સર્વર્તુકુસુમોપેતં નાનાગંધોપશોભિતમ્ । કિન્નરાણાં ચ મિથુનૈર્ગીતપૂર્ણમહાગુહમ્
તે પર્વત સર્વ ઋતુના ફૂલોથી સજ્જ, અનેક સુગંધોથી શોભિત, અને કિન્નર દંપતિઓના ગીતોથી મહાગુફાઓ ભરેલી હતી.
અનેકરૂપલાવણ્ય વનિતોષિતપાદપમ્ । લંબમાનવિચિત્રાભિસ્તાભિઃ શોભિતપાદપમ્
તેના વૃક્ષો અનેક રૂપલાવણ્યવાળી સ્ત્રીઓથી આનંદિત હતા, અને એ સ્ત્રીઓના લટકતા વિવિધ આભૂષણોથી વૃક્ષો શોભિત હતા.
રતિશ્રમપ્રસુપ્તાનાં બોધનાદિતષટ્પદમ્ । કૂજંતિ ચ પિકાઃ કામં વિયુક્તાનાં યુજે કિલ
પ્રેમની થાકથી સૂઈ ગયેલા લોકો માટે મધમાખીઓ જાગૃતિ લાવે છે; અને કોકિલા પોતાના પ્રેમીથી વિભાજિત થયેલા માટે મનમુકી ગાય છે.
નાનામુનિગણાકીર્ણં પ્રશાંતમૃગચારિણમ્ । અપ્સરોગણસંકીર્ણં ગંધર્વગણસેવિતમ્
તે સ્થળ અનેક મુનિગણોથી ભરેલું, શાંત જંગલી પ્રાણીઓથી, અપ્સરાઓના સમૂહોથી, અને ગંધર્વોના સમૂહથી સેવા પામતું હતું.
નાનાસિદ્ધમુખોદ્ભૂતગીતપૂર્ણવનાંતરમ્ । વિચિત્રફલસંપૂર્ણં નાનાદેવાલયાન્વિતમ્
એ જંગલમાં અનેક સિદ્ધો દ્વારા ગવાયેલા ગીતોથી ભરપૂર છે, અદભુત ફળોથી સમૃદ્ધ છે અને અનેક દેવતાઓના મંદિરોથી શોભાયમાન છે.
પ્રાસાદશતસંબાધં નાનાગૃહસમન્વિતમ્ । સિંહાનનૈર્ગજમુખૈરુલૂકવદનૈરથ
એ સ્થળે સૈકડો મહેલોથી ભરી ગયેલું છે, વિવિધ ઘરો સાથે છે, અને સિંહ, હાથી, ઉલૂક વગેરેના ચહેરા ધરાવનાર છે.
અમુખૈર્વિમુખૈરુગ્રૈરર્દ્ધવક્ત્રૈર્મૃગીમુખૈઃ । રુરુજંતુકગોધાહિ વાનરર્ક્ષમુખૈરપિ
કેટલાંક ચહેરા મોઢા વગરના, પીઠ ફેરવેલા, ભયાનક, અર્ધ ચહેરાવાળા, હરણના ચહેરા, તથા રુરૂ, શિયાળ, ગોધ, સાપ, વાનર અને રીંછના ચહેરાવાળા પણ છે.
વ્યાઘ્રવૃશ્ચિકભલ્લૂષ્ટ્રશ્વાનગર્દભતુંડકૈઃ । સમસ્તજીવવદનસદૃશાસ્યૈર્ગણેશ્વરૈઃ । વલ્લીમુખૈર્વૃક્ષમુખૈઃ શિલાવક્ત્રૈરયોમુખૈઃ
વાઘ, વિંછું, રીંછ, ઊંટ, કૂતરા, ગધેડા અને દૂધીના ચહેરાવાળા; તમામ જીવોની જેમ ચહેરાવાળા દેવતાઓ; વેલ, વૃક્ષ, પથ્થર અને લોખંડના ચહેરાવાળા પણ છે.
શંખમુક્તાદિજલજવદનૈરુપશોભિતમ્ । અધિકાંગૈરનંગૈશ્ચ જટિલૈઃ શિખિમુંડિતૈઃ
શંખ, મુક્તા, જલજીવો જેવા ચહેરાવાળા; વધારે અંગો ધરાવનાર કે અંગ વગરના, જટાવાળા, ચોટીવાળા કે મુંડાવાળા પણ છે.
પત્રિવક્ત્રૈર્દ્વિષડ્વક્ત્રૈસ્ત્રિવિગ્રહમુખૈરપિ । ઘંટાસ્યૈઃ શૂર્પવદનકર્ણપાદમુખૈરપિ
પાંદડાના ચહેરાવાળા, બે ચહેરાવાળા, છ ચહેરાવાળા, ત્રણ રૂપ ધરાવનાર; ઘંટના મોઢા, સુર્પના ચહેરા, કાન, પગ અને મોઢા જેવા ચહેરાવાળા પણ છે.
ઘંટામુખૈર્વેણુમુખૈઃ કિંકિણીવદનૈરપિ । યાદૃગ્વસ્તુ જગત્યસ્તિ તાદૃશાસ્યૈરયોમુખૈઃ
ઘંટના, વાંસળીના, કિંકિણી જેવા ચહેરાવાળા; લોખંડના ચહેરા ધરાવનાર, જે જગતમાં જે કંઈ છે તેવા ચહેરાવાળા પણ છે.
કૈશ્ચિન્નિભૃતકંદર્પરૂપલાવણ્યકોમલૈઃ । કોટિસૂર્યપ્રતીકાશૈશ્ચંદ્ર કોટિસમપ્રભૈઃ
કેટલાંકમાં સંયમિત અહંકાર, સૌંદર્ય, લાવણ્ય અને કોમળતા છે; કરોડો સૂર્ય જેવી તેજસ્વિતા અને કરોડો ચંદ્ર જેવી કાંતિ ધરાવે છે.
નાનાવર્ણૈર્વિશ્વમુખૈર્વિશ્વરૂપૈશ્ચતુર્મુખૈઃ । દ્વિમુખૈઃ પંચવક્ત્રૈશ્ચ ત્રિમુખૈઃ ષણ્મુખૈરપિ
વિવિધ રંગો, વિશ્વરૂપ, ચાર ચહેરાવાળા, બે, પાંચ, ત્રણ અને છ ચહેરાવાળા પણ છે.
એકાનેકમુખૈઃ શાંતૈઃ સર્વદા સુખિભિર્યુતમ્ । નાનાભોગસમૃદ્ધૈશ્ચ રતિકામસમૈરપિ
એક કે અનેક ચહેરાવાળા, શાંતિથી ભરપૂર, હંમેશાં ખુશ રહેતા; અનેક ભોગોથી સમૃદ્ધ અને રતિ-કામની સમાન આનંદ ધરાવનાર છે.
લક્ષ્મીનારાયણમુખૈરુમેશસમવિગ્રહૈઃ । નાનારૂપધરૈશ્ચાન્યૈઃ સેવિતં મંદરાચલમ્
લક્ષ્મી અને નારાયણના ચહેરાવાળા, ઉમા અને શિવ જેવા રૂપ ધરાવનાર; અન્ય અનેક રૂપ ધારણ કરીને સેવા કરતા, એ મંદર પર્વત પર હાજર છે.
ધેનવો યત્ર વેદાશ્ચ મીમાંસાવત્સ સંયુતાઃ । ધર્માદયઃ સવર્ષ્માણઃ પુરાણાનિ ચ કર્મણા
જે સ્થળે ગાય અને વેદો છે, મીમાંસા તરીકે વાછરડા સાથે; ધર્મ અને અન્ય, શરીરવાળા, અને પુરાણો કર્મમાં પ્રવૃત્ત છે.
સ્મૃતીતિહાસજાતાનિ આગમાશ્ચ શરીરિણઃ । સ્થિતાશ્ચ મંદરે યત્ર સશૈલઃ પાપનાશનઃ
સ્મૃતિ, ઇતિહાસ, જાતક અને આગમો, શરીર ધારણ કરીને; એ મંદર પર્વત પર, પર્વત સાથે, પાપનો નાશ કરનાર તરીકે સ્થિત છે.
તસ્ય મધ્યે મહાપુણ્યં પુરં પરમશોભિતમ્ । વાપીતડાગોપવનપ્રાસાદશતશોભિતમ્
તેના મધ્યમાં મહાન પુણ્યનું શહેર છે, અત્યંત શોભાયમાન, તળાવ, સરોવર, બગીચા અને સૈકડો મહેલોથી શોભાયમાન છે.
સપ્તપ્રાકારપરિખં રત્નાટ્ટાલકસંયુતમ્ । ગોપુરૈર્નવભિર્યુક્તં વિચિત્રગૃહસંયુતમ્
સાત કિલ્લા અને ખાઈથી ઘેરાયેલું, રત્નોથી શોભિત મિનારોથી સજ્જ; નવ દરવાજા અને અદભુત ઘરો ધરાવતું છે.
યસ્ય ચાપ્રતિમં તેજ ઉષ્ણશીતાદિવર્જિતમ્ । તન્મધ્યે નગરી પુણ્યા તન્મધ્યે ચ સભા શુભા
જેનું તેજ અદ્વિતીય છે, ગરમી, ઠંડી વગેરેથી રહિત; તેના મધ્યમાં પવિત્ર નગર છે, અને તેમાં સુંદર સભા છે.
તસ્યાં ભદ્રાસનં મધ્યે વેદપાદવિચિત્રિતમ્ । સર્વોપનિષદાકૢપ્તં પાદપીઠં સુશોભનમ્
તેના મધ્યમાં શુભ આસન છે, વેદના પગથી શોભિત; સર્વ ઉપનિષદોથી બનેલું સુંદર પાદપીઠ છે.
પુરાણાન્યાગમાસ્તસ્ય સ્વસ્તીતિ શિવપાદયોઃ । તત્રાસીનો મહાયોગી ગોક્ષીરસદૃશાકૃતિઃ
ત્યાં પુરાણો અને આગમો શિવના પગ પાસે 'સુભાષિત' કહીને સ્થિત છે; ત્યાં મહાયોગી, ગાયના દૂધ જેવી આકૃતિ ધરાવતો, બેઠો છે.
મંદસ્મિતસુચાર્વાસ્યોદ્વ્યષ્ટવર્ષવયાઃ પ્રભુઃ । દધાન ઉરસામાલાં મણિરુદ્રાક્ષકલ્પિતામ્
પ્રભુ, જેનું મુલાયમ સ્મિત અને સુંદર ચહેરો છે, યુવાન વયમાં, પોતાના છાતી પર રત્નો અને રુદ્રાક્ષની માળા પહેરીને શોભે છે.
બિભ્રાણ ઉપવીતં ચ કર્ણિકારસમદ્યુતિઃ । સુરત્નકુંડલો દેવઃ કિરીટકનકાંબરઃ
પવિત્ર યજ્ઞોપવીત પહેરી, કર્ણિકાર ફૂલ જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતો દેવ, સુંદર રત્નનાં કુંડળ, સોનાનો મુકુટ અને ઝગમગતા વસ્ત્રો પહેરીને શોભે છે.
નાનાભૂષણસંયુક્તો નાનાગંધવિલેપનઃ । વામાંકન્યસ્તગિરિજો વીક્ષમાણસ્તદાનનમ્
તે વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ છે અને અનેક સુગંધોથી લિપ્ત છે; પર્વતપુત્રી તેના ડાબા જાંઘ પર બેઠી છે, અને તે તેના ચહેરાને નિહાળી રહ્યો છે.
મુગ્ધાં ચ સુમુખીં બાલાં નવયૌવનશોભિતામ્ । ભૂષિતાં ચારુસર્વાંગીં બિભ્રતીં કનકાંબુજમ્
પર્વતપુત્રી મનમોહક, સુંદર ચહેરાવાળી, યુવાન અને તેજસ્વી છે, દરેક અંગે શોભિત છે અને હાથમાં સોનાનું કમળ ધરાવે છે.
આલિંગ્ય વામેનકરેણ દેવીં દક્ષેણ તસ્યા મુખમુન્નમય્ય । સ્પૃષ્ટ્વા શિરો વામકરેણ તસ્યા દક્ષેણ કુર્વંસ્તિલકં ચ દેવઃ
પ્રભુએ ડાબા હાથથી દેવીને આલિંગન કર્યું, જમણા હાથથી તેનો ચહેરો ઊંચો કર્યો, ડાબા હાથથી તેના માથા પર સ્પર્શ કર્યો અને જમણા હાથથી તેના કપાળ પર તિલક લગાવ્યો.
ભક્તિર્વીજયતે દેવં પ્રણવ વ્યજનેન ચ । પૂજાકાંતાપિ કુસુમૈર્માલાં દેવાય બિભ્રતી
ભક્તિ પવિત્ર પંખાથી ભગવાનને પંખા ઝલાવે છે; પૂજાની પ્રિય, ફૂલની માળા પહેરીને, તે માળા ભગવાનને અર્પણ કરે છે.
જ્ઞપ્તિર્વિરક્તિર્વનિતે બિભ્રત્યૌ યોગચામરે । સમાધિઃ કાર્યકર્તાસ્ય ધારણાયોષિદસ્ય ચ
જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય સ્ત્રીઓના રૂપમાં યોગના ચામરા ધરાવે છે; સમાધિ તેના કાર્યકર્તા છે અને ધારણા તેની પત્ની છે.
યમાશ્ચનિયમાશ્ચૈવ કિંકરાસ્તસ્ય કીર્તિતાઃ । પ્રાણાયામઃ પુરોધાસ્તુ પ્રત્યાહારઃ સુવર્ણધૃક્
યમ અને નિયમ તેના સેવક તરીકે ગણાય છે; પ્રાણાયામ તેનો પુજારી છે અને પ્રત્યાહાર સોનાની ધારક છે.