બ્રાહ્મણ ઉવાચ- તૂષ્ણીંભાવો મયા કાર્યો ગચ્છ ત્વં શીઘ્રમગ્રતઃ । ઇત્યુક્તા બ્રાહ્મણેનાસૌ મનસેદમચિંતયત્
બ્રાહ્મણે કહ્યું: મને તો ચૂપ રહેવું છે; તું ઝડપથી આગળ જા. બ્રાહ્મણના આ શબ્દો સાંભળીને તે સ્ત્રીએ મનમાં વિચાર્યું:
અનેન સંગમો મહ્યં યથાભૂયાત્તથાવિધિ । રોદનં તુ કરિષ્યામિ તથા યાસ્યતિ સાંત્વિતુમ્
મારું મળવું એમ જ થાય જેમ હું ઈચ્છું; હું એવી રીતે રડું કે એ મને શાંત કરવા આવશે.
માં ચ સાંત્વયિતું પ્રાપ્તો માં સમુત્થાપયિષ્યતિ । અહમુત્તિષ્ઠમાનૈવ દોર્લતાકંઠસંગિની
જ્યારે એ મને શાંત કરવા આવશે, ત્યારે એ મને ઊભું કરવાનું પ્રયત્ન કરશે; હું ઊભી થતી વખતે મારા હાથ એની ગળે વાળી દઈશ.
કુચયુગ્મેન તદ્ગાત્રં સ્પર્શયંતી વિમૂર્ચ્છિતા । ગતભાનાં હિ માં દૃષ્ટ્વા નિષણ્ણઃ સ્વયમેવ સઃ
હું બેહોશ થઈને મારા સ્તન એના શરીર સાથે દબાવીશ; મને અચેત જોઈને એ પોતે જ બેસી જશે.
ઉત્સંગે મામકં દેહં નિધાસ્યતિ દ્વિજાગ્રણીઃ । અચેતનેવ વસનમપાસ્ય રુદતીવ ચ
બ્રાહ્મણમાં શ્રેષ્ઠ એ મારા શરીરને પોતાના ગોદમાં મૂકી દેશે; હું જાણે અચેત થઈને કપડાં કાઢી નાખીશ અને રડતી જવું.
સુસ્નિગ્ધં રોમરહિતં પક્વાશ્વત્થદલાકૃતિ । દર્શયિષ્યામિ તત્સ્થાનં કામગેહં સુગંધિ ચ
હું એ સ્થાન બતાવીશ, જે મસૃદ, વાળ વગરનું, પાકેલા પિપળાના પાન જેવું, સુગંધિત અને કામનું ઘર છે.
મયૈવ વિલુઠંત્યાંગે તસ્ય વસ્ત્રમપાસ્યતે । વિલુપ્યમાનસં તસ્ય કરિષ્યે સ્વવશં દ્વિજમ્
હું શરીરે લોટતી વખતે એના કપડાં હું જ દૂર કરીશ; જ્યારે એ મોહમાં હોય, ત્યારે બ્રાહ્મણને મારા કાબૂમાં લઈ લઉં.
અદૃષ્ટૌ યાદૃશં ચિત્તં દૃષ્ટૌ નૈતાદૃશં ભવેત્ । દર્શને યાદૃશં ચિત્તં સંલાપે નૈવ તાદૃશમ્
અદૃશ્યમાં મન જેવું હોય, દૃશ્યમાં એવું નથી રહેતું; જોવામાં મન જેવું હોય, વાતચીતમાં એવું નથી રહેતું.
સંલાપે યાદૃશં ચિત્તં હાસ્યોક્તૌ નૈવ તાદૃશમ્ । હાસ્યોક્તૌ યાદૃશં ચિત્તં સ્પર્શને નૈવ તાદૃશમ્
વાતચીતમાં મન જેવું હોય, રમૂજી વાતમાં એવું નથી રહેતું; રમૂજી વાતમાં મન જેવું હોય, સ્પર્શમાં એવું નથી રહેતું.
સ્પર્શને યાદૃશં ચિત્તં યોનિદૃષ્ટૌ ન તાદૃશમ્ । તદ્દૃષ્ટૌ યાદૃશં ચિત્તં યોનિસ્પર્શે ન તાદૃશમ્
સ્પર્શમાં મન જેવું હોય, યોનિ જોવામાં એવું નથી રહેતું; એ જોવામાં મન જેવું હોય, યોનિ સ્પર્શમાં એવું નથી રહેતું.
બાહુમૂલકુચદ્વંદ્વ સ્વયોનિસ્પર્શદર્શનાત્ । કસ્ય ન સ્ખલતે ચેતો રેતઃ સ્કન્નં ચ નો ભવેત્
બાહુના મૂળ, સ્તનના જોડી, કે પોતાની યોનિ સ્પર્શ કે દર્શનથી, કોનું મન ડગતું નથી કે રેતસ વહાતું નથી?
દધીચ ઉવાચ- ઇતિ સંચિંત્ય મનસા ક્ષત્રિયા ગૃહમભ્યગાત્ । સ્વગૃહદ્વારમાસાદ્ય મંદં મંદં રુરોદ વૈ
દધીચીએ કહ્યું: આવી રીતે મનમાં વિચાર કરીને, ક્ષત્રિય સ્ત્રી પોતાના ઘરમાં ગઈ; ઘરની બારણે પહોંચી, ધીમે ધીમે રડવા લાગી.
ચિરં કાલં ચ રુદિતં બ્રાહ્મણઃ કરુણાનિધિઃ
તે લાંબા સમય સુધી રડી, પછી દયાના ખજાનાવાળું બ્રાહ્મણ—
સ્ત્રીબાલવૃદ્ધાતુર રાજયોગિનાં વિષાગ્નિતોયાદ્રિ નિપાતનાદિના । દુઃખસ્ય ચૈવોદ્ધરણં પ્રશસ્યતે કૂપસ્યદાનેન સમં વદંતિ
કહે છે કે, સ્ત્રીઓ, બાળકો, વૃદ્ધો, બીમાર, રાજા, યોગી, અને ઝેર, આગ, પાણી, કે પર્વત પરથી પડેલા લોકોને બચાવવું અને દુઃખ દૂર કરવું, કૂવો આપવાથી સમાન માનવામાં આવે છે.
ઇત્થં વિચાર્ય વિપ્રોઽસૌ શુચિર્ભૂતઃ પ્રસન્નધીઃ । તસ્યાઃ સમીપમગમત્તામુવાચ તતો દ્વિજઃ
આવી રીતે વિચાર કરીને, પવિત્ર અને પ્રસન્ન મનવાળું બ્રાહ્મણ એના પાસે આવ્યું અને પછી એણે એ સ્ત્રીને કહ્યું.
અલં શોકેન મહતા ઇહામુત્ર વિરોધિના । શરીરશોષણં હ્યેતચ્ચિત્તવિધ્વંસનં તથા
આમ તો મોટું દુઃખ, જે અહીં અને પરલોકમાં પણ નુકસાન કરે છે, પૂરતું છે; એ શરીરને સુકાવી નાખે છે અને મનને પણ નાશ કરે છે.
ત્યજ શોકમિમં બાલે ન ચાર્થઃ શોચિતેન વૈ । શોકસ્ય કારણં કિં વા યેનેત્થં રુદ્યતે ત્વયા
બાળિકા, આ દુઃખ છોડ દે. દુઃખી થવામાં સાચે તો કોઈ ફાયદો નથી. તું આવી રીતે કેમ રડી રહી છે, તારા દુઃખનું કારણ શું છે?
દધીચ ઉવાચ- એવમુક્તા દ્વિજેનાથ ન સા કિંચિદુવાચ હ । મૂર્ચ્છિતેવાપતદ્ભૂમૌ તમદૃષ્ટ્વેવ વીક્ષતે
દધીચિએ કહ્યું: દ્વિજએ આવું કહ્યું ત્યારે એણે કંઈ બોલ્યું નહીં, પણ જાણે બેહોશ થઈ ગઈ હોય એમ જમીન પર પડી ગઈ અને એણે એને જોઈને પણ જાણે જોયું જ નહીં એમ નજર કરી.
તામથોત્થાપયામાસ બ્રાહ્મણઃ પરમાર્થવિત્ । ઉત્થિતોત્થાપિતા તેન નિપપાત પુનઃ પુનઃ
પછી પરમાર્થ જાણનારા બ્રાહ્મણે એને ઊભી કરી. એણે એને ઊભી કરી, પણ એ વારંવાર પડી જતી રહી.
પતિતાં પતિતાં વિપ્રો નિષદ્યોત્થાપ્ય તાં પુનઃ । અંકમારોપયામાસ પ્રમમાર્જ વિલોચને
એ વારંવાર પડી જતી હતી, ત્યારે બ્રાહ્મણે બેઠા રહીને એને ફરીથી ઊભી કરી, પોતાના ખોળામાં બેસાડી, અને એના આંખો હળવે હાથે પુંછ્યા.
અથ સા મૂર્ચ્છિતેવાશુ વસનં પરિમુચ્ય તમ્ । દર્શયંતી સ્તનૌ ગુહ્યં બાહુમૂલે વિલોચને
પછી એ જાણે બેહોશ થઈ ગઈ હોય એમ ઝડપથી પોતાનું વસ્ત્ર ઢીલું કરી, પોતાના સ્તન, ગુપ્ત અંગ અને બાહુના મૂળે આંખો દેખાડવા લાગી.
આલંબ્ય કંઠે બાહુભ્યાં સ્તનાભ્યામસ્પૃશદ્દ્વિજમ્ । ચંદ્રાતપશ્ચ વિશદો મંદમારુતસંભવઃ
એણે બાહુથી બ્રાહ્મણના ગળે લિપટી, પોતાના સ્તનથી બ્રાહ્મણને સ્પર્શ કર્યો; ચાંદની રાતનો શાંત પ્રકાશ અને હળવો પવન વહેવા લાગ્યો.
અથ ચિંતાપરો વિપ્રો નૈવ કાર્યમિદં મમ । પિતુર્વા માતુરુચિતં પત્યુર્વાથ ગુરોસ્તથા
પછી બ્રાહ્મણ ચિંતામાં પડી ગયો: 'આ મારું કામ નથી; આવું તો એના પિતા, માતા, પતિ કે ગુરુને જ કરવું યોગ્ય છે.'
અસંબુદ્ધસ્ય મે સર્વં વિપરીતં વિભાતિ વૈ । અથ કામઃ સમાયાતો રહસ્યે સ્થિતયોસ્તયોઃ
મને બધું ઉલટું જ લાગતું હતું, જાણે હું પોતે જ સંભાળમાં નથી. પછી, જ્યારે બંને એકાંતમાં હતા, ત્યારે કામ જાગી ઊઠ્યો.
વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈર્દ્વિજં કામો દુરાત્મવાન્ । સ્મરબાણાતુરો વિપ્રશ્ચિંતયામાસ કામુકઃ
દુષ્ટ સ્વભાવના કામે તીખા બાણોથી બ્રાહ્મણને વીંધ્યો. કામના બાણોથી પીડાઈને બ્રાહ્મણ, હવે પ્રેમમાં પડેલો, વિચાર કરવા લાગ્યો.
ઇયં સુચારુ સર્વાંગી કામિનીવ પ્રદૃશ્યતે । નોચેદ્યોનિમુખે હ્યસ્યાઃ કથં રોમાંચસંભવઃ
'આ સ્ત્રી તો સર્વાંગે સુંદર છે, જાણે પ્રેમમાં ગરકાવ છે; નહીં તો એના ગુપ્ત અંગ પાસે રોમાંચ કેમ થાય?'
તદેતસ્યાઃ કુચસ્પર્શાત્સર્વં વ્યક્તં ભવિષ્યતિ । ઇતિ સંચિંત્ય મનસા કુચૌ યોનિં દ્વિજોઽસ્પૃશત્
'એના સ્તનને સ્પર્શ કરવાથી બધું સ્પષ્ટ થઈ જશે.' એમ મનમાં વિચારી, બ્રાહ્મણે એના સ્તન અને યોનિ સ્પર્શી.
સાપિ મૂર્ચ્છિતરૂપેવ મંદસ્મિતમુખાભવત્ । આલિલિંગ દ્વિજં ગાઢમાનનં ચ ચુચુંબ હ
એ પણ જાણે બેહોશ જેવી, હળવી સ્મિતવાળી થઈ ગઈ, બ્રાહ્મણને મજબૂત રીતે ચાંપીને એના ચહેરા પર ચુંબન કર્યું.
તયોરથ સમાયોગો વર્ષાણાં શતમપ્યભૂત્ । ગતે વર્ષશતે પશ્ચાદેકસ્મિન્દિવસે દ્વિજઃ
પછી એમની એકતા સો વર્ષ સુધી રહી; સો વર્ષ પૂરા થયા પછી, એક દિવસે બ્રાહ્મણ—
સ્નાતું યયૌ નદીં પ્રાતઃ સાપિ વિપ્રપ્રસંગતઃ । સ્નાનં તત્ર તથા ચક્રે પુરાણં શ્રુતવાનથ
સવારે નદીમાં સ્નાન કરવા ગયો; એ પણ બ્રાહ્મણ સાથે જોડાઈને, ત્યાં જ એ જ રીતે સ્નાન કરવા લાગી, અને પુરાણ સાંભળ્યું હતું.