બ્રાહ્મણ્યુવાચ- અશક્યં યદિ વા શક્યં મયા ગંતું મુને વદ । અગ્નિપ્રવેશકાલો વૈ વ્યતીતો ન ભવેદ્યથા
બ્રાહ્મણ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'મારે જવું શક્ય છે કે નહીં, એ કહો, મુનિ; અગ્નિપ્રવેશનો સમય પસાર તો થયો નથી ને?'
નારદ ઉવાચ- યોજનાનાં શતં ત્વેકમિતઃ સ્થાનાત્પુરં હિતત્ । શ્વો દાહઃ કિલ વિપ્રસ્ય ભવિતા ગંતુમર્હસિ
નારદે કહ્યું: 'અહીંથી સો યોજન દૂર એ શહેર છે; કાલે ત્યાં બ્રાહ્મણનું દાહ થશે—તારે ત્યાં જવું જોઈએ.'
અવ્યયોવાચ- દૂરસ્થિતં કાયનાથં ગંતુમર્હામિ હે મુને । તદ્વચસ્તુ સમાકર્ણ્ય નારદસ્તામભાષત
અવ્યયાએ કહ્યું: હે મુનિ, હવે હું મારા દૂર રહેલા સ્વામી પાસે જવાની today છુ. એ વાત સાંભળી, નારદે તેને કહ્યું.
વિપંચી નાલસંસ્થા ત્વં ભવ ગચ્છામ્યહં ક્ષણાત્ । ઇત્યુદીર્ય તદા ગત્વા ત્વરાં ચક્રે ગતં ચ તત્
તુ વીપંચી, તુ નાળના તળે જ રહી, હું જલ્દી જઈને આવીશ. આવું કહી, તે તરત જ ગયો અને ઝડપથી પાછો આવ્યો.
દેશં નષ્ટદ્વિજસ્થાનં તામુવાચાવ્યયાં મુનિઃ । રોદનં નેહ કર્તવ્યં યદિ તત્રાગ્નિમેષ્યસિ
મુનિએ એ જગ્યાએ, જ્યાં દ્વિજોના નિવાસનો નાશ થયો હતો, અવ્યયાને કહ્યું: જો તુ ત્યાં અગ્નિમાં પ્રવેશવાનો ઇરાદો રાખે છે, તો અહીં રડવું નહીં.
પાપં યદિ કૃતં ભદ્રે પરપૂરુષસેવનમ્ । એતદ્વિશુદ્ધયે પુત્રિ પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચર
હે શુભે, જો તું પરપુરુષની સેવા કરીને પાપ કર્યું હોય, તો પુત્રી, તારી શુદ્ધિ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત કર.
તવોપપાતકવ્રાત નાશો વહ્નિપ્રવેશનાત્ । નાન્યત્પશ્યામિ નારીણાં સર્વપાપોપશાંતયે
તારા નાના મોટા પાપો અગ્નિમાં પ્રવેશવાથી નાશ પામે છે; સ્ત્રીઓના બધા પાપો શાંત કરવા માટે મને બીજો કોઈ ઉપાય દેખાતો નથી.
અગ્નિપ્રવેશં મુક્ત્વૈકં પ્રાયશ્ચિત્તં જગત્ત્રયે । દધીચ ઉવાચ- અથ નારદવાક્યેન નોદિતા સા વચોઽબ્રવીત્
અગ્નિપ્રવેશ સિવાય ત્રણેય લોકમાં બીજું પ્રાયશ્ચિત્ત નથી. દધીચીએ કહ્યું: પછી, નારદના શબ્દોથી પ્રેરાઈ, એ સ્ત્રીએ કહ્યું.
અગ્નિપ્રવેશે નારીણાં કિં કર્તવ્યં મહામુને । નારદ ઉવાચ- સ્નાનં મંગલસંસ્કારો ભૂષણાંજનધારણમ્
હે મહામુનિ, સ્ત્રીએ અગ્નિપ્રવેશ કરતી વખતે શું કરવું જોઈએ? નારદે કહ્યું: સ્નાન, શુભ સંસ્કાર, આભૂષણ અને કાજળ પહેરવું—
ગંધપુષ્પં તથા ધૂપં હરિદ્રાક્ષતધારણમ્ । મંગલં ચ તથા સૂત્રં પાદાલક્તકમેવ ચ
—સુગંધ, ફૂલો, ધૂપ, હળદર અને અક્ષત લગાવવું, શુભ સૂત્ર અને પગમાં લાક લગાવવું—
શક્ત્યા દાનં પ્રિયોક્તિશ્ચ પ્રસન્નાસ્યત્વમેવ ચ । નાનામંગલવાદ્યાનાં શ્રવણં ગીતકસ્ય ચ
—શક્તિ પ્રમાણે દાન કરવું, પ્રેમથી બોલવું, પ્રસન્ન ચહેરો રાખવો, વિવિધ શુભ વાદ્યો અને ગીતો સાંભળવા—
વ્યભિચારકૃતે પાપે તત્પાપસ્ય પ્રશાંતયે । અતીતં પાતકં સ્પૃષ્ટ્વા પ્રાયશ્ચિત્તં તદીરિતમ્
—વ્યભિચારથી થયેલા પાપને શાંત કરવા માટે, ભૂતકાળના પાપને સ્પર્શી, આ પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવામાં આવ્યું છે.
કુર્યાદથ સ્વકાં ભૂષાં વિપ્રાય પ્રતિપાદયેત્ । ભૂષાભાવે સ્વકીયેન પ્રાયશ્ચિત્તં તુ કારયેત્
પછી એ સ્ત્રીએ પોતાની ભૂષા બ્રાહ્મણને આપવી જોઈએ; જો ભૂષા ન હોય, તો પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.
નાન્યથા તસ્ય પાપસ્ય નાશનં વેતિ કુત્રચિત્ । અવ્યયોવાચ- સર્વમેતત્કરિષ્યામિ હરિદ્રા મે ન વિદ્યતે
બીજા કોઈ રીતે એ પાપનો નાશ થતો નથી. અવ્યયાએ કહ્યું: હું આ બધું કરીશ, પણ મારી પાસે હળદર નથી.
ભૂષણં કિમુત બ્રહ્મન્સર્વમેતત્પ્રદીયતામ્ । નારદ ઉવાચ- ન હ્યસ્તિ કિંચિત્સૌભાગ્યદ્રવ્યમન્યત્ત્વપેક્ષયા
હે બ્રાહ્મણ, આભૂષણ વિશે શું? આ બધું મને આપવામાં આવે. નારદે કહ્યું: તને બીજું કોઈ શુભ દ્રવ્ય જોઈએ એવું નથી.
દધીચ ઉવાચ- અથ ક્ષણેનાભ્યગમત્કૈલાસં શિવમંદિરમ્ । ગિરિજામથ દૃષ્ટ્વાસૌ પ્રણિપત્યેદમબ્રવીત્
દધીચીએ કહ્યું: પછી, થોડા જ સમયમાં તે કૈલાસ, શિવના ધામે પહોંચ્યો. ગિરિજાને જોઈ, તેણે વંદન કરીને કહ્યું:
હરિદ્રા દીયતાં માતર્ભૂષણાનિ ચ સૂત્રકમ્ । પાર્વત્યુવાચ- વિધવાયૈ મયા કિંચિદ્ભૂષણં દીયતાં કથમ્
માતા, કૃપા કરીને હળદર, ભૂષણ અને સૂત્ર આપો. પાર્વતીએ કહ્યું: હું વિધવા માટે કોઈ ભૂષણ કેવી રીતે આપી શકું?
મયા દત્તે હિ તસ્મિન્વૈ વૈધવ્યં નોપપદ્યતે । નારદ ઉવાચ- માતર્ન વિધવા યાવદ્ધવાંગં વર્તતે સ્ત્રિયઃ
મારે આપ્યું હોય તો પણ એમાં વિધવાપણું આવતું નથી. નારદે કહ્યું: માતા, જ્યાં સુધી સ્ત્રીના શરીરે પતિના ચિહ્નો છે, ત્યાં સુધી તે વિધવા નથી.
આદાહાત્સૂતકં નાસ્તિ તિષ્ઠેત્સૌભાગ્યમુત્તમમ્ । પાર્વત્યુવાચ- ન ચાન્યદેહો મદ્ભૂષાં હરિદ્રાં ધર્તુમર્હતિ
દાહ પહેલાં સૂતક નથી, શ્રેષ્ઠ સૌભાગ્ય રહે છે. પાર્વતીએ કહ્યું: મારા સિવાય બીજું કોઈ શરીર મારી ભૂષા કે હળદર ધારણ કરવા યોગ્ય નથી.
ભૂષણાદૌ મયા દત્તે ચિરંજીવિતમિષ્યતે । દીયતે હિ જયંત્યૈવ સર્વમેતત્ત્વયોદિતમ્
મારા દ્વારા ભૂષણ વગેરે આપવાથી દીર્ઘ આયુષ્ય ઇચ્છવામાં આવે છે. તું જે કહ્યું તે બધું જયંતી દ્વારા જ આપવામાં આવે છે.
જયંતીં સ જગામાથ તયા દત્તમથાહરત્ । સ્નપંત્યા અવ્યયાયાસ્તુ હરિદ્રાં દત્તવાન્મુનિઃ
પછી તે જયંતી પાસે ગયો અને તેણે આપેલું લીધું; જયારે એ સ્નાન કરતી હતી, ત્યારે ઋષિએ તેને અવિનાશી રહે એવી હળદર આપી.
તતઃ સ સૂક્ષ્મવસનભૂષણાનિ મુનિર્દદૌ । આહ ચૈનાં તવાંતેષ્ટિં કઃ કરોતિ નિયુંક્ષ્વ તમ્
પછી ઋષિએ તેને નાજુક કપડાં અને આભૂષણો આપ્યા અને કહ્યું, 'તારી અંતિમ વિધી કોણ કરશે? તેને નિમણૂક કર.'
અવ્યયોવાચ- ત્વયૈવ મે સમસ્તાનાં ક્રિયાણાં કારણં મુને । પિતાસિ સર્વં કુર્વદ્ય નમસ્તે મુનિસત્તમ
અવ્યયાએ કહ્યું: 'હે ઋષિ, મારા બધા કર્મોનું કારણ તો તમે જ છો; તમે મારા પિતા છો—આજે બધું તમે જ કરો. શ્રેષ્ઠ ઋષિને વંદન.'
દધીચ ઉવાચ- અથ તં બ્રાહ્મણં દગ્ધ્વા નારદસ્તામુવાચ હ । અવ્યયે ગચ્છ દહનં પ્રવિશ ત્વં યદીચ્છસિ
દધીચિએ કહ્યું: 'પછી, એ બ્રાહ્મણને દાઝ્યા પછી, નારદએ તેને કહ્યું: "અવ્યયે, જો તને ઈચ્છા હોય તો અગ્નિમાં પ્રવેશ કર."'
અથ સા ભૂષિતા સાધ્વી ત્રિઃપ્રદક્ષિણપૂર્વકમ્ । નારદં તુ નમસ્કૃત્ય ગૌરાંગીમર્પયન્મનઃ
પછી એ સજ્જ, પવિત્ર સ્ત્રીએ ત્રણ વાર ફર્યા પછી નારદને વંદન કર્યું અને પોતાનું મન ગૌરાંગીમાં લગાડ્યું.
સુસૂક્ષ્મં મંગલંસૂત્રં હરિદ્રામક્ષતાંસ્તથા । કુસુમાનિ ચ વાસાંસિ કસ્તૂરીચંદનં તથા
તેણે ખૂબ જ નાજુક મંગળસૂત્ર, હળદર, અક્ષત, ફૂલો, કપડાં, કસ્તૂરી અને ચંદન અર્પણ કર્યા.
સૌવર્ણકંકતિકાં ચ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ । સ્વદક્ષિણાદિવસ્ત્રાંતં સ્પર્શયિત્વા પૃથક્પૃથક્
સોનાની કમરપટ્ટી અને色色 ફળો પણ આપી; પોતાનું દાન અને કપડાં સહિત દરેક વસ્તુને અલગથી સ્પર્શ કરી.
પાર્વતીપ્રીતિકામા સા પુરંધ્રીભ્યોઽખિલં દદૌ । જ્વાલામાલાભિરાકાશં દહંતમિવ ચાનલમ્
પાર્વતીજીની કૃપા મેળવવા ઈચ્છતી એ મહાન સ્ત્રીએ બધું જ સુઘારીલાં સ્ત્રીઓને આપી દીધું, જેમ કે અગ્નિ જ્યોતોથી આકાશને દહન કરે છે.
ત્રિઃપ્રદક્ષિણમાગત્ય સ્થિત્વાગ્નેઃ પુરતઃ સતી । ઇદં પ્રાહ તદા વાક્યં પ્રાંજલિઃ પ્રહસન્મુખી
ત્રણ વાર ફર્યા પછી, એ સતી અગ્નિ સામે ઊભી રહી, હાથ જોડીને અને હસતાં મુખે એ પછી આ શબ્દો બોલી.
અવ્યયોવાચ- ઇંદ્રાદયો દિશાંપાલા માતર્મેદિનિ ભાસ્કર । ધર્માદયઃ સુરાઃ સર્વે શૃણુધ્વં મમ ભાષિતમ્
અવ્યયાએ કહ્યું: 'ઇન્દ્ર અને દિશાઓના રક્ષકો, માતા ધરતી, સૂર્ય, ધર્મ અને બધા દેવતાઓ—મારા શબ્દો સાંભળો.'