અન્યોન્યમસિઘાતેન ભિન્નગાત્રૌ વિકસ્વરૌ । કિંશુકાવિવ દૃશ્યેતે પુષ્પિતૌ રુધિરોક્ષિતૌ
એકબીજાને તલવારથી ઘા મારી, ઘાયલ અને તેજસ્વી શરીર ધરાવતા, તેઓ લોહીથી ભીંજાયેલા ફૂલોવાળા કિંચુક વૃક્ષ જેવા દેખાતા.
વર્ષમેકં તુ સંયુધ્ય સાસીદેવાસુરૌ તદા । અતઃપરં વર્ષમેકં ગદાયુદ્ધમભૂત્તયોઃ
એ સમયે દેવો અને અસુરો તલવારથી એક વર્ષ સુધી લડ્યા; પછી બીજું વર્ષ ગદા સાથે યુદ્ધ કર્યું.
અસિપુત્રિકયા પશ્ચાદ્વર્ષમેકમભૂદ્રણઃ । પુનર્ગૃહીત્વાસિયુગં યુયુધાતે પરસ્પરમ્
પછી એક વર્ષ સુધી અસિપુત્રિકા સાથે યુદ્ધ થયું; ફરીથી બંનેએ બે તલવાર પકડી, એકબીજાને લડ્યા.
શં બ્રુવાણો મહાખડ્ગં દંષ્ટ્રાકારો ગણેશ્વરઃ । સરોષરક્તનયનશ્ચાલયિત્વાસિમગ્રતઃ
વિજયની ઘોષણા કરતા, દાંતવાળું રૂપ ધરાવનાર ગણેશ્વરે, ગુસ્સામાં લાલ આંખો સાથે, આગળ તલવાર હલાવી.
તસ્ય કંઠવનં સર્વં ચિચ્છેદ કદલદ્યં યથા । શિરાંસિ સર્વાણ્યાદાય બભક્ષ ભગનેત્રહા
તેના ગળાનો આખો ભાગ કેળાના ડાઠ જેવી રીતે કાપી નાખ્યો; બધા માથા લઈ, ભગના આંખો નષ્ટ કરનાર એ ખાઈ ગયો.
તસ્ય ગાત્રં કરરુહૈર્વિદાર્યાહૃત્ય દેવતાઃ । કપીંદ્રૌ ચ તથા ચાન્યા અદ્રાક્ષીત્પરમેશ્વરીમ્
તેના શરીરને નખથી ફાડી અને લઈ ગયા, દેવતાઓ, બે વાનર રાજા અને અન્યોએ પરમેશ્વરીને જોયા.
એતદ્યુદ્ધં મહાઘોરં નારદો વીક્ષ્ય ચાભ્યગાત્ । બ્રહ્મણે વાસુદેવાય શંકરાય વ્યજિજ્ઞપત્
આ ભયાનક યુદ્ધ જોઈને, નારદ બ્રહ્મા, વાસુદેવ અને શંકર પાસે ગયો અને તેમને જાણ કરી.
મુનયો રક્ષિતા દેવા વાલિસુગ્રીવ વાનરૌ । એતૌ સંજીવયામાસ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકઃ
મુનિઓ, દેવો અને વાલી-સુગ્રીવ જેવા વાનરો સુરક્ષિત રહ્યા; બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવે તેમને જીવિત કર્યા.
રક્ષસે શંભુના દત્તો વરઃ પરમદારુણઃ । હિરણ્યકશિપોરાજ્યે બલવાનેક રાક્ષસઃ
શંભુએ રાક્ષસને અત્યંત ભયાનક વરદાન આપ્યું; હિરણ્યકશિપુના રાજ્યમાં એ રાક્ષસ બલવાન થયો.
દેવૈઃ સાર્દ્ધં તુ યુયુધે વર્ષાણાં શતમદ્ભુતમ્ । પલાયિતાશ્ચ બહુધા મૃતાશ્ચ શતશોસુરાઃ
એ દેવો સાથે મળીને સો વર્ષ સુધી અદભૂત રીતે યુદ્ધ કર્યું; ઘણા ભાગી ગયા અને સોંથી વધુ અસુરો મરી ગયા.
શુક્રેણ રક્ષિતઃ સોઽથ ગુરુણાચિંતયત્ત્વિદમ્ । મૃતોઽસ્મિ શતશઃ શુક્ર જીવિતોઽસ્મિ ત્વયૈવ હિ
શુક્રદેવે મારી રક્ષા કરી, પછી મારા ગુરુએ પણ. ત્યારે મેં વિચાર્યું: 'શુક્રદેવ, હું અનેક વાર મરી ગયો છું, અને માત્ર તમારી કૃપાથી જ ફરી જીવતો થયો છું.'
અમૃત્યવે ત્વમેતસ્માદુદરસ્થમૃતાય ચ । અન્યથા મરણં મહ્યં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
મારી અમરતા અને પેટમાંથી ફરી જન્મવાનું કારણ તમે છો; નહિ તો, નિશ્ચયે મારી મરણ આવી જત.
ગુરો યમેન સાકં મે યુદ્ધમાસીત્સુદારુણમ્ । મયાસૌ ગ્રસિતો યુદ્ધે યમરાજઃ પ્રતાપવાન્
ગુરુજી, યમદેવ સાથે મારું યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક હતું; એ યુદ્ધમાં મેં યમરાજને ગળી લીધો.
મમોદરં પ્રવિશ્યાસૌ બિભેદ ચ નનાદ ચ । અહં મૃતસ્તદા ચાસં ત્વયા સંજીવિતઃ પુનઃ
યમરાજ મારા પેટમાં પ્રવેશ્યા, પેટ ફાડી નાદ કર્યો; એ સમયે હું મરી ગયો, પણ તમે મને ફરી જીવાવ્યો.
તસ્માદુદરસંસ્થાનાં મરણાય તપે તપઃ । શુક્ર ઉવાચ- એવમેતન્ન સંદેહો યથાવત્ત્વં સમાચર
પેટમાં રહેનારના વિનાશ માટે હું તપ કરું છું.' શુક્રદેવે કહ્યું: 'એ જ રીતે, કોઈ સંશય નથી; તું એમ જ કર.'
સ્યમંતપંચકં તીર્થં તત્ર ત્વં તપ્તુમર્હસિ । રાક્ષસ ઉવાચ- તપે મહત્તપો ઘોરં યન્ન ચીર્ણં સુરાસુરૈઃ
શ્યામંતપંચક નામના તીર્થમાં તું તપ કરવું જોઈએ.' રાક્ષસે કહ્યું: 'હું એવુ મહાન અને ભયાનક તપ કરું, જે દેવો અને દાનવો પણ ક્યારેય કર્યું નથી.'
ગુલ્ફપ્રદેશે પાદાન્તે ત્વયઃપાશૈઃ પ્રબધ્ય ચ । અયઃસ્તંભયુગં કૃત્વા અયઃપટ્ટિકયાન્વિતમ્
મારા પગના ગળા પાસે લોખંડની સાંકળથી બાંધીને, લોખંડના બે સ્તંભ અને લોખંડની પટ્ટી બનાવી,
પટ્ટિકાયાં પાદબંધં કૃત્વાધઃ શીર્ષતાં તથા । વિવૃતાસ્યં તથા કલ્પં કૃત્વાધોમુખમુચ્ચકૈઃ
પટ્ટી પર પગ બાંધીને, માથું નીચે કરીને, મોઢું ખુલ્લું રાખીને, લાંબા સમય સુધી એ રીતે લટકી રહ્યો,
સ્તંભોત્તરેણ જ્વાલાયાં ચક્રિકાયામિતસ્તતઃ । અધઃશિરાસ્તથા તિષ્ઠન્નુન્મીલ્યૈવ વિલોચને
સ્તંભ વચ્ચે, આગની જ્વાળાઓ અને ચક્ર વચ્ચે, માથું નીચે અને આંખો ખુલ્લી રાખીને ઊભો રહ્યો,
એવં તપશ્ચરિષ્યામિ વરદઃ કોપિ મે ભવેત્ । બ્રહ્મા વા વરદઃ સોઽસ્તુ શંકરો વિષ્ણુરેવ ચ
એ રીતે હું તપ કરું; કોઈ દેવ મને વર આપે—બ્રહ્મા, શંકર કે વિષ્ણુ, એમાં જે હોય.
વરદે ન તુ મે ભાવ્યં યો વા કોવા વરપ્રદઃ । ઇત્થમાભાષ્ય મુનિના ગુરુણા ભાર્ગવેણ સઃ
જો કોઈ વર આપે નહીં, તો પણ ચાલે; જે પણ વરદાતા હોય.' એમ કહીને, પોતાના ગુરુ ભારગવને કહ્યું.
તથાતપચ્ચ ષણ્માસં પુનરન્યચ્ચકાર હ । નખાભ્યાં સ્વશિરશ્છિત્ત્વા જુહાવાગ્નૌ સમંત્રકમ્
એ રીતે છ મહિના તપ કર્યું, પછી વધુ કર્યું: પોતાના નખથી પોતાનું માથું કાપીને, મંત્ર સાથે અગ્નિમાં અર્પણ કર્યું.
નમો ભદ્રાય મંત્રેણ ચત્વારિ ચ શિરાંસિ સઃ । પંચમં તુ શિરો હાતું યતમાને ચ રાક્ષસે
'ભદ્રને નમો' મંત્રથી ચાર માથાં અર્પણ કર્યા; પાંચમું માથું અર્પણ કરવા જતો ત્યારે રાક્ષસે,
વહ્નિમધ્યાત્સમુત્તસ્થૌ ભગવાનંબિકાપતિઃ । શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશો બાલચન્દ્ર વિભૂષણઃ
અગ્નિની વચ્ચેથી અમ્બિકા પતિ ભગવાન પ્રગટ થયા, શુદ્ધ સ્ફટિક જેવો તેજ, બાળચંદ્રથી શોભિત.
અધઃશિરસ્કં તદ્રક્ષ ઇદમાહ મહેશ્વરઃ । મા સાહસં કૃથા રક્ષો વરદોઽસ્મિ વરં વૃણુ
માથે નીચે લટકતો રાક્ષસ જોઈને મહેશ્વરે કહ્યું: 'રાક્ષસ, તું આવું ઉતાવળું ન કર; હું વરદાતા છું—વર માંગ.'
રાક્ષસ ઉવાચ- બહૂનાં ચ વરાણાં ત્વં દાતા નૂનં મહેશ્વરઃ । હતશીર્ષસમુત્પત્તિં ગ્રસ્તજીવમૃતિં તથા
રાક્ષસે કહ્યું: 'મહેશ્વર, તમે અનેક વર આપનાર છો; મારી માથું કપાય પછી ફરી જન્મ આપો, અને જો જીવ ગળી જાય તો ફરી જીવતો કરો.'
વરાહવપુષો વિષ્ણોરસ્તુ શક્તિશ્ચતુર્ગુણા । મયિ તેન હિ રોષઃ સ્યાત્સંનિધિસ્તુ સદા મમ
મને વારાહ સ્વરૂપના વિષ્ણુની શક્તિ ચારગણી મળે; એ ક્રોધ અને હાજરી હંમેશા મારી સાથે રહે.
ત્વજ્જટોત્પાટનેનૈકઃ પુરુષઃ સંભવિષ્યતિ । તેનૈવ મરણં નાન્યૈરિદમસ્તુ વૃતં મમ
મારા મરણ માટે માત્ર એક વ્યક્તિ—તમારી જટા ઉખાડી શકે—એ જ કારણ બને, બીજું કોઈ નહીં; એ વર મને આપો.
ભવિષ્યત્યેવમેવૈતદિત્યુક્ત્વાંતર્હિતોહરઃ । એવંલબ્ધવરઃ પાપી રાક્ષસો નિહતસ્ત્વયા
હરએ કહ્યું, 'આવી રીતે ભવિષ્યમાં પણ થશે,' અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગયો. એ રીતે, પાપી રાક્ષસે વર મેળવ્યો હતો, અને તું તેને માર્યો.
અથાલિંગ્ય હરિર્વીરં શંકરશ્ચ પિતામહઃ । યથાગતમથોજગ્મુરથ દેવાદિયોષિતઃ
પછી હરિ, શંકર અને પિતામહે વીરને ગળે લગાવ્યો; જેમ આવ્યા હતા, તેમ દેવો અને દેવીઓ પણ પાછા ગયા.