વીરભદ્રસ્તતો દૃષ્ટ્વા વાનરર્ષિસુરાદનમ્ । પંચાશદ્યોજનશિલાં કરેણાદાય તં રુષા
વીરભદ્રે વાનર, ઋષિ અને દેવતાઓને ખાઈ જતાં જોઈ, ગુસ્સામાં પચાસ યોજન પહોળી પથ્થર હાથમાં લીધી—
નિજઘાન શિરોમધ્યે મધ્યમં પતિતં શિરઃ । તત આદાય શૈલસ્ય શૃંગં તચ્છતયોજનમ્
તેને માથાં વચ્ચે માર્યો, અને મધ્યમ માથું પડી ગયું; પછી, શત યોજન ઊંચા પર્વતનું શિખર લઈ—
સ્થાપયિત્વા દૃઢતરં રાક્ષસેંદ્રં તથાહરત્ । રાક્ષસોઽથ બભાષે તં વીરભદ્રં ત્રિલોચનમ્
રાક્ષસોના રાજાને મજબૂત રીતે બેસાડીને, પછી તેને લઈ ગયો; ત્યારબાદ રાક્ષસે ત્રણ આંખો ધરાવનાર વીરભદ્રને કહ્યું.
મમ બાહુબલં પશ્ય વીક્ષિતં ત્વદ્બલં મયા । અસિદ્વયં તૈલધૌતં પંચાશદ્યોજનોન્નતમ્
મારા હાથની શક્તિ જોઈ, મેં તારી શક્તિ પણ નિહાળી છે. અહીં બે તલવાર છે, તેલથી ચમકતી, પચાસ યોજન ઊંચી.
એકયોજનવિસ્તારં સુદૃઢં લક્ષણાન્વિતમ્ । એકં ગૃહાણાભિમતં વિશિષ્ટં તન્મમપ્રિયમ્
દરેક એક યોજન પહોળી, ખૂબ મજબૂત અને શુભ ચિહ્નોથી સજ્જ છે. તને જે ગમે તે પસંદ કર, જે તને પસંદ છે તે તારી છે.
વીરભદ્રસ્તથેત્યુક્ત્વા ગૃહીત્વાસિં મહાબલઃ । કરેણાચાલયત્તીક્ષ્ણં ક્ષ્વેલીં ચક્રે તતઃ ક્રુધા
વીરભદ્રે 'જેમ તું કહ્યો તેમ' કહી, મહા બલથી તલવાર પકડી, હાથમાં તીક્ષ્ણ તલવાર હલાવી અને ગુસ્સામાં ગર્જના કરી.
ગૃહીતાસિસ્તથા ક્ષ્વેલદ્યં ચક્રે રાક્ષસપુંગવઃ । વીરભદ્રં સમભ્યેત્ય કંઠં પ્રતિસમર્પયત્
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એ પણ તલવાર પકડી, જોરથી ગર્જના કરી, વીરભદ્ર પાસે આવી, તલવાર તેની ગળે દબાવી.
તદ્ગાત્રં ભિન્નમભવચ્છોણિતં નિર્ગતં બહુ । રાક્ષસસ્ત્વેકહસ્તેન પપૌ તચ્છોણિતં તતઃ
તેના શરીર પર ઘા પડ્યા અને ઘણું લોહી વહ્યું; રાક્ષસે એક હાથથી એ લોહી પી લીધું.
વીરભદ્રઃ કંઠદેશે રાક્ષસં પ્રાહરદ્રુષા । શિરોદ્વયં તથાચ્છિન્નં પતમાનં તતોઽગ્રહીત્
વીરભદ્રે ગુસ્સામાં રાક્ષસના ગળે ઘા માર્યા, બંને માથા કાપી નાખ્યા અને પડતા પડતા પકડી લીધા.
ન્યભક્ષયદમેયાત્મા સિંહનાદં ચકાર હ । તેન નાદેન મહતા ક્ષુબ્ધમાસીજ્જગત્ત્રયમ્
અજેય આત્મા વીરભદ્રે એ માથા ખાઈ લીધા અને સિંહની જેમ ગર્જના કરી; એ મહા અવાજથી ત્રણેય લોક કંપી ઉઠ્યા.
અન્યોન્યમસિઘાતેન ભિન્નગાત્રૌ વિકસ્વરૌ । કિંશુકાવિવ દૃશ્યેતે પુષ્પિતૌ રુધિરોક્ષિતૌ
એકબીજાને તલવારથી ઘા મારી, ઘાયલ અને તેજસ્વી શરીર ધરાવતા, તેઓ લોહીથી ભીંજાયેલા ફૂલોવાળા કિંચુક વૃક્ષ જેવા દેખાતા.
વર્ષમેકં તુ સંયુધ્ય સાસીદેવાસુરૌ તદા । અતઃપરં વર્ષમેકં ગદાયુદ્ધમભૂત્તયોઃ
એ સમયે દેવો અને અસુરો તલવારથી એક વર્ષ સુધી લડ્યા; પછી બીજું વર્ષ ગદા સાથે યુદ્ધ કર્યું.
અસિપુત્રિકયા પશ્ચાદ્વર્ષમેકમભૂદ્રણઃ । પુનર્ગૃહીત્વાસિયુગં યુયુધાતે પરસ્પરમ્
પછી એક વર્ષ સુધી અસિપુત્રિકા સાથે યુદ્ધ થયું; ફરીથી બંનેએ બે તલવાર પકડી, એકબીજાને લડ્યા.
શં બ્રુવાણો મહાખડ્ગં દંષ્ટ્રાકારો ગણેશ્વરઃ । સરોષરક્તનયનશ્ચાલયિત્વાસિમગ્રતઃ
વિજયની ઘોષણા કરતા, દાંતવાળું રૂપ ધરાવનાર ગણેશ્વરે, ગુસ્સામાં લાલ આંખો સાથે, આગળ તલવાર હલાવી.
તસ્ય કંઠવનં સર્વં ચિચ્છેદ કદલદ્યં યથા । શિરાંસિ સર્વાણ્યાદાય બભક્ષ ભગનેત્રહા
તેના ગળાનો આખો ભાગ કેળાના ડાઠ જેવી રીતે કાપી નાખ્યો; બધા માથા લઈ, ભગના આંખો નષ્ટ કરનાર એ ખાઈ ગયો.
તસ્ય ગાત્રં કરરુહૈર્વિદાર્યાહૃત્ય દેવતાઃ । કપીંદ્રૌ ચ તથા ચાન્યા અદ્રાક્ષીત્પરમેશ્વરીમ્
તેના શરીરને નખથી ફાડી અને લઈ ગયા, દેવતાઓ, બે વાનર રાજા અને અન્યોએ પરમેશ્વરીને જોયા.
એતદ્યુદ્ધં મહાઘોરં નારદો વીક્ષ્ય ચાભ્યગાત્ । બ્રહ્મણે વાસુદેવાય શંકરાય વ્યજિજ્ઞપત્
આ ભયાનક યુદ્ધ જોઈને, નારદ બ્રહ્મા, વાસુદેવ અને શંકર પાસે ગયો અને તેમને જાણ કરી.
મુનયો રક્ષિતા દેવા વાલિસુગ્રીવ વાનરૌ । એતૌ સંજીવયામાસ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકઃ
મુનિઓ, દેવો અને વાલી-સુગ્રીવ જેવા વાનરો સુરક્ષિત રહ્યા; બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવે તેમને જીવિત કર્યા.
રક્ષસે શંભુના દત્તો વરઃ પરમદારુણઃ । હિરણ્યકશિપોરાજ્યે બલવાનેક રાક્ષસઃ
શંભુએ રાક્ષસને અત્યંત ભયાનક વરદાન આપ્યું; હિરણ્યકશિપુના રાજ્યમાં એ રાક્ષસ બલવાન થયો.
દેવૈઃ સાર્દ્ધં તુ યુયુધે વર્ષાણાં શતમદ્ભુતમ્ । પલાયિતાશ્ચ બહુધા મૃતાશ્ચ શતશોસુરાઃ
એ દેવો સાથે મળીને સો વર્ષ સુધી અદભૂત રીતે યુદ્ધ કર્યું; ઘણા ભાગી ગયા અને સોંથી વધુ અસુરો મરી ગયા.
શુક્રેણ રક્ષિતઃ સોઽથ ગુરુણાચિંતયત્ત્વિદમ્ । મૃતોઽસ્મિ શતશઃ શુક્ર જીવિતોઽસ્મિ ત્વયૈવ હિ
શુક્રદેવે મારી રક્ષા કરી, પછી મારા ગુરુએ પણ. ત્યારે મેં વિચાર્યું: 'શુક્રદેવ, હું અનેક વાર મરી ગયો છું, અને માત્ર તમારી કૃપાથી જ ફરી જીવતો થયો છું.'
અમૃત્યવે ત્વમેતસ્માદુદરસ્થમૃતાય ચ । અન્યથા મરણં મહ્યં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
મારી અમરતા અને પેટમાંથી ફરી જન્મવાનું કારણ તમે છો; નહિ તો, નિશ્ચયે મારી મરણ આવી જત.
ગુરો યમેન સાકં મે યુદ્ધમાસીત્સુદારુણમ્ । મયાસૌ ગ્રસિતો યુદ્ધે યમરાજઃ પ્રતાપવાન્
ગુરુજી, યમદેવ સાથે મારું યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક હતું; એ યુદ્ધમાં મેં યમરાજને ગળી લીધો.
મમોદરં પ્રવિશ્યાસૌ બિભેદ ચ નનાદ ચ । અહં મૃતસ્તદા ચાસં ત્વયા સંજીવિતઃ પુનઃ
યમરાજ મારા પેટમાં પ્રવેશ્યા, પેટ ફાડી નાદ કર્યો; એ સમયે હું મરી ગયો, પણ તમે મને ફરી જીવાવ્યો.
તસ્માદુદરસંસ્થાનાં મરણાય તપે તપઃ । શુક્ર ઉવાચ- એવમેતન્ન સંદેહો યથાવત્ત્વં સમાચર
પેટમાં રહેનારના વિનાશ માટે હું તપ કરું છું.' શુક્રદેવે કહ્યું: 'એ જ રીતે, કોઈ સંશય નથી; તું એમ જ કર.'
સ્યમંતપંચકં તીર્થં તત્ર ત્વં તપ્તુમર્હસિ । રાક્ષસ ઉવાચ- તપે મહત્તપો ઘોરં યન્ન ચીર્ણં સુરાસુરૈઃ
શ્યામંતપંચક નામના તીર્થમાં તું તપ કરવું જોઈએ.' રાક્ષસે કહ્યું: 'હું એવુ મહાન અને ભયાનક તપ કરું, જે દેવો અને દાનવો પણ ક્યારેય કર્યું નથી.'
ગુલ્ફપ્રદેશે પાદાન્તે ત્વયઃપાશૈઃ પ્રબધ્ય ચ । અયઃસ્તંભયુગં કૃત્વા અયઃપટ્ટિકયાન્વિતમ્
મારા પગના ગળા પાસે લોખંડની સાંકળથી બાંધીને, લોખંડના બે સ્તંભ અને લોખંડની પટ્ટી બનાવી,
પટ્ટિકાયાં પાદબંધં કૃત્વાધઃ શીર્ષતાં તથા । વિવૃતાસ્યં તથા કલ્પં કૃત્વાધોમુખમુચ્ચકૈઃ
પટ્ટી પર પગ બાંધીને, માથું નીચે કરીને, મોઢું ખુલ્લું રાખીને, લાંબા સમય સુધી એ રીતે લટકી રહ્યો,
સ્તંભોત્તરેણ જ્વાલાયાં ચક્રિકાયામિતસ્તતઃ । અધઃશિરાસ્તથા તિષ્ઠન્નુન્મીલ્યૈવ વિલોચને
સ્તંભ વચ્ચે, આગની જ્વાળાઓ અને ચક્ર વચ્ચે, માથું નીચે અને આંખો ખુલ્લી રાખીને ઊભો રહ્યો,
એવં તપશ્ચરિષ્યામિ વરદઃ કોપિ મે ભવેત્ । બ્રહ્મા વા વરદઃ સોઽસ્તુ શંકરો વિષ્ણુરેવ ચ
એ રીતે હું તપ કરું; કોઈ દેવ મને વર આપે—બ્રહ્મા, શંકર કે વિષ્ણુ, એમાં જે હોય.