મહાકાયસ્તથા ભૂત્વા ગૃહીત્વા ચ કરેણ તત્ । શિરાંસિ ચ તથૈકેનાપીડ્ય ચિચ્છેદ શષ્પવત્
પછી તે વિશાળ શરીર ધારણ કરીને, પોતાના હાથથી તેમને પકડીને, એક જ હાથથી તેમના માથા દબાવીને ઘાસની પાંખડી જેવી સરળતાથી કાપી નાખ્યા.
મારયિત્વા તતો દૂતાનાદાયેક્ષ્વાકુમભ્યગાત્ । નિવેદયામાસ ચ તં વીરભદ્રાય ધીમતે
એ રીતે દૂતોને મારીને, તેણે આત્માને લઈને ઈક્ષ્વાકુ પાસે ગયો અને બધું જ વિવેકી વીરભદ્રને જણાવી દીધું.
સ ચાપિ શંકરાયાથ તં પ્રાહ ચ મહેશ્વરઃ । ત્વયાષ્ટદિનપૂજૈવ કૃતા કૃષ્ણા દિને દિને
પછી તેણે શંકરજીને કહ્યું, અને મહાદેવે કહ્યું: 'કૃષ્ણ, તું આઠ દિવસ સુધી દરરોજ મારી પૂજા કરી છે.'
ત્વમનિંદઃ પુરા માં ચ લિંગં શિશ્નાગ્રમિત્યુત । તેનૈવ પાપયોગેન શિશ્નવક્ત્રો ભવિષ્યસિ
'ક્યારેક તું મને અને મારા લિંગને અપમાનિત કરીને તેને શિશ્નાગ્ર કહેલું; એ પાપના કારણે તારે શિશ્નમુખ થવું પડશે.'
શિશ્નાગ્રે વિવરં ચક્રં જિહ્વાનાસાદિવર્જિતઃ । પૂર્વં મન્નામવક્તૃત્વાદ્વક્તા ચાપિ ભવિષ્યસિ
'શિશ્નના અગ્રભાગે એક છિદ્ર રહેશે, પણ તને જીભ અને નાક નહીં મળે; છતાં, તું પહેલાં મારું નામ બોલ્યું હતું, તેથી તું બોલનાર પણ બનશે.'
અથેશવચનાત્સોપિ તથાભૂતોભવત્ક્ષણાત્ । શંભુરુવાચ- ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં પુરાણાખ્યાનમુત્તમમ્
પછી ભગવાનના આદેશથી તે તરત જ એ રીતે બની ગયો. શંભુએ કહ્યું: 'જે કોઈ આ શ્રેષ્ઠ પુરાણકથા રોજ સાંભળે—'
વિમુક્તપાપબંધશ્ચ શિવભક્તો ભવિષ્યતિ । સ યાતિ ચ શિવસ્થાને વક્તા ચાપિ તથા ભવેત્
'—તે પાપના બંધનથી મુક્ત થશે, શિવભક્ત બનશે, શિવના ધામમાં જશે અને બોલનાર પણ થશે.'
યશ્ચ વક્તિ કથામેનાં હરેણ સદૃશો ભવેત્ । ઉક્ત્વા કથામિમાં પૂર્વમધીરો નામ ભૂમિપઃ
'અને જે આ કથા કહે છે, તે હરિ જેવો બની જાય છે; પહેલાં અધીર નામના રાજાએ આ કથા કહી હતી.'
સ્વર્ગં સ ગતવાન્રાજા કૃતપાપોથ ભાર્યયા
'એ રાજાએ પોતાની પત્ની સાથે પાપોનો નાશ કરીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો હતો.'
શ્રીરામ ઉવાચ- અયમગ્નિશિખો નામ વહ્નિઃ શિવગણશ્ચ વૈ । સ કથં તાદૃશો ભૂતસ્તન્મે વદ નમસ્તવ
શ્રીરામે પૂછ્યું: 'આ અગ્નિશિખા નામનો અગ્નિ, જે શિવના ગણા છે, એ એવો કેમ બન્યો? એ કહો, હું તમને વંદન કરું છું.'
શંભુરુવાચ- અયમાસીત્પુરા કશ્ચિત્ક્ષત્ત્રિયઃ ક્રોધનઃ સદા । નષ્ટભાર્યો નષ્ટસેનો નષ્ટરાષ્ટ્રોતિદુઃખિતઃ
શંભુએ કહ્યું: 'એક વખત એક ક્ષત્રિય હતો, જે હંમેશા ક્રોધી રહેતો; તેની પત્ની, સેના અને રાજ્ય ગુમાવ્યા પછી તે ખૂબ દુઃખી થયો.'
લબ્ધ્વા લુલાય દ્વિતયં કૃષિં ચક્રે સહાત્મજૈઃ । ઋણેન મહતા યુક્તઃ પુનશ્ચાતીવ દુઃખિતઃ
પછી તેને બે બળદ મળ્યા, તો તેણે પોતાના પુત્રો સાથે ખેતી શરૂ કરી; પણ ભારે ઋણમાં ફસાઈ ફરીથી અત્યંત દુઃખી થયો.
પુનશ્ચ દુઃખિતો રાજા સર્પેણ સુતનાશનાત્ । તથાભૂતો મહીપાલસ્તત્યાજ કૃષિમપ્યુત
પછી ફરી એક વખત, રાજા દુઃખી થયો, કારણ કે સાપે તેના પુત્રને મારી નાખ્યો હતો; એ રીતે પીડાઈને એ રાજાએ ખેતી પણ છોડી દીધી.
પરિત્યજ્ય સુતૌ ચાપિ ત્યક્તાહારો રુરોદ હ । સુતાવથ સમાગમ્ય પ્રાહતુઃ પિતરં ત્વિદમ્
પછી તેણે પોતાના બે પુત્રોને પણ છોડી દીધા, અને ભોજન પણ છોડીને રડતો રહ્યો; પછી એ બે પુત્રો મળીને પોતાના પિતાને કહ્યું.
કિમર્થં રુદ્યતે તાત નષ્ટો નાયાતિ રોદનાત્ । શરીરશોષણાયાથ શોકસ્તેઽદ્ય ભવિષ્યતિ
પ્રિય, તું કેમ રડે છે? જે ગુમ થઈ ગયું છે, તે રડવાથી પાછું આવતું નથી. આજે તારો દુઃખ તારા શરીરને જ ક્ષીણ કરશે.
શોકેન ચક્ષુષી નષ્ટે કંઠો નષ્ટસ્તથા તવ । અનુષ્ઠાનં તથા નષ્ટં કિમર્થં પરિતપ્યસે
દુઃખથી તારી આંખો કમજોર થઈ ગઈ છે, ગળો પણ બેસી ગયો છે, અને તું કંઈ કરી શકતો નથી—તો તું કેમ પોતાને તણાવમાં નાખે છે?
એકો નષ્ટો ન ચાયાતિ રક્ષ પંચસ્થિતાનસૂન્ । બહૂનાં રક્ષણં પુણ્યમાશ્રિતાનાં વિશેષતઃ
એક ગુમ થઈ ગયો છે અને પાછો આવતો નથી; હવે જે પાંચ જીવિત છે, તેમની સંભાળ રાખ. ખાસ કરીને, જે ઘણા લોકો તારા પર આધાર રાખે છે, તેમની રક્ષા કરવી પુણ્યનું કામ છે.
અન્યાશ્રિતમમું શત્રું કથં શોચિતુમર્હસિ । પિતોવાચ- પુત્રઃ શત્રુઃ કથં પુત્રૌ યુવાં શત્રૂ તથા ચ મે
જે દુશ્મન બીજાની આશ્રયે હતો, તેના માટે તું કેમ દુઃખ કરે છે? પિતા બોલ્યા—પુત્ર કઈ રીતે દુશ્મન થાય? તમે બંને પણ મારા માટે દુશ્મન જ છો.
અત્યંતસુખિનં પુત્રં કથં શત્રુમભાષતમ્ । સુતાવૂચતુઃ જાયમાનો હરેદ્ભાર્યાં વર્દ્ધમાનો હરેદ્ધનમ્
જે પુત્ર ખૂબ સુખી હતો, તેને તું કેમ દુશ્મન કહ્યો? પુત્રોએ કહ્યું: જન્મે ત્યારે પત્ની લઈ જાય છે, અને મોટો થાય ત્યારે ધન લઈ જાય છે.
મ્રિયમાણસ્તથા પ્રાણાઞ્છત્રુત્વં કિમતઃ પરમ્ । યત્સુખં ચ ત્વયા પ્રોક્તં સ્પર્શનાલિંગનાદિભિઃ
મરે ત્યારે પ્રાણ લઈ જાય છે; એથી વધુ દુશ્મનાવટ શું હોઈ શકે? અને જે સુખ તું કહે છે—સ્પર્શ, આલિંગન વગેરે—
દુઃખોદર્કમિદં રાજન્સર્વમેતદ્વદામિ તે । પ્રસૂતિકાલે પુત્રસ્ય ભાર્યાનાશવિચારણા
રાજા, હું તને કહું છું કે આ બધું અંતે દુઃખ જ આપે છે. જન્મ સમયે પુત્રની પત્નીનું પણ ધ્યાન રહેતું નથી.
જીવિતાયામથોપત્ન્યામાત્મનઃ સુખનાશનમ્ । યોન્યશુદ્ધૌ તુ જાતાયાં સંયોગો નોપપદ્યતે
જીવવા માટે બીજી પત્ની હોય તો પણ પોતાનું સુખ નાશ પામે છે. જો અશુદ્ધ ગર્ભમાંથી જન્મે, તો મિલન થતું નથી.
આલિંગનપરે ગાઢં સ્તન્યેનાંગં પરિપ્લુતે । તથાપિ યદિ સંયોગઃ શિશુરોદનતાઃ સ્ત્રિયાઃ
ઘણું આલિંગન હોય, શરીર દુધથી ભીંજાય, તો પણ જો મિલન થાય, તો સ્ત્રીને બાળકના રડવાથી પીડા રહે છે.
દૃઢં શિશુગતં ચિત્તં તતો વૈરસ્યમેવ ચ । અથ ચેત્પતિતો ડિંભો મધ્યે મૈથુનમુદ્ગતિઃ
મન બાળકમાં જ અડકાઈ જાય છે, એટલે疎તા આવી જાય છે. જો બાળક વચ્ચે પડી જાય, તો મિલન અધૂરું રહી જાય છે.
રતિમધ્યે તુ વિચ્છેદે દુઃખં કિંચિદસન્નિભમ્ । સર્વકાલે પરિમિતે કદાચિદ્રતિસંભવઃ
રતિ દરમિયાન વિક્ષેપ થાય, તો થોડું દુઃખ થાય છે. દરેક સમયે સુખ મર્યાદિત જ હોય છે; ક્યારેક જ સાચું મિલન થાય છે.
તત્કાલે ભોજનં નાસ્તિ સ્વાપો નાસ્તિ ચ ભાર્યયા । શિશૂનાં રક્ષણે દુઃખં વ્યાધિતર્ષગ્રહાદિભિઃ
એ સમયે ભોજન નથી, પત્ની સાથે ઊંઘ નથી. બાળકોની સંભાળમાં રોગ, તરસ અને બીમારીઓથી દુઃખ થાય છે.
તન્મતં યત્સુખં ચિત્રં યથાંકારોહણં પિતુઃ । આલિંગનકૃતં તાત ચુંબનાદિકૃતં તથા
જે સુખને લોકો વિશેષ માને છે, જેમ કે પિતા બાળક પર બેસે, કે આલિંગન અને ચુંબનથી મળે છે, એ પ્રિય—
અત્યન્તમધુરોક્ત્યાદિ યત્સુખાનિ નરેશ્વર । રતિમધ્યે વિરામસ્ય કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્
રાજા, મીઠી વાતો અને બીજા બધા સુખ પણ રતિના શિખરે મળતા સુખના સોળમા ભાગ જેટલા પણ નથી.
અન્યાન્યપિ ચ દુઃખાનિ સંતિ પુત્રે સહસ્રશઃ । અનેન ત્વં કિં ક્રિયસે ઇહામુત્ર વિરોધિના
પુત્ર સાથે અનેક દુઃખો પણ છે, હજારો છે. એવો વિરોધી હોય, તો તું અહીં અને પરલોકમાં શું કરે છે?
ત્યજ શોકમિદં તસ્માદાવાં પુત્રૌ સ્થિતાવિહ । શ્રીરાજોવાચ-। ત્યજામિ શોકં દુર્વારં સર્વકાર્યવિરોધિનમ્
એટલે આ દુઃખ છોડ; અમે બે પુત્ર અહીં છીએ. રાજાએ કહ્યું—હું આ અણઘડ દુઃખ, જે દરેક કાર્યમાં અવરોધ કરે છે, તેને છોડી દઉં છું.