચિતમ્ । ઇત્થં રાજાનમુક્ત્વાથ મંડં ચૈવારનાલજમ્
‘વેશ્યા તો વેશ્યા છે, પત્ની નથી’—આવું કહેવું યોગ્ય નથી. આમ રાજાને કહીને, તેણે અગ્નિકુંડમાંથી થોડી રાખ લીધી.
કિંચિદાદાય તસ્યાસ્તુ મંદિરં ગતવાનયમ્ । નિદ્રાવસરમાલોક્ય પ્રસૃજ્યચ કરં તતઃ
થોડી રાખ લઈને એ વેશ્યાના મકાનમાં ગયો; જ્યારે તે ઊંઘતી હતી ત્યારે યોગ્ય તક જોઈને હાથ મૂક્યો.
વસ્ત્રસ્ય વિવરે તત્ર મંડં ચિક્ષેપ દુષ્ટધીઃ । એવં કૃત્વા તતો ગત્વા રાજાનમિદમુક્તવાન્
દુષ્ટ મનથી તેણે એના કપડાંની ભાંજમાં રાખ મૂકી; એમ કરીને પછી રાજા પાસે ગયો અને કહ્યું.
રાજન્નિર્ગત્ય ગત્વાથ વેશ્યાગ્ર્યાં તવ યોષિતઃ । ઉત્થાપયિત્વા વેશ્યાં તાં સર્વાંગં દ્રષ્ટુમર્હસિ
હે રાજા, હું બહાર જઈને તમારી શ્રેષ્ઠ વેશ્યાના ઘરે ગયો હતો; હવે એને જગાડો અને તેનું આખું શરીર તપાસો.
ઉન્મુક્તબંધમથવા વસનં પશ્ય યત્નતઃ । વેશ્યાવેશ્માથગતવાન્રાજા કારાંકિકં વચઃ
એના કપડાંને ધ્યાનથી જુઓ, બંધ છે કે ખૂલેલા છે; રાજા વેશ્યાના ઘરે ગયો અને કારાંકિકના શબ્દો પ્રમાણે વર્ત્યો.
ઇદમાહ સનિદ્રેયં પશ્યેમાં યામિ પશ્યસિ । સ તૂવાચ નૃપં તત્ર ન મે યુક્તમિદં નૃપ
એણે કહ્યું, 'આપણે એને ઊંઘતી જોઈ લઈએ; હું જઈશ, તમે જોઈ લો.' પણ તેણે રાજાને જવાબ આપ્યો, 'હે રાજા, આ મારાથી યોગ્ય નથી.'
તન્માતરં વા પિતરં દર્શનાય નિયોજય । તદ્દૃષ્ટૌ સર્વમેવેદં વ્યક્તમાશુ ભવિષ્યતિ
એના બદલે, એની માતા કે પિતાને તપાસવા કહો; તેઓ જોઈ લેશે તો બધું જલદી સ્પષ્ટ થઈ જશે.
આનીતા હ્યથ રાજ્ઞા તુ માતા વીક્ષિતુમુદ્યતા । વચનાત્તુ નૃપસ્યૈવ વસ્ત્રં શોધયતીવ સા
પછી રાજાએ એની માતાને બોલાવી, જે તપાસવા તૈયાર થઈ; રાજાના આદેશથી તેણે કપડાં તપાસવાનું શરૂ કર્યું.
તત્રસ્થિતં મંડમથ વિજ્ઞાયાંબા હ્યમર્દયત્ । મર્દનાદ્વસનં ક્લિન્નં કિં તદિત્યાહ પાર્થિવઃ
ત્યાં રાખ જોઈને માતાએ તેને દબાવી; દબાવવાથી કપડાં ભીંજાઈ ગયા, તો રાજાએ પૂછ્યું, 'આ શું છે?'
ન કિંચિદ્દેવ નો કિંચિદિતિ વેશ્યાપ્રસૂરપિ । બહુવાક્યેન રાજાથ વસનં વીક્ષ્ય શંકયા
વેશ્યાની માતાએ કહ્યું, 'કંઈ નથી, દેવ, કંઈ નથી.' પણ રાજાએ ઘણી વાતો કરીને શંકાથી કપડાં તપાસ્યા.