કથં તે ચિરવિચ્છેદં સોઢું શક્નોમિ દુઃસહમ્ । યદા મય્યનુકંપાસ્તિ તવ પીનપયોધરે
તારી સાથે લાંબી વિયોગની ઘડીઓ હું કેવી રીતે સહન કરી શકું? જયારે તું, ભરેલા ઉરવાળી, મારા પર દયા કરે છે—
તદા કિયદ્દિનં તિષ્ઠ મયા સહ વરાઙ્ગને । તતો દેવાધિરાજસ્ય વદંતી બહુસંપદમ્
ત્યારે, સુંદરાંગી, થોડો સમય મારા સાથે રહી જા; પછી દેવોના રાજાની બહુ સંપત્તિ વિશે કહેજે.
વર્ષાણામયુતં તસ્થૌ સા દેવનિલયે સતી । પદ્મગન્ધોવાચ- આજ્ઞાં દેહિ સુરાધીશ સાધિતું સુમનોરથમ્
એ સ્ત્રી દેવલોકમાં દસ હજાર વર્ષ રહી. પદ્મગંધાએ કહ્યું: દેવોના રાજા, કૃપા કરીને મને આજ્ઞા આપો જેથી હું મારી મનની ઇચ્છા પૂરી કરી શકું.
વ્રજામ્યહં કર્મભૂમિં વંદે પાદદ્વયં તવ । ઇન્દ્ર ઉવાચ- ત્વત્પ્રેમસિંધુમાનેન મયા ચન્દ્રનિભાનને
હું કર્મભૂમિ પર જઈશ; તારા બંને પગને વંદન કરું છું. ઇન્દ્રે કહ્યું: ચાંદની જેવી મુખવાળી, તારા મારા માટેના પ્રેમના મહાસાગરથી—
સ્થિત્વા કતિદિનં પશ્ચાદ્ગમિષ્યસિ યથાસુખમ્ । તતસ્તુકૌતુકાગારે તેન સાર્દ્ધમહર્નિશમ્
થોડા દિવસ રહીને પછી તું તારી ઈચ્છા પ્રમાણે જઈ શકે છે. પછી રમણિય મકાનમાં એના સાથે દિવસ-રાત—
ક્રીડંતી પદ્મગંધા સા તસ્થૌ વર્ષાયુતત્રયમ્ । સુરાધીશં તતઃ સેતિ તદા પ્રાહ મુદાન્વિતા
પદ્મગંધા ત્યાં રમતી રહી અને ત્રણ દસ હજાર વર્ષ સુધી રહી. પછી તેણે આનંદથી દેવોના રાજાને કહ્યું—
આદેશં કુરુ ગચ્છામિ પૃથિવીં પ્રતિ સંપ્રતિ । ઇંદ્ર ઉવાચ- જાડ્યં જહીહિ સુશ્રોણિ તિષ્ઠાત્રૈવ મયા સહ
મને આજ્ઞા આપો; હવે હું પૃથ્વી પર જવા જઈ રહી છું. ઇન્દ્રે કહ્યું: સુંદર કટિવાળી, તું આળસ છોડ અને અહીં મારા સાથે જ રહી જા.
ત્વાં ત્યક્તું ન હિ શક્નોમિ પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસીમ્ । પદ્મગન્ધોવાચ- પુણ્યક્ષયે સુરાધીશ યદા યાસ્યામ્યહં ભુવિ
તું મને છોડીને જઈ શકે એમ નથી, કેમ કે તું મને જીવથી પણ વધુ પ્રિય છે. પદ્મગંધાએ કહ્યું: દેવોના રાજા, જ્યારે મારા પુણ્યનો અંત આવશે ત્યારે હું પૃથ્વી પર જઈશ.
તદા ચિરં તે વિચ્છેદો ભવિષ્યતિ મયા સહ । યદ્વિચ્છેદે મયા નાથ પુનર્ગંતું ભુવં પ્રતિ
ત્યારે તારો મારા સાથે લાંબો વિયોગ થશે; અને જયારે વિયોગ થશે, પ્રભુ, ત્યારે હું ફરી પૃથ્વી પર જવા ઈચ્છીશ.
ઇચ્છામ્યહં પુનર્દ્યૌશ્ચ પુણ્યોપાર્જનહેતવે । કર્મભૂમિમહં ગત્વા યેનોપાયેન વાસવ
હું ફરી સ્વર્ગમાં જઈને પુણ્ય મેળવવા માગું છું; કર્મભૂમિ પર જઈને, જે રીતે બને તે રીતે, વાસવ—
તત્કરિષ્યામિ વિચ્છેદઃ કદાચિત્સ્યાત્ત્વયા ન મે । ઇન્દ્ર ઉવાચ- ભદ્રે ત્વયા યદા નૂનં કર્મેદં કર્તુમિચ્છિતમ્
હું એ જ કરીશ; જો કદી વિયોગ થાય તો એ મારી તરફથી નહીં હોય. ઇન્દ્રે કહ્યું: શુભે, જ્યારે તને ખરેખર આ કર્મ કરવા ઈચ્છા થાય—
તદા ગચ્છ પુનઃ શીઘ્રમાગમિષ્યસિ સુંદરિ । સહ નેત્રાદ્ધિ વિગલદ્વાષ્પસિક્તતનુસ્તતઃ
ત્યારે તું જઈશ અને જલ્દી પાછી આવીશ, સુંદરે. એની આંખોમાંથી અશ્રુ વહેતા હતા અને શરીર ભીનું હતું—
દોર્ભ્યામાલિઙ્ગ્ય તાં શક્રો ગચ્છેત્યાહ પ્રિયે વદન્ । તદાદેશાત્તતઃ સાધ્વી કર્મભૂમિં સમાગતા
ઇન્દ્રે એને હાથમાં ભેળવીને કહ્યું: 'પ્રિયે, હવે તું જા.' એની આજ્ઞાથી એ પવિત્ર સ્ત્રી પછી કર્મભૂમિ પર ગઈ.
જાતા ચ હસ્તિની યોનૌ ભૂત્વા જાતિસ્મરા દ્વિજ । સ્મરંતી નિજવૃત્તાંતં સા કિયદ્ભિર્દિનૈસ્તતઃ
એ હાથીની ગર્ભમાં જન્મી અને પછી પોતાનું ભૂતકાળ યાદ રાખતી દ્વિજ બની. પોતાનો પૂર્વવૃત્તાંત યાદ કરતાં, થોડા દિવસોમાં—
જગામ જાહ્નવીતીરં હસ્તિયોનિસુ સંભવા । ગઙ્ગાયાં સ્નાનમાસાદ્ય ગઙ્ગાકર્દમભૂષિતા
એ હાથીઓમાં જન્મેલી, જાહ્નવીના કાંઠે ગઈ. ગંગામાં સ્નાન કરીને એ ગંગાની માટીથી શોભિત થઈ.
ગંગાગંગેતિ જલ્પંતી હ્રદં નિમ્નં વિવેશ સા । તસ્મિન્ગંગાહ્રદે ગત્વા હસ્તિની પર્વતાકૃતિઃ
'ગંગા, ગંગા' બોલતી એ ઊંડા તળાવમાં પ્રવેશી ગઈ. એ ગંગાના તળાવમાં પહાડ જેવી હાથી પ્રવેશી.
નિજાં જાતિં સ્મરંતી સા જગામ પંચતાં પુનઃ । તસ્યાઃ સાહસમાલોક્ય હસ્તિનીં સર્વદેવતાઃ
એ હસ્તિનીએ પોતાની જાતિ યાદ કરતાં ફરી મૃત્યુ પામી; એની આ હિંમત જોઈને બધા દેવતાઓએ
વવર્ષુઃ પારિજાતાદ્યૈઃ કુસુમૈરુત્તમૈર્મુદા । તામાનેતું તતઃ શક્રઃ સર્વદેવગણૈર્વૃતઃ
પારિજાત અને બીજા ઉત્તમ ફૂલો ખુશીથી વરસાવ્યા; પછી ઈન્દ્રે બધા દેવતાઓ સાથે મળીને એને બહાર લાવી
વેગાત્તચ્ચિરવિચ્છેદાત્કૃષ્ણાંગીં સુમના યયૌ । પુષ્પકેતાં સમાલોક્ય દિવ્યદેહાં સુરાધિપઃ
લાંબા વિયોગ પછી ઝડપથી સુમનાએ કાળી પુષ્પકેતાને મળવા ગઈ; એની દિવ્ય કાયાને જોઈને દેવતાઓના રાજાએ
કથયન્નિજદુઃખાનિ નિજાવાસં જગામ હ । પુલોમજા ચ રંભા ચ પ્રમ્લોચા ચોર્વશી તથા
પોતાના દુઃખોની વાત કરી અને પોતાનાં વાસસ્થાને પાછો ગયો; પુલોમજા, રંભા, પ્રમ્લોચા અને ઉર્વશી પણ એ જ રીતે,
સુંદર્યોઽન્યાશ્ચ યુવતીસ્તસ્યાસ્ત્યક્ત્વા મુદા ગતાઃ । શક્રસ્ય હૃદયોત્સાહં તન્વંતી સા વરાંગના
અને બીજી સુંદર યુવતીઓ પણ ખુશીથી એની પાસેથી વિદાય થઈ; એ ઉત્તમ સ્ત્રીએ ઈન્દ્રના દિલમાં ઉત્સાહ જગાવ્યો
પુરંદરપુરે તસ્થૌ સુભગા પ્રીતિવલ્લભા । યસ્યાસ્તિષ્ઠંતિ ગઙ્ગાયાં યાવદસ્થીનિ જૈમિને
એ પુરણદરના શહેરમાં સુખી અને પ્રિય બની રહી; જયાં સુધી એની હાડકાં ગંગામાં રહે છે, જયમિની,
કુલકોટિશતં તાવત્તસ્થાવાસ સુરાલયે । રાજાનો દિવિરાજ્યેષુ યે યે ભૂતાસ્તપોબલાત્
એટલી જ કરોડો કુટુંબો સુધી એ દેવલોકમાં રહે છે; જે રાજાઓ તપશ્ચર્યાથી દેવલોકમાં પહોંચ્યા છે,
તેષાંતેષાં સ્નેહભૂમિર્ભવત્યમરસુંદરી । ગંગાસ્થિમજ્જનાદેવ જૈમિને ફલમીદૃશમ્
એ બધાના માટે એ સ્વર્ગસુંદરી સ્નેહનું કેન્દ્ર બને છે; ગંગામાં હાડકાં વિસર્જન કરવાનું ફળ આવું છે, જયમિની
ગંગાયાં ત્યજતો દેહં ફલં વક્તું ન શક્યતે । મૃતં શરીરં ગંગાયાં યાવદસ્થીનિ જૈમિને
ગંગામાં શરીર છોડવાનો લાભ વર્ણવી શકાય એમ નથી; જયાં સુધી હાડકાં ગંગામાં રહે છે, જયમિની,
કલ્પકોટિશતં તાવત્તસ્યા વાસઃ સુરાલયે । મૃતં શરીરં ગંગાયાં સ્રોતોભિશ્ચલિતં દ્વિજ
એટલી જ કરોડો કલ્પો સુધી એ દેવલોકમાં વસે છે; દ્વિજ, જ્યારે ગંગામાં મૃતદેહ પ્રવાહમાં વહે જાય છે,
દૃશ્યતે દેહિનસ્તસ્ય તત્ફલં શૃણુ જૈમિને । સ્વર્ગે દેવાંગના ત્રસ્તચારુચામરવાયુભિઃ
એ જીવને જે ફળ મળે છે, એ સાંભળ, જયમિની: સ્વર્ગમાં દેવસુંદરીઓ ડરીને સુંદર ચામરાથી એને પંખો કરે છે
વીજિતઃ સ્વર્ણપર્યંકે સુપ્તસ્તિષ્ઠતિ કૌતુકી । જાહ્નવીસૈકતે યસ્ય શરીરં દૃશ્યતે મૃતમ્
એ સોનાની પલંગ પર સુતા સુખી રહી પંખો કરાવતો રહે છે; જેના મૃતદેહને જાહ્નવીના રેતીપર જોઈ શકાય છે,
દિવાકરકરૈસ્તપ્તં કુલં તસ્ય વદામ્યહમ્ । સુગન્ધૈશ્ચંદનૈર્દિવ્યૈર્લિપ્તસર્વકલેવરઃ ૧૦૦ 7.8.
એના કુટુંબને હું કહું છું કે, સૂર્યકિરણોથી પવિત્ર થાય છે; એનું આખું શરીર દિવ્ય સુગંધિત ચંદનથી લિપ્ત થાય છે
દિવ્યાઙ્ગનાભિઃ સહિતો દિવિ ક્રીડતિસર્વદા । કાકૈર્ગૃધ્રૈશ્ચ કંકૈશ્ચ શકુંતૈર્ભીષ્મમાતરિ
એ હંમેશા સ્વર્ગમાં દિવ્ય સુંદરીઓ સાથે રમે છે; પણ જો એનું શરીર કાગડા, ગીધ, કંક અને ભયાનક પક્ષીઓ ખાઈ જાય