દ્વિધા ચક્રે સમસ્તાંગં દેવાંસ્તત્ર ગતાયુષઃ । દૃષ્ટ્વાથ ભસ્મનૈવૈતાઞ્જીવયામાસ શંકરઃ
તેનું આખું શરીર બે ભાગમાં વહેંચી નાખ્યું; ત્યાં મૃત્યુ પામેલા દેવતાઓને શંકરે ભસ્મથી ફરી જીવિત કર્યા.
અથ દેવાઃ સમુનયો વીરભદ્રં પ્રણમ્ય તુ । ગતવંતો યથામાર્ગં દદૃશૂ રક્ષ આગતમ્
પછી દેવતાઓ અને ઋષિઓ વીરભદ્રને વંદન કરી, યોગ્ય રીતે જતા રહ્યા અને એક રાક્ષસને આવતો જોયો.
પંચમેઢ્રં મહાકાયં દોર્ભિશ્ચ દશભિર્યુતમ્ । પંચપાદસમોપેતં શિરોભિર્યુતમષ્ટભિઃ
તેને પાંચ અંગ, વિશાળ શરીર, દસ હાથ, પાંચ પગ અને આઠ માથાં હતાં.
કાંક્ષમાણં મહાહારં યુધ્યમાનો હિ વાલિના । મહાવરાહવપુષો વાસુદેવસ્ય યદ્બલમ્
મોટા ભોજનની ઇચ્છા રાખતો, તે વાલી સાથે લડી રહ્યો હતો; મહાવરાહ સ્વરૂપે વાસુદેવની જે શક્તિ વાલીમાં હતી, એ જ હતી.
તાદૃશં દ્વિગુણીભૂતં કપૌ વાલિનિ નિશ્ચિતમ્ । તાદૃશં વાનરશ્રેષ્ઠં સસુગ્રીવં સરાક્ષસઃ
એવી જ શક્તિ, બે ગણી, નિશ્ચિતપણે વાલી અને વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવ તથા બધા રાક્ષસોમાં હતી.
મુષ્ટિયુદ્ધે પંચપાદૈઃ સહસા હત્ય વાલિનમ્ । સુગ્રીવં ચ કરાભ્યાં સ હંતુમેવ પ્રચક્રમે
પાંચ પગથી મુષ્ટિયુદ્ધમાં, તેણે અચાનક વાલીનો વધ કર્યો; પછી હાથથી સુગ્રીવને પણ મારવા લાગ્યો.
આસ્યે નિક્ષિપ્ય સુગ્રીવમગ્રસત્કવલં યથા । વાલિસુગ્રીવગ્રસનં દૃષ્ટ્વા ચિંતામવાપ હ
સુગ્રીવને પોતાના મોઢામાં મૂક્યો, જેમ કે ખાવાનો કટકો; વાલી અને સુગ્રીવને ગળી જતાં જોઈ, તે ચિંતામાં પડ્યો.
કથમેનં હનિષ્યામિ રક્ષયિષ્યે કથં કપિમ્ । એવં હિ ચિંતયાનં તં વાનરં રાક્ષસેશ્વરઃ
'હું એને કેવી રીતે મારું? વાનરને કેવી રીતે બચાવું?' એમ વિચારી રહ્યો હતો, ત્યારે રાક્ષસોના સ્વામી એ વાનરને સરળતાથી ગળી ગયો.
અગ્રસીદેકયત્નેન તથાભૂતં ચ રાક્ષસમ્ । દૃષ્ટ્વા દેવર્ષયઃ સર્વે પલાયનપરાસ્તથા
એ જ રીતે, જે રાક્ષસ એવો બની ગયો હતો, તેને પણ ગળી ગયો; આ જોઈને બધા દેવતાઓ અને ઋષિઓ ડરીને ભાગી ગયા.
પલાયમાનાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વા પંચમેઢ્રઃ સ રાક્ષસઃ । હસ્તૈઃ સમસ્તૈસ્તાન્સર્વાનાદાયાભક્ષયત્તદા
એ રાક્ષસે, પાંચ અંગવાળો, તેમને ભાગતા જોઈ, પોતાના બધા હાથથી બધાને પકડીને ખાઈ ગયો.
વીરભદ્રસ્તતો દૃષ્ટ્વા વાનરર્ષિસુરાદનમ્ । પંચાશદ્યોજનશિલાં કરેણાદાય તં રુષા
વીરભદ્રે વાનર, ઋષિ અને દેવતાઓને ખાઈ જતાં જોઈ, ગુસ્સામાં પચાસ યોજન પહોળી પથ્થર હાથમાં લીધી—
નિજઘાન શિરોમધ્યે મધ્યમં પતિતં શિરઃ । તત આદાય શૈલસ્ય શૃંગં તચ્છતયોજનમ્
તેને માથાં વચ્ચે માર્યો, અને મધ્યમ માથું પડી ગયું; પછી, શત યોજન ઊંચા પર્વતનું શિખર લઈ—
સ્થાપયિત્વા દૃઢતરં રાક્ષસેંદ્રં તથાહરત્ । રાક્ષસોઽથ બભાષે તં વીરભદ્રં ત્રિલોચનમ્
રાક્ષસોના રાજાને મજબૂત રીતે બેસાડીને, પછી તેને લઈ ગયો; ત્યારબાદ રાક્ષસે ત્રણ આંખો ધરાવનાર વીરભદ્રને કહ્યું.
મમ બાહુબલં પશ્ય વીક્ષિતં ત્વદ્બલં મયા । અસિદ્વયં તૈલધૌતં પંચાશદ્યોજનોન્નતમ્
મારા હાથની શક્તિ જોઈ, મેં તારી શક્તિ પણ નિહાળી છે. અહીં બે તલવાર છે, તેલથી ચમકતી, પચાસ યોજન ઊંચી.
એકયોજનવિસ્તારં સુદૃઢં લક્ષણાન્વિતમ્ । એકં ગૃહાણાભિમતં વિશિષ્ટં તન્મમપ્રિયમ્
દરેક એક યોજન પહોળી, ખૂબ મજબૂત અને શુભ ચિહ્નોથી સજ્જ છે. તને જે ગમે તે પસંદ કર, જે તને પસંદ છે તે તારી છે.
વીરભદ્રસ્તથેત્યુક્ત્વા ગૃહીત્વાસિં મહાબલઃ । કરેણાચાલયત્તીક્ષ્ણં ક્ષ્વેલીં ચક્રે તતઃ ક્રુધા
વીરભદ્રે 'જેમ તું કહ્યો તેમ' કહી, મહા બલથી તલવાર પકડી, હાથમાં તીક્ષ્ણ તલવાર હલાવી અને ગુસ્સામાં ગર્જના કરી.
ગૃહીતાસિસ્તથા ક્ષ્વેલદ્યં ચક્રે રાક્ષસપુંગવઃ । વીરભદ્રં સમભ્યેત્ય કંઠં પ્રતિસમર્પયત્
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એ પણ તલવાર પકડી, જોરથી ગર્જના કરી, વીરભદ્ર પાસે આવી, તલવાર તેની ગળે દબાવી.
તદ્ગાત્રં ભિન્નમભવચ્છોણિતં નિર્ગતં બહુ । રાક્ષસસ્ત્વેકહસ્તેન પપૌ તચ્છોણિતં તતઃ
તેના શરીર પર ઘા પડ્યા અને ઘણું લોહી વહ્યું; રાક્ષસે એક હાથથી એ લોહી પી લીધું.
વીરભદ્રઃ કંઠદેશે રાક્ષસં પ્રાહરદ્રુષા । શિરોદ્વયં તથાચ્છિન્નં પતમાનં તતોઽગ્રહીત્
વીરભદ્રે ગુસ્સામાં રાક્ષસના ગળે ઘા માર્યા, બંને માથા કાપી નાખ્યા અને પડતા પડતા પકડી લીધા.
ન્યભક્ષયદમેયાત્મા સિંહનાદં ચકાર હ । તેન નાદેન મહતા ક્ષુબ્ધમાસીજ્જગત્ત્રયમ્
અજેય આત્મા વીરભદ્રે એ માથા ખાઈ લીધા અને સિંહની જેમ ગર્જના કરી; એ મહા અવાજથી ત્રણેય લોક કંપી ઉઠ્યા.
અન્યોન્યમસિઘાતેન ભિન્નગાત્રૌ વિકસ્વરૌ । કિંશુકાવિવ દૃશ્યેતે પુષ્પિતૌ રુધિરોક્ષિતૌ
એકબીજાને તલવારથી ઘા મારી, ઘાયલ અને તેજસ્વી શરીર ધરાવતા, તેઓ લોહીથી ભીંજાયેલા ફૂલોવાળા કિંચુક વૃક્ષ જેવા દેખાતા.
વર્ષમેકં તુ સંયુધ્ય સાસીદેવાસુરૌ તદા । અતઃપરં વર્ષમેકં ગદાયુદ્ધમભૂત્તયોઃ
એ સમયે દેવો અને અસુરો તલવારથી એક વર્ષ સુધી લડ્યા; પછી બીજું વર્ષ ગદા સાથે યુદ્ધ કર્યું.
અસિપુત્રિકયા પશ્ચાદ્વર્ષમેકમભૂદ્રણઃ । પુનર્ગૃહીત્વાસિયુગં યુયુધાતે પરસ્પરમ્
પછી એક વર્ષ સુધી અસિપુત્રિકા સાથે યુદ્ધ થયું; ફરીથી બંનેએ બે તલવાર પકડી, એકબીજાને લડ્યા.
શં બ્રુવાણો મહાખડ્ગં દંષ્ટ્રાકારો ગણેશ્વરઃ । સરોષરક્તનયનશ્ચાલયિત્વાસિમગ્રતઃ
વિજયની ઘોષણા કરતા, દાંતવાળું રૂપ ધરાવનાર ગણેશ્વરે, ગુસ્સામાં લાલ આંખો સાથે, આગળ તલવાર હલાવી.
તસ્ય કંઠવનં સર્વં ચિચ્છેદ કદલદ્યં યથા । શિરાંસિ સર્વાણ્યાદાય બભક્ષ ભગનેત્રહા
તેના ગળાનો આખો ભાગ કેળાના ડાઠ જેવી રીતે કાપી નાખ્યો; બધા માથા લઈ, ભગના આંખો નષ્ટ કરનાર એ ખાઈ ગયો.
તસ્ય ગાત્રં કરરુહૈર્વિદાર્યાહૃત્ય દેવતાઃ । કપીંદ્રૌ ચ તથા ચાન્યા અદ્રાક્ષીત્પરમેશ્વરીમ્
તેના શરીરને નખથી ફાડી અને લઈ ગયા, દેવતાઓ, બે વાનર રાજા અને અન્યોએ પરમેશ્વરીને જોયા.
એતદ્યુદ્ધં મહાઘોરં નારદો વીક્ષ્ય ચાભ્યગાત્ । બ્રહ્મણે વાસુદેવાય શંકરાય વ્યજિજ્ઞપત્
આ ભયાનક યુદ્ધ જોઈને, નારદ બ્રહ્મા, વાસુદેવ અને શંકર પાસે ગયો અને તેમને જાણ કરી.
મુનયો રક્ષિતા દેવા વાલિસુગ્રીવ વાનરૌ । એતૌ સંજીવયામાસ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકઃ
મુનિઓ, દેવો અને વાલી-સુગ્રીવ જેવા વાનરો સુરક્ષિત રહ્યા; બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવે તેમને જીવિત કર્યા.
રક્ષસે શંભુના દત્તો વરઃ પરમદારુણઃ । હિરણ્યકશિપોરાજ્યે બલવાનેક રાક્ષસઃ
શંભુએ રાક્ષસને અત્યંત ભયાનક વરદાન આપ્યું; હિરણ્યકશિપુના રાજ્યમાં એ રાક્ષસ બલવાન થયો.
દેવૈઃ સાર્દ્ધં તુ યુયુધે વર્ષાણાં શતમદ્ભુતમ્ । પલાયિતાશ્ચ બહુધા મૃતાશ્ચ શતશોસુરાઃ
એ દેવો સાથે મળીને સો વર્ષ સુધી અદભૂત રીતે યુદ્ધ કર્યું; ઘણા ભાગી ગયા અને સોંથી વધુ અસુરો મરી ગયા.