સૂત ઉવાચ- શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે કૃષ્ણસ્ય જગદાત્મનઃ । ગોગોપગોપીપ્રાણસ્ય વૃન્દાવનચરસ્ય ચ
સૂત બોલ્યા: હે મુનિઓ, તમે બધા કૃષ્ણ વિશે સાંભળો, જે જગતનો આત્મા છે, ગાય, ગોપ અને ગોપીઓના પ્રાણ છે અને વ્રિંદાવનમાં વિહાર કરે છે.
એકદા નારદઃ પૃષ્ટો ગૌતમેન દ્વિજોત્તમાઃ । સ તસ્મૈ પ્રાહ યદ્ધ્યાનં તદ્વક્ષ્યે પાપનાશનમ્
એક વખત નારદજીને ગૌતમજીએ પૂછ્યું હતું; ત્યારે તેમણે જે ધ્યાન કહ્યું, તે પાપનો નાશ કરે છે, હવે હું તમને કહું છું.
નારદ ઉવાચ- સુમપ્રકરસૌરભોદ્ગલિતમાધ્વિકાદ્યુલ્લસત્સુશાખિનવપલ્લવપ્રકરનમ્ર શોભાયુતમ્ । પ્રફુલ્લનવમઞ્જરીલલિતવલ્લરીવેષ્ટિતં સ્મરેત સતતં શિવં શિતમતિઃ સુવૃન્દાવનમ્
નારદ બોલ્યા: મનુષ્યે હંમેશા એ સુંદર વ્રિંદાવનનું સ્મરણ કરવું જોઈએ, જ્યાં તાજા સુગંધિત ફૂલો, મધ ટપકતા કળીઓ, લીલા વૃક્ષો અને કોમળ પાંદડાઓથી શોભાયમાન છે, અને નવી મંજરીઓ સાથે લતાઓ લટકેલી છે.
વિકાશિ સુમનોરસાસ્વદનમંજુલૈઃ સંચરચ્છિલીમુખમુખોદ્ગતૈર્મુખરિતાન્તરં ઝંકૃતૈઃ । કપોતશુકસારિકાપરભૃતાદિભિઃ પત્રિભિર્વિરાણિતમિતસ્તતો ભુજગશત્રુનૃત્યાકુલમ્
તેનું આંતર ભાગ કબૂતર, શુક, સારિકા, કોયલ વગેરે પક્ષીઓના મધુર કલરવથી ગુંજતું રહે છે, અને મોરો સર્વત્ર નૃત્ય કરીને આનંદ ભરે છે.
કલિન્દદુહિતુશ્ચ લલ્લહરિવિપ્લુષાં વાહિભિર્વિનિદ્ર સરસીરુહોદરરજશ્ચ યોદ્ધૂસરૈઃ । પ્રદીપિત મનોભવવ્રજવિલાસિની વાસસાં વિલોલનપરૈર્નિષેવિતમનારતં મારુતૈઃ
ત્યાં યમુના નદીની લહેરોથી ઉડતી કમળની કાદવ અને સરોવરોની રેતી સાથે, ચંચળ પવન સતત વ્રજની રમણીય સ્ત્રીઓના નિવાસને સેવા આપે છે.
પ્રવાલનવપલ્લવં મરકતચ્છદં મૌક્તિકપ્રભાપ્રકરકોરકં કમલરાગનાનાફલમ્ । સ્થવિષ્ઠમખિલર્તુભિઃ સતતસેવિતં કામદં તદન્તરપિકલ્પકાઙ્ઘ્રિપમુદઞ્ચિતં ચિન્તયેત્
એમાં મનુષ્યે મનમાં એ કલ્પવૃક્ષનું ધ્યાન કરવું જોઈએ, જેમાં તાજા લાલ પાંદડા, પાચા પાન, મુક્તા જેવી કળીઓ, કમળ રંગના અને色色 ફળો છે, જે સર્વ ઋતુમાં અડગ રહે છે અને દેવતાઓએ તેની સેવા કરે છે.
સુહેમશિખરાચલેઉદિતભાનુવદ્ભાસુરામધોઽસ્ય કનકસ્થલીમમૃતશીકરાસારિણઃ । પ્રદીપ્તમણિકુટ્ટિમાં કુસુમરેણુપુઞ્જોજ્જ્વલાં સ્મરેત્પુનરતન્દ્રિતો વિગતષટ્તરઙ્ગાંબુધઃ
એમાં મનુષ્યે કદી થાક્યા વિના અને મનને શાંત રાખીને, સુવર્ણ શિખરવાળા પર્વત પર ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજસ્વી સોનેરી મંચ, અમૃતની ધારા વહેતી, રત્નમય ફલોર અને ફૂલોની ધૂળથી ઝગમગતું સ્થાન સ્મરણ કરવું જોઈએ.
તદ્રત્નકુટ્ટિમનિવિષ્ટમહિષ્ઠયોગપીઠેઽષ્ટપત્રમરુણં કમલં વિચિન્ત્ય । ઉદ્યદ્વિરોચનસરોચિરમુષ્યમધ્યે સંચિન્તયેત્સુખનિવિષ્ટમથોમુકુન્દમ્
એ રત્નમય ફલોર પર, શ્રેષ્ઠ યોગાસન રૂપે લાલ આઠ પાંદડાવાળું કમળ કલ્પવું, અને તેના મધ્યમાં ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો, આનંદથી બેઠેલો મુકુંદનું ધ્યાન કરવું.
સુત્રામહેતિ દલિતાઞ્જનમેઘપુઞ્જપ્રત્યગ્રનીલજલજન્મસમાનભાસમ્ । સુસ્નિગ્ધનીલઘનકુઞ્ચિતકેશજાલં રાજન્મનોજ્ઞશિતિકણ્ઠશિખણ્ડચૂડમ્
તેના ગળામાં હાર છે, કાળી મેઘમાળા જેવી તાજી નીલ કમળ જેવી કાંતિ છે, વાળ ઘાટા, નીલા અને વળાંકદાર છે, અને માથા પર મોરપાંખ શોભે છે – એ દર્શન માટે અતિ મનોહર છે.
રોલમ્બલાલિતસુરદ્રુમસૂનુસંપદ્યુક્તં સમુત્કચનવોત્પલકર્ણપૂરમ્ । લોલાલિભિઃ સ્ફુરિતભાલતલપ્રદીપ્તગોરોચનાતિલકમુજ્જ્વલચિલ્લિચાપમ્
તેના કાનમાં ઉપર ચડેલા નીલ કમળ છે, કપાળ પર તેજસ્વી પીળો તિલક છે, ભ્રૂઓ વાંકડિયા ધનુષ્ય જેવી છે અને ચંચળ મધમાખીઓથી રમણીય લાગે છે.
આપૂર્ણશારદગતાઙ્ક શશાઙ્કબિમ્બકાન્તાનનં કમલપત્રવિશાલનેત્રમ્ । રત્નસ્ફુરન્મકરકુણ્ડલરશ્મિદીપ્તગણ્ડસ્થલીમુકુરમુન્નતચારુનાસમ્
શરદપૂર્ણિમાના ચાંદની જેવું તેજસ્વી મુખ, કમળની પાંખડીઓ જેવી વિશાળ આંખો, રત્નોથી જડિત મકરાકાર કુંડળોની ઝાંખીથી ગલગલિત ગાલ અને તેજસ્વી ચહેરામાં પ્રતિબિંબિત થયેલી ઉંચી અને સુંદર નાક હતી.
સિન્દૂરસુન્દરતરાધરમિન્દુકુન્દમન્દારમન્દહસિતદ્યુતિદીપિતાશમ્ । વન્યપ્રવાલકુસુમપ્રચયાવકૢપ્તગ્રૈવેયકોજ્જ્વલમનોહરકમ્બુકણ્ઠમ્
તેમના હોઠ સિંધૂર કરતાં પણ વધારે લાલ અને સુંદર હતા, ચાંદની, ચમેલી અને મન્દારના ફૂલ જેવી મૃદુ સ્મિતથી આખું ચહેરું પ્રકાશિત થતું હતું. જંગલના પ્રવાળ જેવા ફૂલોની વણાયેલી વણમાલા ગળામાં ઝળહળતી અને મનોહર ગળું વધુ આકર્ષક લાગતું હતું.
મત્તભ્રમદ્ભ્રમરઘુષ્ટવિલમ્બમાનં સંતાનકપ્રસરદામપરિષ્કૃતાંસમ્ । હારાવલીભગણરાજિતપીવરોરુવ્યોમસ્થલીલસિતકૌસ્તુભભાનુમન્તમ્
મધમસ્ત ભમરોની ગુંજતી ટોળીઓ તેમના આસપાસ મંડરાતી, સ્વર્ગીય ફૂલોની વણમાલા તેમના ખભા પર શોભતી, અને પહોળા છાતી પર હારની પંક્તિઓ સાથે, કૌસ્તુભ મણિનું તેજ આકાશમાં સૂર્ય જેવું ઝળહળતું હતું.
શ્રીવત્સલક્ષણસુલક્ષિતમુન્નતાંસમાજાનુપીનપરિવૃત્તસુજાતબાહુમ્ । આબન્ધુરોદરમુદારગભીરનાભિં ભૃઙ્ગાઙ્ગનાનિ કરમંજુલરોમરાજિમ્
શ્રીવત્સના શુભ ચિહ્નથી શોભિત, ઉંચા અને સુંદર ખભા, ઘૂંટણ સુધી લાંબા, ગોળ અને મજબૂત હાથ, પાતળી કમર, ઊંડી અને ભવ્ય નાભિ, અને છાતી પર ભમરાની લીટી જેવી કાળી વાળની પંક્તિઓ હતી.
નાનામણિપ્રઘટિતાઙ્ગદકઙ્કણોર્મિ ગ્રૈવેયસારસનનૂપુરતુન્દબન્ધમ્ । દિવ્યાઙ્ગરાગપરિપિઞ્જરિતાઙ્ગયષ્ટિમાપીતવસ્ત્રપરિવીતનિતમ્બબિમ્બમ્
વિવિધ મણિથી શોભિત બાંગડીઓ અને કંકણ, તેજસ્વી હાર, કમરપટ્ટો, પાયલ અને કમરબંદ પહેરેલા, તેમના દૈવી અંગો સુગંધિત અંગરાગથી રંગાયેલા અને કમર પર પીળા વસ્ત્રો લપેટેલા હતા.
ચારૂરુજાનુમનુવૃત્તમનોજ્ઞજઙ્ઘં કાન્તોન્નતપ્રપદનિન્દિત કૂર્મકાન્તિમ્ । માણિક્યદર્પણલસન્નખરાજરાજદ્રક્તાઙ્ગુલિચ્છદનુસુન્દરપાદપદ્મમ્
સુંદર જાંઘ, ઘૂંટણ અને વળાંકવાળી પિંડળી, તેજસ્વી અને સુંદર પગ, જે કાચબાની કાંતિને પણ લજાવતાં, મણિ જેવા લાલ નખ અને કમળ જેવા પગની આંગળીઓ લાલ રંગથી ઢંકાયેલી હતી.
મત્સ્યાઙ્કુશારિદરકેતુયવાબ્જવજ્રૈઃ સંલક્ષિતારુણકરાઙ્ઘ્રિતલાભિરામમ્ । લાવણ્યસારસમુદાયવિનિર્મિતાઙ્ગં સૌન્દર્યનિન્દિતમનોભવ દેહકાન્તિમ્
માછલી, અંકુશ, બાણ, ધ્વજ, જવાર અને વજ્રના ચિહ્નો હાથ અને પગ પર દેખાતા, લાલચટ્ટા તળવાં મનને આનંદ આપતા, સૌંદર્યના સારથી બનેલું શરીર, અને કામદેવને પણ લજાવતી કાંતિ હતી.
આસ્યારવિન્દપરિપૂરિતવેણુરન્ધ્રલોલત્કરાઙ્ગુલિસમીરિતદિવ્યરાગૈઃ । શશ્વદ્ભવૈઃ કૃતનિવિષ્ટસમસ્તજન્તુસંતાનસંનતિમનન્તસુખામ્બુરાશિમ્
કમળ જેવા મુખમાં વાંસળી ધરી, અંગુળીઓ વાંસળીના છિદ્રો પર રમતી, દૈવી સંગીત વહેતું, અને એ સંગીતથી બધા જીવજંતુઓમાં આનંદ છવાઈ જતો, એ અનંત સુખનું સાગર બની ગયો હતો.
ગોભિર્મુખામ્બુજવિલીનવિલોચનાભિરૂધોભરસ્ખલિતમન્થરમન્દગાભિઃ । દન્તાગ્રદષ્ટપરિશિષ્ટતૃણાઙ્કુરાભિરાલમ્બિવાલધિલતાભિરથાભિવીતમ્
ગાયોની આંખો તેમના કમળ જેવા મુખ પર જ અડગ રહી, ભરેલા થણના ભારથી ધીમે ધીમે ચાલતી, દાંતથી ઘાસના ટોચા તૂકતી અને પૂંછડી જમીન પર હળવે હળવે ફટકારતી હતી.
સંપ્રસ્નુતસ્તનવિભૂષણપૂર્ણનિશ્ચલાસ્યાદ્દૃઢક્ષરિતફેનિલદુગ્ધમુગ્ધૈઃ । વેણુપ્રવર્તિતમનોહરમન્દગીતદત્તોચ્ચકર્ણયુગલૈરપિતર્ણકૈશ્ચ
ગાયોના થણો આભૂષણોથી શોભતા, સ્થિર અને ફેનાળુ દૂધ મોઢેથી મજબૂતીથી વહેતું, વાંસળીના મોહક અને મૃદુ સંગીતને સાંભળવા તેમના કાન ઊંચા થઈ જતા અને વાછરડાં ઉત્સાહથી દૂધ પીતા.
પ્રત્યગ્રશૃઙ્ગમૃદુમસ્તકસંપ્રહારસંરમ્ભભાવનવિલોલખુરાગ્રપાતૈઃ । આમેદુરૈર્બહુલસાસ્નગલૈરુદગ્રપુચ્છૈશ્ચ વત્સતરવત્સતરીનિકાયૈઃ
નવા શિંગ અને નરમ માથાવાળા વાછરડાં રમતાં રમતાં એકબીજાને ટક્કર મારતા, તેમના ખુરના આછા પડઘા જમીન પર પડતા, જાડા ગળા અને ઊંચી પૂંછડીથી ઉત્સાહ દેખાતો અને બધા વાછરડાં એકઠાં થતા.
હમ્ભારવક્ષુભિતદિગ્વલયૈર્મહદ્ભિરધ્યુક્ષભિઃ પૃથુકકુદ્ભરભારખિન્નૈઃ । ઉત્તમ્ભિતશ્રુતિપુટીપરિપીતવંશધ્વાનામૃતોદ્ધતવિકાસિવિશાલઘોણૈઃ
મોટા વાછરડાંઓના 'હમ્બા' અવાજથી દિશાઓ ગુંજતી, ભારે કૂંપળના ભારથી ધીમે ચાલતા, પહોળા નાકથી વાંસળીના સંગીતનું અમૃત પીતા અને તેમના કાન ઊંચા થઈ જતા.
ગોપૈઃ સમાનગુણશીલવયોવિલાસવેશૈશ્ચ મૂર્છિતકલસ્વનવેણુવીણૈઃ । મન્દોચ્ચતારપટુગાનપરૈર્વિલોલદોર્વલ્લરીલલિતલાસ્યવિધાનદક્ષૈઃ
તેમની આસપાસ ગોપાળઓ હતા, જે ગુણ, સ્વભાવ, ઉંમર અને રૂપે સમાન, વાંસળી અને વીના પર મીઠા અને મધુર સ્વર વગાડતા, ધીમી અને ઊંચી તાનમાં ગાતા, અને હાથ હલાવતાં સુંદર નૃત્યમાં નિપુણ હતા.
જઙ્ઘાન્તપીવરકટીરતટીનિબદ્ધવ્યાલોલકિઙ્કિણિઘટારણિતૈરટદ્ભિઃ । મુગ્ધૈસ્તરક્ષુનખકલ્પિતકાન્તભૂષૈરવ્યક્તમંજુવચનૈઃ પૃથુકૈઃ પરીતમ્
તેમની આજુબાજુ યુવાન ગોપાળ બાળકો હતા, જેઓની જાંઘથી પાટલી કમર પર ઘંટડીવાળી પટ્ટી બંધાયેલી, વાઘના નખોથી બનેલી આકર્ષક વસ્ત્રભૂષા પહેરેલી, અને મીઠા પણ અસ્પષ્ટ શબ્દો બોલતા.
અથ સુલલિતગોપસુન્દરીણાં પૃથુકબરીષનિતમ્બમન્થરાણામ્ । ગુરુકુચભરભંગુરાવલગ્નત્રિવલિવિજૃમ્ભિતરોમરાજિભાજામ્
પછી, સુંદર ગોપીકા ઓની વચ્ચે, જેઓના ઘણા વાળ અને ધીમે હલનારી કમર, ભારે સ્તનથી કમર પર દબાણ પડતું, અને શરીર પર રોમરેખાની શોભા હતી.
તદતિરુચિરચારુવેણુવાદ્યામૃતરસપલ્લવિતાઙ્ગજાઙ્ઘ્રિપસ્ય । મુકુલવિમલરમ્યરૂઢરોમોદ્ગમસમલંકૃતગાત્રવલ્લરીણામ્
તે અતિ સુંદર અને મનોહર વાંસળીના અમૃતમય સંગીતથી, ગોપીકા ઓના શરીર પર તાજા, નિર્મળ અને સુંદર રોમકંપ ફૂટી નીકળ્યા અને આખું શરીર શોભી ઉઠ્યું.
તદતિરુચિર મન્દહાસચન્દ્રાતપપરિજૃમ્ભિતરાગવારિરાશેઃ । તરલતરતરઙ્ગભઙ્ગવિપ્રુટ્પ્રકરઘનશ્રમબિન્દુસંતતાનામ્
તે અતિ સુંદર, ચાંદની જેવી મૃદુ સ્મિતથી, પ્રેમથી છલકાતા હૃદયમાંથી, તેમના શરીર પર તરંગાયમાન, ઘન ઘન પસીનાના ટીપાં, તરંગોની છાંટ જેવી, દેખાવા લાગ્યા.
તદતિલલિતમન્દચિલ્લિચાપચ્યુતનિશિતેક્ષણમારબાણવૃષ્ટ્યા । દલિતસકલમર્મવિહ્વલાઙ્ગપ્રવિસૃતદુઃસહવેપથુવ્યથાનામ્
તે નાજુક અને રમૂજી તિરછા નજરના વાણથી, તેમના આખા શરીર કંપી ઉઠ્યું, અંગો બેભાન થયા અને અસહ્ય, ફેલાતી થરથરાહટ તેમને ઘેરી લીધી.
તદતિરુચિરવેષરૂપશોભામૃતરસપાનવિધાનલાલસાનામ્ । પ્રણયસલિલપૂરવાહિનીનામલસવિલોલવિલોચનામ્બુજાનામ્
જેઓના રૂપ અને વસ્ત્રો અતિ મનોહર છે, આનંદના અમૃતને પાન કરવાની જેઓને તીવ્ર ઈચ્છા છે, અને જેમની આંખો પ્રેમથી ભરપૂર, મંદ અને આળસુ રીતે ખીલેલા કમળ જેવી લહેરાય છે,
વિસ્રંસત્કબરીકલાપવિગલત્ફુલ્લત્પ્રસૂનાસ્રવન્ । માધ્વીલમ્પટચઞ્ચરીકઘટયાસંસેવિતાનાં મુહુઃ । મારોન્માદમદસ્ખલન્મૃદુગિરામાલોલકાઞ્ચ્યુલ્લસ-। ન્નીવીવિશ્લથમાનચીનસિચયાન્તાર્ચિર્નિતમ્બત્વિષામ્
જેઓના ખુલેલા વાળમાં તાજા ખીલેલા ફૂલો સતત ખસે છે અને મધ માટે લાલાયિત મધમાખીઓ વારંવાર આસપાસ ગુંજે છે; પ્રેમના ઉન્માદથી જેમની નાજુક વાણી થોડી થોડી અડખમ થાય છે, જેમની કમરપટ્ટા અને વસ્ત્રો ઢીલા પડી ઝગમગે છે, અને જેમના નિતંબો પર આભૂષણ અને પટ્ટા છૂટા પડી તેજ પાથરે છે.