ભસ્મસ્નાનં તતઃ પશ્ચાત્તતો જ્ઞાનં વદામ્યહમ્ । શ્રીભગવાનુવાચ- મત્સ્નાનયોગ્યં સલિલં ન ચતિષ્ઠતિ કુત્રચિત્
પછી ભસ્મસ્નાન કર, ત્યારબાદ હું તને જ્ઞાન કહું છું; શ્રી ભગવાને કહ્યું: 'મારા સ્નાન માટે યોગ્ય પાણી ક્યાંય નથી મળતું.'
ઇત્યુક્તોથ નિષણ્ણસ્તુ બ્રહ્માંડાસક્તવિગ્રહઃ । ઊરુદઘ્નજલે સ્નાતું ન યોગ્યમભવદ્ધરેઃ
એવું કહીને, બ્રહ્માંડમાં વ્યાપેલા સ્વરૂપે બેઠા; thighs સુધી પહોંચતું પાણી હરિના સ્નાન માટે યોગ્ય ન હતું.
શંભુર્જહાસ સ્નાનાય જલમત્યધિકં ત્વહો । દધીચ ઉવાચ- અથ દેવઃ શિવો વિષ્ણું ભાલાક્ષેણ વ્યલોકયત્
શંભુ હસ્યા, કારણ કે સ્નાન માટે પાણી ખૂબ જ વધારે હતું; દધીચીએ કહ્યું: 'પછી શિવે પોતાના કપાળની આંખથી વિષ્ણુને જોયા.'
વિલીનસૂક્ષ્માવયવં વામાક્ષેણ વ્યલોકયત્ । તતઃ સૂક્ષ્મતનુર્વિષ્ણુઃ શીતદેહશ્ચ શંભુના
એણે ડાબી આંખથી સુક્ષ્મ, વિલય પામેલા સ્વરૂપને જોયા; પછી શંભુના પ્રભાવથી વિષ્ણુ સુક્ષ્મ અને શીતલ દેહવાળા થયા.
ઉક્તશ્ચ સ્નાહિ ભો વિષ્ણો હ્રદ એષ વિકલ્પિતઃ । તતો હ્રદે હરિઃ સ્નાતું હરાંકે કલ્પિતે તદા
કહ્યું: 'વિષ્ણુ, સ્નાન કરો, આ તળાવ તૈયાર કર્યું છે;' પછી હરિએ હરાએ બનાવેલા તળાવમાં સ્નાન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પ્રવેષ્ટું ન શશાકાથ ગંભીરે તદ્ધ્રદસ્ય તુ । હરિરાહ ચ નો પંથા હ્રદસ્યાસ્ય પ્રવેશને
તે ઊંડા તળાવમાં પ્રવેશી શક્યા નહીં; હરિએ કહ્યું, 'આ તળાવમાં પ્રવેશવાનો કોઈ માર્ગ નથી.'
માર્ગો મે દીયતાં દેવ તમથો શંભુરબ્રવીત્ । કોટિયોજનગંભીરં જલમેતન્મહત્પુરા
'હે દેવ, મને પ્રવેશવાનો માર્ગ આપો,' એમ કહ્યું; શંભુએ જવાબ આપ્યો: 'આ પાણી પહેલાં લાખ યોજન જેટલું ઊંડું અને વિશાળ હતું.'
નિવિષ્ટસ્યૈવ ભવત ઊરુદઘ્નં જલં વિભો । ઇદાનીં તિષ્ઠતશ્ચાપિ ન પ્રવેશો હ્રદે કથમ્
'હે પ્રભુ, તમારી સ્થિતીમાં પાણી thighs સુધી આવે છે; હવે ઊભા રહીને તળાવમાં કેવી રીતે પ્રવેશશો?'
અષ્ટાંગુલપ્રમાણોઽયમૂરુસ્તસ્મિન્હ્રદે ચ મે । પશ્યામિ પ્રવિશ ત્વં ચ પાદસ્પર્શં દદામિ તે
'મારું thighs આ તળાવમાં આઠ અંગુલ જેટલું છે; જુઓ, પ્રવેશો અને હું તમને મારા પગનો સ્પર્શ આપું.'
વાક્યમેકં તુ સોપાનં વેદં મદ્વાક્યનિસ્સૃતમ્ । હરિરુવાચ- શબ્દારોહણસામર્થ્યં કસ્યાપીહ ન વિદ્યતે
'એક句话 એ જ સોપાન છે, વેદ મારા વચનમાંથી નીકળ્યો છે;' હરિએ કહ્યું: 'અહીં કોઈને અવાજથી ચઢવાની ક્ષમતા નથી.'
મૂર્તસ્ય ગ્રહણં શક્યં ગ્રહણં વા કથં શ્રુતેઃ । શંભુરુવાચ- પુંસઃ શક્તિર્ન વસ્તૂનાં ધારણારોહણાદિષુ
'મૂર્તિ ધરાવનાર પકડી શકે છે, પણ અવાજને કેવી રીતે પકડી શકાય?' શંભુએ કહ્યું: 'માણસની શક્તિ વસ્તુઓ પકડી કે ચઢી શકે એવી નથી.'
ગૃહાણેમં મહાવેદં જગ્રાહ હરિરપ્યથ । નમ્રકરશ્ચાશક્તેર્હિ પતન્નિવ જનાર્દ્દનઃ
'આ મહાવેદ લો;' પછી હરિએ તેને લીધા; જનાર્દન નમ્ર હાથે, શક્તિ વગર, પડતા હોય તેમ લાગ્યા.
ન ચ શક્યં મયા ધર્તુમિતિ પ્રાહ શિવં હરિઃ । શિવઃ પ્રહસ્ય નિપતી પાત્યતીવ મહાહ્રદે
હરિએ શિવને કહ્યું, "હું આ સહન કરી શકતો નથી." શિવ હસતાં, તેને મહા ખાડામાં પાડી દીધું.
તત્સોપાનમથારુહ્ય સ્નાતુમર્હસિ કેશવ । દધીચ ઉવાચ- વેદે સોપાનભૂતે હિ ઊરુદઘ્નોપલબ્ધિનિ
એ સોપાન પર ચડીને, તું સ્નાન કર, કેશવ. દધીચિએ કહ્યું: વેદમાં, સોપાન એ જ છે, thighs સુધી પહોંચવાનો રસ્તો.
તત્ર સ્નાત્વા સ વિધિના બહિરુત્તીર્ય ચોક્તવાન્ । સ્નાતોઽસ્મિ કિમતઃ કાર્યં શંભુરાહ હરિં તતઃ
ત્યાં વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરીને બહાર આવી, તેણે કહ્યું, "હું સ્નાન કરી લીધું છે; હવે શું કરવું?" ત્યારબાદ શંભુએ હરિને કહ્યું.
ધ્યાયસે હૃદયે કિં ત્વં ન ચ કિંચિદ્વદસ્વ મે । હરિર્ન કિંચિદિત્યાહ તમથો શંભુરુક્તવાન્
તું હૃદયમાં શું ધ્યાન કરે છે? મને કંઈ કહે. હરિએ કહ્યું, "કંઈ નથી." પછી શંભુએ કહ્યું.
ભસ્મસ્નાનેન સંશુદ્ધો વેત્સ્યસે પરમં શુભમ્ । દીક્ષિતસ્ય હિ તચ્છસ્તં તદ્રક્ષાં કરવાણ્યહમ્
ભસ્મના સ્નાનથી તું શુદ્ધ થઈશ અને ઉત્તમ શુભ ફળ પામશે. દીક્ષા લીધેલા માટે આ યોગ્ય છે; હું તારી રક્ષા કરું છું.
દધીચ ઉવાચ- સ્વવક્ષઃ સ્થિતભસ્મૈકં નખેનાદાય શંકરઃ । પ્રણવેનાભિમંત્ર્યાથ ગાયત્ર્યા બ્રહ્મભૂતયા
દધીચિએ કહ્યું: શંકરએ પોતાના છાતી પર રહેલું ભસ્મ નખથી લીધું, પછી પ્રણવ અને બ્રહ્મરૂપ ગાયત્રીથી પવિત્ર કર્યું.
અંગુલિભ્યામુપાદાય શિવઃ પંચાક્ષરેણ વૈ । હરિમસ્તકગાત્રેષુ સર્વેષ્વપિ સમાક્ષિપત્
શિવે ભસ્મને આંગળીઓથી લઈને, પાંચ અક્ષરની મંત્ર બોલી, હરિના માથા અને શરીરના બધા અંગો પર લગાવ્યું.
શાંતદૃષ્ટ્યા નિરીક્ષ્યાથ જીવેત્યાહ હરિં હરઃ । ધ્યાયસ્વ કિં તે હૃદયે સ ચ ધ્યાનપરોઽભવત્
શાંતિભરી નજરથી જોઈ, હરાએ હરિને કહ્યું, "જીવી રહે." અને પૂછ્યું, "તું હૃદયમાં શું ધ્યાન કરે છે?" હરિ ધ્યાનમાં લીન થયો.
અપશ્યદ્ધૃદયે દીપં દીર્ઘાકારમતિપ્રભમ્ । હરિરાહ શિવં સાક્ષાદ્દીપો દૃષ્ટો મયેતિ ચ
તેને હૃદયમાં એક દીવો દેખાયો, લાંબો અને ખૂબ તેજસ્વી. હરિએ સીધા શિવને કહ્યું, "હું દીવો જોઈ લીધો છે."
શિવઃ પ્રાહ ન તે જ્ઞાનં પરિપક્વમથો હરે । ભસ્મ ભક્ષય તે જ્ઞાનં સમગ્રં સંભવિષ્યતિ
શિવે કહ્યું, "હરિ, તુંનું જ્ઞાન હજુ પૂરતું પક્વ નથી. ભસ્મ ખા, તુંનું જ્ઞાન સંપૂર્ણ થઈ જશે."
હરિરુવાચ- ભક્ષયિષ્યે શુભં ભસ્મ સ્નાતોઽહં ભસ્મના પુરા । દૃષ્ટ્વેશ્વરં ભક્તિગમ્યં ભસ્માભક્ષયદચ્યુતઃ
હરિએ કહ્યું: "હું શુભ ભસ્મ ખાઈશ. હું પહેલેથી જ ભસ્મથી સ્નાન કરી ચૂક્યો છું." ભગવાનને જોઈને, અચલ હરિએ ભસ્મ ખાધું.
તત્રાશ્ચર્યમતીવાસીત્પક્વબિંબસમદ્યુતિઃ । વાસુદેવઃ શુદ્ધમુક્તાફલવર્ણોઽભવત્ક્ષણાત્
ત્યાં અદભૂત ઘટના થઈ: તેનું શરીર પક્વ બિંબ ફળ જેવી તેજમાં ઝળહળ્યું. એક પળમાં વાસુદેવ શુદ્ધ મોતી જેવી રંગમાં થઈ ગયો.
તતઃપ્રભૃતિ શુક્લોઽસૌ વાસુદેવઃ પ્રસન્નવાન્ । પુનર્ધ્યાનપરો ભૂત્વા દીપમધ્યે ચ પૂરુષમ્
તે સમયથી વાસુદેવ શ્વેત અને પ્રસન્ન થઈ ગયો. ફરીથી ધ્યાનમાં લીન થઈ, તેણે દીવાના અંદર એક પુરુષને જોયો.
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં ત્રિનેત્રં દ્વિભુજં શિવમ્ । વરદં દક્ષિણે હસ્તે વામે ચાભયદં વિભુમ્
તેને શુદ્ધ સ્ફટિક જેવા, ત્રણ આંખો, બે હાથ, જમણા હાથમાં વરદાન અને ડાબા હાથમાં અભય mudra આપતા ભગવાન શિવ દેખાયા.
પંચવર્ષીયવપુષં શરચ્ચંદ્રાયુતદ્યુતિમ્ । માણિક્યકુંડલં હેમ દામજાલવિભૂષિતમ્
તેને પાંચ વર્ષના બાળક જેવા, દસ લાખ શરદ ચંદ્ર જેવી કાંતિ, માણિકના કુંડળ અને સોનાની હારથી સજ્જ દેખાયા.
રત્નાંગુલીયસુભગં બાહુકોષ્ઠસુભૂષણમ્ । તનુરક્તોષ્ઠમાકર્ણ દીર્ઘાયતવિલોચનમ્
રત્નની અંગૂઠી, સુંદર બાહુ અને છાતી, લાલ ઓંઠ, કાનShoulder સુધી, લાંબી અને પહોળી આંખો સાથે મનમોહક દેખાયા.
બાણલોચનસંકાશં ભાલલોચનમવ્યયમ્ । કંદર્પકાર્મુકભ્રાંતિજનકભ્રુવમીશ્વરમ્
બાણ જેવી આંખો, ભાલ પર ત્રીજા આંખ, કામદેવના ધનુષ જેવી ભ્રૂવાળી, અવિનાશી ભગવાન દેખાયા.
સ્નિગ્ધોન્નત સુચાર્વંગ નાસમચ્છકપોલકમ્ । મંદસ્મિતં પ્રસન્નાસ્યં બાલેંદુદર્શનં વિભુમ્
મૃદુ અને ઊંચા, સુંદર અંગો, કમળ જેવી નાક અને ગાલ, હળવી સ્મિત, પ્રસન્ન ચહેરો અને કિશોર ચંદ્ર જેવી સુંદરતા સાથે ભગવાન દેખાયા.