બ્રહ્મણે દક્ષિણાં દત્વા શાંતે પુલકમાહરેત્ । આહરિષ્યામિ દેવાનાં સર્વેષાં કર્મગુપ્તયે
બ્રાહ્મણને દક્ષિણાદાન આપ્યા પછી, શાંતિથી પુલાકા ઘાસ એકત્ર કરવી, 'હું સર્વ દેવોના કર્મ ગુપ્ત કરવા અર્પણ કરું' કહીને.
જાતવેદસમેને ત્વાં પુલાકં ચ્છાદયાદ્ય મે । મંત્રેણાનેન તં વહ્નિં પુલાકે છાદયેદથ
'જાતવેદ, આજે હું તને પુલાકા ઘાસથી ઢાંકી રહ્યો છું' મંત્રથી, એ અગ્નિને પુલાકા ઘાસથી ઢાંકવું.
ત્રિદિનં જ્વલનસ્થિત્યૈ છાદનં પુલકૈઃ સ્મૃતમ્ । બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદ્ભક્ત્યા સ્વયં ભુંજીત વાગ્યતઃ
અગ્નિ ત્રણ દિવસ ટકી રહે એ માટે પુલાકા ઘાસથી ઢાંકવું કહેવાયું છે; ભક્તિથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને પોતે મૌન રહીને ભોજન કરવું.
ભસ્માધિકમભીપ્સંસ્તુ હ્યધિકં ગોમયં હરેત્ । દિનત્રયેણ યદિ વા એકસ્મિન્દિવસે બહુ
વધુ ભસ્મ જોઈએ તો, વધુ ગાયના ગોળા ઉમેરવા, ત્રણ દિવસમાં કે એક જ દિવસે, જેટલું જરૂરી હોય તેટલું.
તૃતીયે વા ચતુર્થે વા પ્રાતઃસ્નાત્વા સિતાંબરઃ । શુક્લયજ્ઞોપવીતી ચ શુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ
ત્રીજા કે ચોથા દિવસે, સવારે સ્નાન કરીને, સફેદ વસ્ત્ર, સફેદ યજ્ઞોપવીત, સફેદ માળા અને ઉંગળીઓથી શણગારવું.
શુક્લદંતો ભસ્મદિગ્ધો મંત્રેણાનેન મંત્રવિત્ । તદ્વેતિ ચોચ્ચારયિત્વા ભસ્મસત્યં ન સંત્યજેત્
સફેદ દાંત, ભસ્મથી લપસાયેલ, મંત્ર જાણનાર, 'તદ્વેતી' ઉચ્ચારી, ભસ્મનું સત્ય જાહેર કરીને એ ભસ્મ છોડવું નહિ.
તત આવાહનમુખા ઉપચારાસ્તુ ષોડશ । કર્તવ્યા હુતદાનેન તતોઽગ્નિમુપસંહરેત્
પછી, આવાહનથી શરૂ કરીને, શોડશ ઉપચાર હવન સાથે કરવી; પછી અગ્નિ વિસર્જન કરવું.
અગ્ને ભસ્મેતિ મંત્રેણ ગૃહ્ણીયાદ્ભસ્મ ચોદ્ભવમ્ । અગ્નિરસ્મીતિ મંત્રેણ પ્રમૃજ્ય ચ તતઃ પરમ્
'અગ્ને, ભસ્મ' મંત્રથી ઉત્પન્ન ભસ્મ લેવું; 'અગ્નિ, હું છું' મંત્રથી એ ભસ્મ સારી રીતે રગડવું.
સંયોજ્ય ગંગાસલિલૈઃ કપિલાપયસાથવા । ચંદ્રં કુંકુમકાશ્મીરમુશીરં ચંદનં તથા
ગંગાજળ કે કપિલા ગાયના દૂધમાં ભસ્મ મિક્સ કરવું; ચાંદ્ર, કુંકુમ, ખશ, અને ચંદન પણ ઉમેરવું.
અગુરુદ્વિતયં ચૈવ ચૂર્ણયિત્વા તુ સૂક્ષ્મતઃ । ક્ષિપેદ્ભસ્મનિ તચ્ચૂર્ણમોમિતિ બ્રહ્મમંત્રતઃ
અગરૂના બે પ્રકારના પાવડર બારીક પીસી, એ પાવડર ભસ્મમાં છાંટવું, 'ઓમ' બ્રહ્મમંત્ર ઉચ્ચારી.
તતઃ પયઃ સેચને ચ ગદિતઃ કપિલા મનુઃ । અમૃતં દેવિ તે ક્ષીરં પવિત્રમિહ વર્દ્ધિતમ્
પછી, દૂધ છાંટતાં કપિલા મનુએ કહ્યું: 'હે દેવી, તારો અહીં વધેલો અને શુદ્ધ થયેલો દૂધ અમૃત જેવું છે.'
તવપ્રસાદાન્મુચ્યંતે મનુજાઃ સર્વપાપ્મનઃ । પ્રણવેનાવહેદ્વિદ્વાન્ભસ્મનો વટકાનથ
તારી કૃપાથી મનુષ્યો બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે; વિદ્વાન ઓમના ઉચ્ચાર સાથે ભસ્મના ગોળા બનાવીને ભસ્મ લગાવવી જોઈએ.
અણોરણીયાનિતિ હિ મંત્રેણ તુ વિચક્ષણમ્ । શંભુરુવાચ- ઇત્થં તુ ભસ્મસંપાદ્ય શુષ્કમાદાય મંત્રવિત્
‘સૌથી નાના’ મંત્રથી વિદ્વાન, શંભુએ કહ્યું, આ રીતે સૂકી ભસ્મ તૈયાર કરવી જોઈએ.
પ્રણવેન વિમૃજ્યાથ સપ્તપ્રણવમંત્રિતમ્ । ઈશાનેન શિરોદેશં મુખં તત્પુરુષેણ ચ
પછી, ઓમથી ઘસીને, સાત વાર ઓમ મંત્રથી પવિત્ર કરીને, ઈશાન મંત્રથી માથું અને તત્પુરુષ મંત્રથી ચહેરો સ્પર્શ કરવો.
ઉરોદેશમઘોરેણ ગુહ્યં વામેન મંત્રયેત્ । સદ્યોજાતેન વૈ પાદૌ સર્વાંગં પ્રણવેન તુ
ઉર પર અઘોર મંત્ર, ગુપ્ત અંગ પર વામદેવ મંત્ર, પગ પર સદ્યોજાત મંત્ર અને આખા શરીર પર ઓમથી સ્પર્શ કરવો.
તત ઉદ્ધૂલ્ય સર્વાંગમાપાદતલમસ્તકમ્ । તત આચમ્ય વસનં ધૌતં શ્વેતં પ્રધારયેત્
પછી, પગની પાંખડીથી માથાના ટોચ સુધી આખા શરીર પર ભસ્મ છાંટવું; પછી પાણી પીવી અને સફેદ, ધોઈને પહેરેલી કપડાં પહેરવી.
પુનરાચમ્ય કર્મ સ્વં કર્તુમર્હતિ સર્વતઃ । તતો ભસ્મસમાદાય પ્રમૃજ્ય પ્રણવેન તુ
ફરીથી પાણી પીવી, પછી બધાં કાર્યો કરવા યોગ્ય થાય છે; ત્યારબાદ ભસ્મ લઈને ઓમથી ઘસવી.
ત્રિનેત્રં ત્રિગુણાધારં ત્રયાણાં જનકં વિભુમ્ । સ્મરન્નમઃ શિવાયેતિ લલાટે તુ ત્રિપુંડ્રકમ્
ત્રણે આંખો ધરાવનાર, ત્રણ ગુણનો આધાર, ત્રણ લોકના પિતા અને ભગવાનને યાદ કરીને, 'શિવને નમસ્કાર' કહીને લલાટ પર ત્રિપુંડ્ર લગાવવું.
નમઃ શિવાભ્યામિત્યુક્ત્વા બાહ્વોર્વાપિ ત્રિપુંડ્રકમ્ । અઘોરાય નમ ઇતિ ઉભાભ્યાં ચ પ્રકોષ્ઠયોઃ
'શિવના બે સ્વરૂપોને નમસ્કાર' કહીને બંને બાહુ પર ત્રિપુંડ્ર લગાવવું; 'અઘોરને નમસ્કાર' કહીને બંને કટિ પર.
ભીમાયેતિ તતઃ પૃષ્ઠે શિરોધિ પશ્ચિમે તથા । નીલકંઠાય શિરસિ ક્ષિપેત્સર્વાત્મને નમઃ
'ભીમને' કહીને પીઠ અને માથાના પાછળના ભાગ પર, 'નીલકંઠને' કહીને માથા પર, 'સર્વવ્યાપીને નમસ્કાર' પણ કરવું.
પ્રક્ષાલ્યાથ તતો હસ્તૌ કર્માનુષ્ઠાનમાચરેત્ । શિવ ઉવાચ- યૂયમેવં પ્રકારેણ ભસ્મ કૃત્વા પ્રઘૃષ્ય ચ
પછી, હાથ ધોઈને, નિર્ધારિત વિધિ કરવી; શિવે કહ્યું: 'તમે આ રીતે ભસ્મ તૈયાર કરીને ઘસો.'
ગુણાન્ધારયિતું શક્તાસ્તતઃ સ્રક્ષ્યથ વૈ પ્રજાઃ । શંભુરુવાચ- ઇત્થં શિવોદિતા દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ
'ગુણો ધારણ કરવા માટે સક્ષમ છો, અને પછી પ્રજાઓ સર્જશો.' શંભુએ કહ્યું: 'શિવે જે રીતે કહ્યું, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર—'
તથા કૃત્વા ચ વિધિના હમહમિકયા તદા । અન્યોન્યબોધનાશક્તાઃ પ્રણમ્ય શિવમૂચિરે
એ રીતે નિયમ પ્રમાણે, દરેકે_eachે સ્પર્ધાની ભાવના સાથે, એકબીજાને સમજવામાં અસમર્થ રહી, શિવને નમસ્કાર કરીને કહ્યું.
કં ગુણં ધારયેત્કો વા શિવઃ પ્રાહ સુતાનથ । કર્મશક્તિં તથા જ્ઞાનં મુખરેણ્વૈવ નશ્યતિ
'કયો ગુણ ધારવો? કોણ?' શિવે પોતાના પુત્રોને કહ્યું: 'કર્મ અને જ્ઞાન, અહંકાર સાથે જોડાય તો નષ્ટ થઈ જાય છે.'
અલ્પાયુર્દૃશ્યતે બ્રહ્મા મનુભિશ્ચાસ્ય જીવિતમ્ । યોઽહં બ્રહ્માંડમાલાભિર્ભૂષિતો બ્રહ્મગોપનમ્
'બ્રહ્મા ટૂંકા આયુષ્યવાળા છે, અને તેનો જીવન મનુ સાથે છે; હું, બ્રહ્માંડની માળા પહેરીને, બ્રહ્માનો રક્ષક છું.'
રજોગુણમવષ્ટભ્ય ન ચ જાનાસિ માં તદા । બ્રહ્માધિકબલો વિષ્ણુરાયુષિ બ્રહ્મણોઽધિકઃ
'તમે રજોગુણ ધરાવ છો, પણ ત્યારે મને ઓળખી શક્યા નહોતા; વિષ્ણુ, બ્રહ્મા કરતાં વધુ શક્તિશાળી છે અને બ્રહ્મા કરતાં લાંબું આયુષ્ય ધરાવે છે.'
બ્રહ્માંડમાલાભરણે મહેશસ્ય મમૈવ તુ । ચતુર્નિઃશ્વાસમાત્રેણ વિષ્ણોરાયુરુદાહૃતમ્
'મહેશ અને હું, બ્રહ્માંડની માળા પહેરીને, વિષ્ણુનું આયુષ્ય માત્ર ચાર શ્વાસ જેટલું કહેવાય છે.'
બ્રહ્મણોઽધિકસત્વત્વાત્સત્વમાલંબતાં હરિઃ । જાનાતિ સર્વકાલં માં ક્વચિદેવ ન વિસ્મરેત્
'વિષ્ણુ સત્વગુણથી યુક્ત હોવાથી સત્વ પર આધાર રાખે છે; તે મને સર્વ સમયે જાણે છે અને ક્યારેય ભૂલતો નથી.'
સાત્વિકૈકૈવ પૂજાસ્ય રાજસી તામસી ન તુ । શાંતં શિવં સત્વગુણં રજવક્ત્રાવમાનતઃ
માત્ર સાત્વિક પૂજા જ તેમના માટે યોગ્ય છે; રાજસ અને તામસ પૂજા તેમને માટે નથી. શાંત, શુભ અને સાત્વિક ગુણ રાજસ અને તામસના જોડાણથી ઘટી જાય છે.
નભોનીલં તથા ચૈવ ગુણં શંભુસ્તથાભજત્ । સત્વં રજસ્તમશ્ચાપિ દધાર ચ પુરા કિલ
જેમ આકાશનો રંગ નીલો છે, તેમ શંભુએ એ ગુણ સ્વીકાર્યો હતો. પ્રાચીન સમયમાં તેમણે સાત્વ, રાજસ અને તામસ ત્રણેય ગુણ ધારણ કર્યા હતા.