અપશ્યદ્ધૃદયે દીપં દીર્ઘાકારમતિપ્રભમ્ । હરિરાહ શિવં સાક્ષાદ્દીપો દૃષ્ટો મયેતિ ચ
તેને હૃદયમાં એક દીવો દેખાયો, લાંબો અને ખૂબ તેજસ્વી. હરિએ સીધા શિવને કહ્યું, "હું દીવો જોઈ લીધો છે."
શિવઃ પ્રાહ ન તે જ્ઞાનં પરિપક્વમથો હરે । ભસ્મ ભક્ષય તે જ્ઞાનં સમગ્રં સંભવિષ્યતિ
શિવે કહ્યું, "હરિ, તુંનું જ્ઞાન હજુ પૂરતું પક્વ નથી. ભસ્મ ખા, તુંનું જ્ઞાન સંપૂર્ણ થઈ જશે."
હરિરુવાચ- ભક્ષયિષ્યે શુભં ભસ્મ સ્નાતોઽહં ભસ્મના પુરા । દૃષ્ટ્વેશ્વરં ભક્તિગમ્યં ભસ્માભક્ષયદચ્યુતઃ
હરિએ કહ્યું: "હું શુભ ભસ્મ ખાઈશ. હું પહેલેથી જ ભસ્મથી સ્નાન કરી ચૂક્યો છું." ભગવાનને જોઈને, અચલ હરિએ ભસ્મ ખાધું.
તત્રાશ્ચર્યમતીવાસીત્પક્વબિંબસમદ્યુતિઃ । વાસુદેવઃ શુદ્ધમુક્તાફલવર્ણોઽભવત્ક્ષણાત્
ત્યાં અદભૂત ઘટના થઈ: તેનું શરીર પક્વ બિંબ ફળ જેવી તેજમાં ઝળહળ્યું. એક પળમાં વાસુદેવ શુદ્ધ મોતી જેવી રંગમાં થઈ ગયો.
તતઃપ્રભૃતિ શુક્લોઽસૌ વાસુદેવઃ પ્રસન્નવાન્ । પુનર્ધ્યાનપરો ભૂત્વા દીપમધ્યે ચ પૂરુષમ્
તે સમયથી વાસુદેવ શ્વેત અને પ્રસન્ન થઈ ગયો. ફરીથી ધ્યાનમાં લીન થઈ, તેણે દીવાના અંદર એક પુરુષને જોયો.
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં ત્રિનેત્રં દ્વિભુજં શિવમ્ । વરદં દક્ષિણે હસ્તે વામે ચાભયદં વિભુમ્
તેને શુદ્ધ સ્ફટિક જેવા, ત્રણ આંખો, બે હાથ, જમણા હાથમાં વરદાન અને ડાબા હાથમાં અભય mudra આપતા ભગવાન શિવ દેખાયા.
પંચવર્ષીયવપુષં શરચ્ચંદ્રાયુતદ્યુતિમ્ । માણિક્યકુંડલં હેમ દામજાલવિભૂષિતમ્
તેને પાંચ વર્ષના બાળક જેવા, દસ લાખ શરદ ચંદ્ર જેવી કાંતિ, માણિકના કુંડળ અને સોનાની હારથી સજ્જ દેખાયા.
રત્નાંગુલીયસુભગં બાહુકોષ્ઠસુભૂષણમ્ । તનુરક્તોષ્ઠમાકર્ણ દીર્ઘાયતવિલોચનમ્
રત્નની અંગૂઠી, સુંદર બાહુ અને છાતી, લાલ ઓંઠ, કાનShoulder સુધી, લાંબી અને પહોળી આંખો સાથે મનમોહક દેખાયા.
બાણલોચનસંકાશં ભાલલોચનમવ્યયમ્ । કંદર્પકાર્મુકભ્રાંતિજનકભ્રુવમીશ્વરમ્
બાણ જેવી આંખો, ભાલ પર ત્રીજા આંખ, કામદેવના ધનુષ જેવી ભ્રૂવાળી, અવિનાશી ભગવાન દેખાયા.
સ્નિગ્ધોન્નત સુચાર્વંગ નાસમચ્છકપોલકમ્ । મંદસ્મિતં પ્રસન્નાસ્યં બાલેંદુદર્શનં વિભુમ્
મૃદુ અને ઊંચા, સુંદર અંગો, કમળ જેવી નાક અને ગાલ, હળવી સ્મિત, પ્રસન્ન ચહેરો અને કિશોર ચંદ્ર જેવી સુંદરતા સાથે ભગવાન દેખાયા.
વિજ્ઞાનરક્તવસનં વેદકલ્પિતનૂપુરમ્ । વામાંગુલીયમધ્યસ્થમતિપ્રણવમવ્યયમ્
જ્ઞાનથી રંગાયેલા વસ્ત્રો પહેરેલા, વેદોથી બનેલા પાયલથી શોભિત, ડાબા હાથની મધ્યમા આંગળી પર સર્વોચ્ચ અને અવિનાશી પ્રણવ અક્ષર ધારણ કરેલું હતું.
દૃષ્ટવાનથ તં વિષ્ણુઃ કૃતકૃત્યોઽભવત્તદા । અથાહ શંભુર્ભો વિષ્ણો હૃદિ દૃષ્ટં ત્વયા કિમુ
પછી જ્યારે વિષ્ણુએ તેમને જોયા, ત્યારે તેઓ પૂર્ણતાની અનુભૂતિ કરી; એ સમયે શંભુએ કહ્યું: 'હે વિષ્ણુ, તું હૃદયમાં શું જોયું છે?'
હરિરાહ પુરા દૃષ્ટઃ પુરુષઃ શાંતવિગ્રહઃ । ઇત્યુદીર્ય મહાવિષ્ણુઃ શિવપાદે પપાત હ
હરિએ ઉત્તર આપ્યો: 'હું પહેલાં શાંત સ્વરૂપ ધરાવનારા પુરુષને જોયો હતો.' આવું કહીને મહાવિષ્ણુ શિવના પગે પડી ગયા.
હરિરુવાચ- ન શક્તિં ભસ્મનો જાને પ્રભાવં વા કુતસ્તવ । નમસ્તેઽસ્તુ નમસ્તેઽસ્તુ ત્વામેવ શરણં ગતઃ
હરિએ કહ્યું: 'મને ભસ્મની શક્તિ કે તેનો પ્રભાવ ક્યાંથી આવે છે એ ખબર નથી; તમને વંદન છે, તમને વંદન છે; હું માત્ર તમારી જ શરણમાં આવ્યો છું.'
સદાશિવ ઉવાચ- વરં વૃણુ મહાભાગ મનસા યં ત્વમિચ્છસિ । શિવવાચમથાકર્ણ્ય હરિર્વવ્રે વરોત્તમમ્
સદાશિવે કહ્યું: 'હે મહાભાગ્યશાળી, તું મનથી જે ઈચ્છે છે એ વર માંગ.' શિવના વચન સાંભળી હરિએ શ્રેષ્ઠ વર માંગ્યો.
હરિરુવાચ- ત્વત્પાદયુગલે શંભો ભક્તિરસ્તુ સદા મમ । અથ દત્વા વરં શંભુરિદમાહ વચો હરિમ્
હરિએ કહ્યું: 'હે શંભુ, તમારા પાવન પગલાંમાં મારી ભક્તિ સદા રહે.' પછી વર આપી શંભુએ હરિને આ વચન કહ્યું.
ભસ્મધારણસંપન્નો મમ ભક્તો ભવિષ્યસિ । દધીચ ઉવાચ- ઇત્થમુક્તં મહાજ્ઞાનં ભસ્મસંભવમાદિતઃ
'તું ભસ્મ ધારણ કરનાર અને મારી ભક્તિ ધરાવનાર બનશે.' દધીચીએ કહ્યું: 'આ રીતે ભસ્મના મૂળ વિશે મહાન જ્ઞાન આપવામાં આવ્યું.'
તસ્માદ્યૂયં સુરાઃ સર્વે ધારયધ્વં તદાદરાત્ । વિસ્મયોત્ફુલ્લનયના દેવાશ્ચાસંસ્તદસ્ત્વિતિ
અત્યારે, બધા દેવોએ શ્રદ્ધાથી તેને ધારણ કરો; આશ્ચર્યથી આંખો ફાટી ગયેલા દેવોએ કહ્યું: 'તેમ જ થાઓ.'
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં પુણ્યાખ્યાનમનુત્તમમ્ । વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો યાત્યસૌ શાંકરં પદમ્
જે વ્યક્તિ આ શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર કથા રોજ સાંભળે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને શંકરનાં ચરણોમાં પહોંચે છે.
શુચિસ્મિતોવાચ- આયુષ્યવર્દ્ધનં ભસ્માશનં દૃષ્ટં મહામુને । પરલોકગતિં દાતું શક્તમેતં વદસ્વ મે
શુચિસ્મિતાએ કહ્યું: 'હે મહામુની, મેં આયુષ્ય વધારતું ભસ્મ સેવન જોયું છે; શું એ પરલોકમાં લઈ જવાની શક્તિ ધરાવે છે? કૃપા કરીને મને કહો.'
દધીચ ઉવાચ- અત્ર તે કથયિષ્યામિ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ । ચિત્રગુપ્તયમાભ્યાં ચ યદ્વિખ્યાતં બભૂવ હ
દધીચીએ કહ્યું: 'હવે હું તને એક પ્રાચીન વાર્તા કહું છું, જે ચિત્રગુપ્ત અને યમમાં પ્રસિદ્ધ છે.'
મિથિલાયાં પુરા કશ્ચિચ્છુનઃ પર્યટતે ક્ષુધા । પુરા જન્મશતાત્પૂર્વં બ્રાહ્મણઃ પાપનિશ્ચયઃ
ક્યારેક મિથિલામાં એક કૂતરો ભૂખ્યો ભટકતો હતો; ઘણાં જન્મ પહેલાં ત્યાં એક બ્રાહ્મણ હતો, જે પાપમાં તલીન હતો.
પૂર્વેવયસિ વેદાઢ્યઃ શાસ્ત્રાઢ્યશ્ચ સુબુદ્ધિમાન્ । સ સ્નાતું જાહ્નવીં ગત્વા સ્નાનં કૃત્વા પિતૄનપિ
પહેલા યુવાનીમાં તે વેદ અને શાસ્ત્રોમાં પારંગત અને બુદ્ધિશાળી હતો; તેણે જાહ્નવીમાં સ્નાન કર્યું, પિતૃઓનું તર્પણ કર્યું.
દેવાનૃષીન્સમભ્યર્ચ્ય યયૌ પ્રાત્તલિકાપુરમ્ । પ્રતિશ્રયમથો ચક્રે બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને
દેવો અને ઋષિઓની પૂજા કર્યા પછી, તે પ્રાત્તલિકા પુર જઈને એક બ્રાહ્મણના ઘરમાં આશરો લીધો.
તત્રૈકા ક્ષત્રિયસુતા યૌવનસ્થા હતપ્રિયા । ભ્રષ્ટરાજ્યા ચ ષટ્કોટિ નિષ્કદ્રવ્યેણ સંયુતા
ત્યાં એક યુવાન ક્ષત્રિય કન્યા હતી, જે પોતાના પ્રિયજનથી વિયોગી અને રાજ્ય ગુમાવેલી હતી, અને પાસે છ કરોડ મૂલ્યહીન સિક્કા હતા.
ભુક્ત્વાથ શયિતં વિપ્રં સર્વાવયવસુંદરમ્ । રાત્રૌ ચંદ્રોદયે શુદ્ધે જ્યોત્સ્નાહસિતદિઙ્મુખે
ભોજન કર્યા પછી, સર્વાંગે સુંદર બ્રાહ્મણ સૂઈ ગયો; રાત્રે ચાંદ્રોદય સમયે, શુદ્ધ ચાંદનીથી દિશાઓ ધોળી થઈ ગઈ હતી.
બ્રાહ્મણાભ્યાશમાગત્ય તમુદીક્ષ્યેદમબ્રવીત્ । કુતસ્ત્વમાગતો વિપ્ર કં વા દેશં ગમિષ્યસિ
બ્રાહ્મણ પાસે આવી, તે કન્યાએ તેને જોઈને પૂછ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, તું ક્યાંથી આવ્યો છે? હવે કયા દેશે જશો?'
બ્રાહ્મણ ઉવાચ- અકાલચર્યા સર્વેષાં શંકામુત્પાદયેદ્ધ્રુવમ્ । વયઃસ્થયોર્મિથોવાદો રહસ્યે હાસ્યમંદિરે
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'અસમયે ફરવું સૌમાં શંકા ઊપજાવે છે; વૃદ્ધાવસ્થાના લોકો વચ્ચે ગુપ્ત વાતચીત હાસ્યમંદિરમાં થાય છે.'
ક્ષત્રિયોવાચ- કથાપ્રસંગે યાત્રાયાં તીર્થે દેશાદિ વિપ્લવે । દુર્ભિક્ષે ગ્રામદહને રહોવાદો ન દૂષિતઃ
ક્ષત્રિયાએ કહ્યું: વાતચીત દરમિયાન, યાત્રા પર, તીર્થમાં, દેશમાં ઉથલપાથલ વખતે, દુર્ભિક્ષમાં કે ગામ સળગી જાય ત્યારે, એકાંતમાં બોલવું અયોગ્ય ગણાતું નથી.
પ્રતિશ્રયસ્તુ મદ્ગેહે ભવતૈવ પુરા કૃતઃ । મદ્ગેહવાસિની ચાહં ન શંકા ત્વિહ કસ્યચિત્
પહેલાં તમે જ મને તમારા ઘરમાં આશ્રય આપ્યો હતો; અને હું તો તમારા ઘરમાં રહેતી છું—અહીં કોઈને શંકા કરવાની જરૂર નથી.