મૂર્તસ્ય ગ્રહણં શક્યં ગ્રહણં વા કથં શ્રુતેઃ । શંભુરુવાચ- પુંસઃ શક્તિર્ન વસ્તૂનાં ધારણારોહણાદિષુ
'મૂર્તિ ધરાવનાર પકડી શકે છે, પણ અવાજને કેવી રીતે પકડી શકાય?' શંભુએ કહ્યું: 'માણસની શક્તિ વસ્તુઓ પકડી કે ચઢી શકે એવી નથી.'
ગૃહાણેમં મહાવેદં જગ્રાહ હરિરપ્યથ । નમ્રકરશ્ચાશક્તેર્હિ પતન્નિવ જનાર્દ્દનઃ
'આ મહાવેદ લો;' પછી હરિએ તેને લીધા; જનાર્દન નમ્ર હાથે, શક્તિ વગર, પડતા હોય તેમ લાગ્યા.
ન ચ શક્યં મયા ધર્તુમિતિ પ્રાહ શિવં હરિઃ । શિવઃ પ્રહસ્ય નિપતી પાત્યતીવ મહાહ્રદે
હરિએ શિવને કહ્યું, "હું આ સહન કરી શકતો નથી." શિવ હસતાં, તેને મહા ખાડામાં પાડી દીધું.
તત્સોપાનમથારુહ્ય સ્નાતુમર્હસિ કેશવ । દધીચ ઉવાચ- વેદે સોપાનભૂતે હિ ઊરુદઘ્નોપલબ્ધિનિ
એ સોપાન પર ચડીને, તું સ્નાન કર, કેશવ. દધીચિએ કહ્યું: વેદમાં, સોપાન એ જ છે, thighs સુધી પહોંચવાનો રસ્તો.
તત્ર સ્નાત્વા સ વિધિના બહિરુત્તીર્ય ચોક્તવાન્ । સ્નાતોઽસ્મિ કિમતઃ કાર્યં શંભુરાહ હરિં તતઃ
ત્યાં વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરીને બહાર આવી, તેણે કહ્યું, "હું સ્નાન કરી લીધું છે; હવે શું કરવું?" ત્યારબાદ શંભુએ હરિને કહ્યું.
ધ્યાયસે હૃદયે કિં ત્વં ન ચ કિંચિદ્વદસ્વ મે । હરિર્ન કિંચિદિત્યાહ તમથો શંભુરુક્તવાન્
તું હૃદયમાં શું ધ્યાન કરે છે? મને કંઈ કહે. હરિએ કહ્યું, "કંઈ નથી." પછી શંભુએ કહ્યું.
ભસ્મસ્નાનેન સંશુદ્ધો વેત્સ્યસે પરમં શુભમ્ । દીક્ષિતસ્ય હિ તચ્છસ્તં તદ્રક્ષાં કરવાણ્યહમ્
ભસ્મના સ્નાનથી તું શુદ્ધ થઈશ અને ઉત્તમ શુભ ફળ પામશે. દીક્ષા લીધેલા માટે આ યોગ્ય છે; હું તારી રક્ષા કરું છું.
દધીચ ઉવાચ- સ્વવક્ષઃ સ્થિતભસ્મૈકં નખેનાદાય શંકરઃ । પ્રણવેનાભિમંત્ર્યાથ ગાયત્ર્યા બ્રહ્મભૂતયા
દધીચિએ કહ્યું: શંકરએ પોતાના છાતી પર રહેલું ભસ્મ નખથી લીધું, પછી પ્રણવ અને બ્રહ્મરૂપ ગાયત્રીથી પવિત્ર કર્યું.
અંગુલિભ્યામુપાદાય શિવઃ પંચાક્ષરેણ વૈ । હરિમસ્તકગાત્રેષુ સર્વેષ્વપિ સમાક્ષિપત્
શિવે ભસ્મને આંગળીઓથી લઈને, પાંચ અક્ષરની મંત્ર બોલી, હરિના માથા અને શરીરના બધા અંગો પર લગાવ્યું.
શાંતદૃષ્ટ્યા નિરીક્ષ્યાથ જીવેત્યાહ હરિં હરઃ । ધ્યાયસ્વ કિં તે હૃદયે સ ચ ધ્યાનપરોઽભવત્
શાંતિભરી નજરથી જોઈ, હરાએ હરિને કહ્યું, "જીવી રહે." અને પૂછ્યું, "તું હૃદયમાં શું ધ્યાન કરે છે?" હરિ ધ્યાનમાં લીન થયો.
અપશ્યદ્ધૃદયે દીપં દીર્ઘાકારમતિપ્રભમ્ । હરિરાહ શિવં સાક્ષાદ્દીપો દૃષ્ટો મયેતિ ચ
તેને હૃદયમાં એક દીવો દેખાયો, લાંબો અને ખૂબ તેજસ્વી. હરિએ સીધા શિવને કહ્યું, "હું દીવો જોઈ લીધો છે."
શિવઃ પ્રાહ ન તે જ્ઞાનં પરિપક્વમથો હરે । ભસ્મ ભક્ષય તે જ્ઞાનં સમગ્રં સંભવિષ્યતિ
શિવે કહ્યું, "હરિ, તુંનું જ્ઞાન હજુ પૂરતું પક્વ નથી. ભસ્મ ખા, તુંનું જ્ઞાન સંપૂર્ણ થઈ જશે."
હરિરુવાચ- ભક્ષયિષ્યે શુભં ભસ્મ સ્નાતોઽહં ભસ્મના પુરા । દૃષ્ટ્વેશ્વરં ભક્તિગમ્યં ભસ્માભક્ષયદચ્યુતઃ
હરિએ કહ્યું: "હું શુભ ભસ્મ ખાઈશ. હું પહેલેથી જ ભસ્મથી સ્નાન કરી ચૂક્યો છું." ભગવાનને જોઈને, અચલ હરિએ ભસ્મ ખાધું.
તત્રાશ્ચર્યમતીવાસીત્પક્વબિંબસમદ્યુતિઃ । વાસુદેવઃ શુદ્ધમુક્તાફલવર્ણોઽભવત્ક્ષણાત્
ત્યાં અદભૂત ઘટના થઈ: તેનું શરીર પક્વ બિંબ ફળ જેવી તેજમાં ઝળહળ્યું. એક પળમાં વાસુદેવ શુદ્ધ મોતી જેવી રંગમાં થઈ ગયો.
તતઃપ્રભૃતિ શુક્લોઽસૌ વાસુદેવઃ પ્રસન્નવાન્ । પુનર્ધ્યાનપરો ભૂત્વા દીપમધ્યે ચ પૂરુષમ્
તે સમયથી વાસુદેવ શ્વેત અને પ્રસન્ન થઈ ગયો. ફરીથી ધ્યાનમાં લીન થઈ, તેણે દીવાના અંદર એક પુરુષને જોયો.
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં ત્રિનેત્રં દ્વિભુજં શિવમ્ । વરદં દક્ષિણે હસ્તે વામે ચાભયદં વિભુમ્
તેને શુદ્ધ સ્ફટિક જેવા, ત્રણ આંખો, બે હાથ, જમણા હાથમાં વરદાન અને ડાબા હાથમાં અભય mudra આપતા ભગવાન શિવ દેખાયા.
પંચવર્ષીયવપુષં શરચ્ચંદ્રાયુતદ્યુતિમ્ । માણિક્યકુંડલં હેમ દામજાલવિભૂષિતમ્
તેને પાંચ વર્ષના બાળક જેવા, દસ લાખ શરદ ચંદ્ર જેવી કાંતિ, માણિકના કુંડળ અને સોનાની હારથી સજ્જ દેખાયા.
રત્નાંગુલીયસુભગં બાહુકોષ્ઠસુભૂષણમ્ । તનુરક્તોષ્ઠમાકર્ણ દીર્ઘાયતવિલોચનમ્
રત્નની અંગૂઠી, સુંદર બાહુ અને છાતી, લાલ ઓંઠ, કાનShoulder સુધી, લાંબી અને પહોળી આંખો સાથે મનમોહક દેખાયા.
બાણલોચનસંકાશં ભાલલોચનમવ્યયમ્ । કંદર્પકાર્મુકભ્રાંતિજનકભ્રુવમીશ્વરમ્
બાણ જેવી આંખો, ભાલ પર ત્રીજા આંખ, કામદેવના ધનુષ જેવી ભ્રૂવાળી, અવિનાશી ભગવાન દેખાયા.
સ્નિગ્ધોન્નત સુચાર્વંગ નાસમચ્છકપોલકમ્ । મંદસ્મિતં પ્રસન્નાસ્યં બાલેંદુદર્શનં વિભુમ્
મૃદુ અને ઊંચા, સુંદર અંગો, કમળ જેવી નાક અને ગાલ, હળવી સ્મિત, પ્રસન્ન ચહેરો અને કિશોર ચંદ્ર જેવી સુંદરતા સાથે ભગવાન દેખાયા.
વિજ્ઞાનરક્તવસનં વેદકલ્પિતનૂપુરમ્ । વામાંગુલીયમધ્યસ્થમતિપ્રણવમવ્યયમ્
જ્ઞાનથી રંગાયેલા વસ્ત્રો પહેરેલા, વેદોથી બનેલા પાયલથી શોભિત, ડાબા હાથની મધ્યમા આંગળી પર સર્વોચ્ચ અને અવિનાશી પ્રણવ અક્ષર ધારણ કરેલું હતું.
દૃષ્ટવાનથ તં વિષ્ણુઃ કૃતકૃત્યોઽભવત્તદા । અથાહ શંભુર્ભો વિષ્ણો હૃદિ દૃષ્ટં ત્વયા કિમુ
પછી જ્યારે વિષ્ણુએ તેમને જોયા, ત્યારે તેઓ પૂર્ણતાની અનુભૂતિ કરી; એ સમયે શંભુએ કહ્યું: 'હે વિષ્ણુ, તું હૃદયમાં શું જોયું છે?'
હરિરાહ પુરા દૃષ્ટઃ પુરુષઃ શાંતવિગ્રહઃ । ઇત્યુદીર્ય મહાવિષ્ણુઃ શિવપાદે પપાત હ
હરિએ ઉત્તર આપ્યો: 'હું પહેલાં શાંત સ્વરૂપ ધરાવનારા પુરુષને જોયો હતો.' આવું કહીને મહાવિષ્ણુ શિવના પગે પડી ગયા.
હરિરુવાચ- ન શક્તિં ભસ્મનો જાને પ્રભાવં વા કુતસ્તવ । નમસ્તેઽસ્તુ નમસ્તેઽસ્તુ ત્વામેવ શરણં ગતઃ
હરિએ કહ્યું: 'મને ભસ્મની શક્તિ કે તેનો પ્રભાવ ક્યાંથી આવે છે એ ખબર નથી; તમને વંદન છે, તમને વંદન છે; હું માત્ર તમારી જ શરણમાં આવ્યો છું.'
સદાશિવ ઉવાચ- વરં વૃણુ મહાભાગ મનસા યં ત્વમિચ્છસિ । શિવવાચમથાકર્ણ્ય હરિર્વવ્રે વરોત્તમમ્
સદાશિવે કહ્યું: 'હે મહાભાગ્યશાળી, તું મનથી જે ઈચ્છે છે એ વર માંગ.' શિવના વચન સાંભળી હરિએ શ્રેષ્ઠ વર માંગ્યો.
હરિરુવાચ- ત્વત્પાદયુગલે શંભો ભક્તિરસ્તુ સદા મમ । અથ દત્વા વરં શંભુરિદમાહ વચો હરિમ્
હરિએ કહ્યું: 'હે શંભુ, તમારા પાવન પગલાંમાં મારી ભક્તિ સદા રહે.' પછી વર આપી શંભુએ હરિને આ વચન કહ્યું.
ભસ્મધારણસંપન્નો મમ ભક્તો ભવિષ્યસિ । દધીચ ઉવાચ- ઇત્થમુક્તં મહાજ્ઞાનં ભસ્મસંભવમાદિતઃ
'તું ભસ્મ ધારણ કરનાર અને મારી ભક્તિ ધરાવનાર બનશે.' દધીચીએ કહ્યું: 'આ રીતે ભસ્મના મૂળ વિશે મહાન જ્ઞાન આપવામાં આવ્યું.'
તસ્માદ્યૂયં સુરાઃ સર્વે ધારયધ્વં તદાદરાત્ । વિસ્મયોત્ફુલ્લનયના દેવાશ્ચાસંસ્તદસ્ત્વિતિ
અત્યારે, બધા દેવોએ શ્રદ્ધાથી તેને ધારણ કરો; આશ્ચર્યથી આંખો ફાટી ગયેલા દેવોએ કહ્યું: 'તેમ જ થાઓ.'
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં પુણ્યાખ્યાનમનુત્તમમ્ । વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો યાત્યસૌ શાંકરં પદમ્
જે વ્યક્તિ આ શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર કથા રોજ સાંભળે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને શંકરનાં ચરણોમાં પહોંચે છે.
શુચિસ્મિતોવાચ- આયુષ્યવર્દ્ધનં ભસ્માશનં દૃષ્ટં મહામુને । પરલોકગતિં દાતું શક્તમેતં વદસ્વ મે
શુચિસ્મિતાએ કહ્યું: 'હે મહામુની, મેં આયુષ્ય વધારતું ભસ્મ સેવન જોયું છે; શું એ પરલોકમાં લઈ જવાની શક્તિ ધરાવે છે? કૃપા કરીને મને કહો.'