તત્કરિષ્યામિ વિચ્છેદઃ કદાચિત્સ્યાત્ત્વયા ન મે । ઇન્દ્ર ઉવાચ- ભદ્રે ત્વયા યદા નૂનં કર્મેદં કર્તુમિચ્છિતમ્
હું એ જ કરીશ; જો કદી વિયોગ થાય તો એ મારી તરફથી નહીં હોય. ઇન્દ્રે કહ્યું: શુભે, જ્યારે તને ખરેખર આ કર્મ કરવા ઈચ્છા થાય—
તદા ગચ્છ પુનઃ શીઘ્રમાગમિષ્યસિ સુંદરિ । સહ નેત્રાદ્ધિ વિગલદ્વાષ્પસિક્તતનુસ્તતઃ
ત્યારે તું જઈશ અને જલ્દી પાછી આવીશ, સુંદરે. એની આંખોમાંથી અશ્રુ વહેતા હતા અને શરીર ભીનું હતું—
દોર્ભ્યામાલિઙ્ગ્ય તાં શક્રો ગચ્છેત્યાહ પ્રિયે વદન્ । તદાદેશાત્તતઃ સાધ્વી કર્મભૂમિં સમાગતા
ઇન્દ્રે એને હાથમાં ભેળવીને કહ્યું: 'પ્રિયે, હવે તું જા.' એની આજ્ઞાથી એ પવિત્ર સ્ત્રી પછી કર્મભૂમિ પર ગઈ.
જાતા ચ હસ્તિની યોનૌ ભૂત્વા જાતિસ્મરા દ્વિજ । સ્મરંતી નિજવૃત્તાંતં સા કિયદ્ભિર્દિનૈસ્તતઃ
એ હાથીની ગર્ભમાં જન્મી અને પછી પોતાનું ભૂતકાળ યાદ રાખતી દ્વિજ બની. પોતાનો પૂર્વવૃત્તાંત યાદ કરતાં, થોડા દિવસોમાં—
જગામ જાહ્નવીતીરં હસ્તિયોનિસુ સંભવા । ગઙ્ગાયાં સ્નાનમાસાદ્ય ગઙ્ગાકર્દમભૂષિતા
એ હાથીઓમાં જન્મેલી, જાહ્નવીના કાંઠે ગઈ. ગંગામાં સ્નાન કરીને એ ગંગાની માટીથી શોભિત થઈ.
ગંગાગંગેતિ જલ્પંતી હ્રદં નિમ્નં વિવેશ સા । તસ્મિન્ગંગાહ્રદે ગત્વા હસ્તિની પર્વતાકૃતિઃ
'ગંગા, ગંગા' બોલતી એ ઊંડા તળાવમાં પ્રવેશી ગઈ. એ ગંગાના તળાવમાં પહાડ જેવી હાથી પ્રવેશી.
નિજાં જાતિં સ્મરંતી સા જગામ પંચતાં પુનઃ । તસ્યાઃ સાહસમાલોક્ય હસ્તિનીં સર્વદેવતાઃ
એ હસ્તિનીએ પોતાની જાતિ યાદ કરતાં ફરી મૃત્યુ પામી; એની આ હિંમત જોઈને બધા દેવતાઓએ
વવર્ષુઃ પારિજાતાદ્યૈઃ કુસુમૈરુત્તમૈર્મુદા । તામાનેતું તતઃ શક્રઃ સર્વદેવગણૈર્વૃતઃ
પારિજાત અને બીજા ઉત્તમ ફૂલો ખુશીથી વરસાવ્યા; પછી ઈન્દ્રે બધા દેવતાઓ સાથે મળીને એને બહાર લાવી
વેગાત્તચ્ચિરવિચ્છેદાત્કૃષ્ણાંગીં સુમના યયૌ । પુષ્પકેતાં સમાલોક્ય દિવ્યદેહાં સુરાધિપઃ
લાંબા વિયોગ પછી ઝડપથી સુમનાએ કાળી પુષ્પકેતાને મળવા ગઈ; એની દિવ્ય કાયાને જોઈને દેવતાઓના રાજાએ
કથયન્નિજદુઃખાનિ નિજાવાસં જગામ હ । પુલોમજા ચ રંભા ચ પ્રમ્લોચા ચોર્વશી તથા
પોતાના દુઃખોની વાત કરી અને પોતાનાં વાસસ્થાને પાછો ગયો; પુલોમજા, રંભા, પ્રમ્લોચા અને ઉર્વશી પણ એ જ રીતે,
સુંદર્યોઽન્યાશ્ચ યુવતીસ્તસ્યાસ્ત્યક્ત્વા મુદા ગતાઃ । શક્રસ્ય હૃદયોત્સાહં તન્વંતી સા વરાંગના
અને બીજી સુંદર યુવતીઓ પણ ખુશીથી એની પાસેથી વિદાય થઈ; એ ઉત્તમ સ્ત્રીએ ઈન્દ્રના દિલમાં ઉત્સાહ જગાવ્યો
પુરંદરપુરે તસ્થૌ સુભગા પ્રીતિવલ્લભા । યસ્યાસ્તિષ્ઠંતિ ગઙ્ગાયાં યાવદસ્થીનિ જૈમિને
એ પુરણદરના શહેરમાં સુખી અને પ્રિય બની રહી; જયાં સુધી એની હાડકાં ગંગામાં રહે છે, જયમિની,
કુલકોટિશતં તાવત્તસ્થાવાસ સુરાલયે । રાજાનો દિવિરાજ્યેષુ યે યે ભૂતાસ્તપોબલાત્
એટલી જ કરોડો કુટુંબો સુધી એ દેવલોકમાં રહે છે; જે રાજાઓ તપશ્ચર્યાથી દેવલોકમાં પહોંચ્યા છે,
તેષાંતેષાં સ્નેહભૂમિર્ભવત્યમરસુંદરી । ગંગાસ્થિમજ્જનાદેવ જૈમિને ફલમીદૃશમ્
એ બધાના માટે એ સ્વર્ગસુંદરી સ્નેહનું કેન્દ્ર બને છે; ગંગામાં હાડકાં વિસર્જન કરવાનું ફળ આવું છે, જયમિની
ગંગાયાં ત્યજતો દેહં ફલં વક્તું ન શક્યતે । મૃતં શરીરં ગંગાયાં યાવદસ્થીનિ જૈમિને
ગંગામાં શરીર છોડવાનો લાભ વર્ણવી શકાય એમ નથી; જયાં સુધી હાડકાં ગંગામાં રહે છે, જયમિની,
કલ્પકોટિશતં તાવત્તસ્યા વાસઃ સુરાલયે । મૃતં શરીરં ગંગાયાં સ્રોતોભિશ્ચલિતં દ્વિજ
એટલી જ કરોડો કલ્પો સુધી એ દેવલોકમાં વસે છે; દ્વિજ, જ્યારે ગંગામાં મૃતદેહ પ્રવાહમાં વહે જાય છે,
દૃશ્યતે દેહિનસ્તસ્ય તત્ફલં શૃણુ જૈમિને । સ્વર્ગે દેવાંગના ત્રસ્તચારુચામરવાયુભિઃ
એ જીવને જે ફળ મળે છે, એ સાંભળ, જયમિની: સ્વર્ગમાં દેવસુંદરીઓ ડરીને સુંદર ચામરાથી એને પંખો કરે છે
વીજિતઃ સ્વર્ણપર્યંકે સુપ્તસ્તિષ્ઠતિ કૌતુકી । જાહ્નવીસૈકતે યસ્ય શરીરં દૃશ્યતે મૃતમ્
એ સોનાની પલંગ પર સુતા સુખી રહી પંખો કરાવતો રહે છે; જેના મૃતદેહને જાહ્નવીના રેતીપર જોઈ શકાય છે,
દિવાકરકરૈસ્તપ્તં કુલં તસ્ય વદામ્યહમ્ । સુગન્ધૈશ્ચંદનૈર્દિવ્યૈર્લિપ્તસર્વકલેવરઃ ૧૦૦ 7.8.
એના કુટુંબને હું કહું છું કે, સૂર્યકિરણોથી પવિત્ર થાય છે; એનું આખું શરીર દિવ્ય સુગંધિત ચંદનથી લિપ્ત થાય છે
દિવ્યાઙ્ગનાભિઃ સહિતો દિવિ ક્રીડતિસર્વદા । કાકૈર્ગૃધ્રૈશ્ચ કંકૈશ્ચ શકુંતૈર્ભીષ્મમાતરિ
એ હંમેશા સ્વર્ગમાં દિવ્ય સુંદરીઓ સાથે રમે છે; પણ જો એનું શરીર કાગડા, ગીધ, કંક અને ભયાનક પક્ષીઓ ખાઈ જાય
વપુર્વિદલિતં યસ્ય દૃશ્યતે તત્ફલં શૃણુ । દિવિ દિવ્યાંગનાપીનપ્રોત્તુઙ્ગરુચિરસ્તનૈઃ
જેનું શરીર ફાટેલું જોવા મળે, એનું ફળ સાંભળ: સ્વર્ગમાં દિવ્ય સુંદરીઓના ભરાવદાર સુંદર સ્તનો સાથે
શ્લિષ્ટવક્ષાશ્ચ પર્યંકે નિદ્રાતિ નિત્યમેવ સઃ । પિપીલિકાભિઃ કીટૈશ્ચ મક્ષિકાભિશ્ચ વેષ્ટિતઃ
એ પલંગ પર હંમેશા એમના વક્ષસ્થળે લપટાઈને સુવે છે; ભલે એ આસપાસ ચીંટી, જીવાત અને માખીઓ હોય
ગંગાયાં યસ્ય દૃશ્યંતે અસ્થીનિ પતિતાનિ ચ । તસ્યાક્ષયં ફલં વિપ્ર વદતો મે નિશામય
ગંગામાં જેના હાડકાં પડેલા જોવા મળે છે, એનું અક્ષય ફળ શું છે, બ્રાહ્મણ, એ હું કહું છું, સાંભળ
પ્રણમત્ત્રિદશવ્યૂહ શિરોમુકુટભૂષણૈઃ । હતપાદરજાઃ સ્વર્ગે સ ચ શક્રાયતે ચિરમ્
ત્રિદશોની સેનાઓ મોંઘા મુગટથી શોભિત થઈને એને વંદન કરે છે; એના પગની ધૂળ સ્વર્ગમાં ફેલાય છે અને એ લાંબા સમય સુધી ઈન્દ્ર જેવો બને છે
અનિચ્છયાપિ ગઙ્ગાયાં યદ્દેહપતનં ભવેત્ । સ વિમુક્તોઽખિલૈઃ પાપૈર્નરો નારાયણો ભવેત્
જો કોઈનું શરીર ગંગામાં તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ પણ પડી જાય, તો એ મનુષ્ય બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે અને નારાયણમાં એકરૂપ થઈ જાય છે.
યસ્યાંગારાશ્ચ દૃશ્યંતે ગઙ્ગાયાં ચલિતા જલૈઃ । અઙ્ગારસઙ્ખ્યયા સ્વર્ગે તિષ્ઠેત્કલ્પશતાધિકમ્
ગંગામાં જ્યાં જ્યાં પાણી સાથે લાકડાના અંગારા વહેતા દેખાય છે, ત્યાં ત્યાં જેટલા અંગારા હોય એટલા કલ્પો સુધી મનુષ્ય સ્વર્ગમાં રહે છે.
સર્વેષામેવ પુણ્યાનાં કદાચિત્ક્ષયમીક્ષતે । ગઙ્ગાયાં પતિતે દેહે ભવેત્પુણ્યક્ષયો ન હિ
બધા પુણ્ય ક્યારેક તો ખૂટે છે, પણ ગંગામાં શરીર પડ્યું હોય તો એનું પુણ્ય ક્યારેય ખૂટતું નથી.
બહુનાત્ર કિમુક્તેન નિશ્ચિતં કથ્યતેઽધુના । ગઙ્ગાયાં ત્યક્તદેહસ્ય મહિમા જ્ઞાયતે નહિ
અહીં વધુ શું કહેવું? હવે નિશ્ચિત વાત કહી દઉં: જે ગંગામાં શરીર ત્યાગે છે, એની મહિમા પૂરી રીતે જાણી શકાતી નથી.
વિષમદુરિતરાશીનાશિ ગાઙ્ગં નરો યઃ સ્પૃશતિ ભુવિ કદાચિદ્ભાવુકો ભક્તિભાવૈઃ । જગદુદધિજલં વિલંઘ્ય ઘોરં વ્રજતિ સ પારમપારતુષ્ટિ નાવા
જે મનુષ્ય પૃથ્વી પર ક્યારેક પણ ભક્તિભાવથી ગંગાજળને સ્પર્શ કરે છે, જે ભયાનક પાપોનો નાશ કરે છે, એ જગતરૂપે મહાસાગર પાર કરી, પરમ સંતોષના કિનારે પહોંચી જાય છે, જાણે નાવમાં બેઠો હોય એમ.
જૈમિનિરુવાચ- ભૂય એવ ગુરો બ્રૂહિ ગઙ્ગામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । ગઙ્ગાકથામૃતં પાતું માધુર્યાત્પુનરિષ્યતે
જૈમિનિએ કહ્યું: ગુરુજી, ફરી એકવાર મને ગંગાજીનું ઉત્તમ મહાત્મ્ય કહો; ગંગાની કથા તો એટલી મધુર છે કે એ અમૃત ફરીથી પીવું મન થાય છે.