સ મુનિઃ પ્રત્યુવાચાસૌ ભૂપાય ચ યથોદિતમ્ । શ્રાવિતઃ સ્તોત્રસારં ચ પાઠિતો હરિમેધસઃ
એ મુનિએ પછી રાજાને જણાવ્યા પ્રમાણે શીખવ્યું, સ્તોત્રનો સાર સંભળાવ્યો અને હરિની સ્તુતિ પઠાવવી.
શ્રુતે યસ્મિન્નધીતે ચ સ સમ્યક્ફલમાપ્નુયાત્
જે કોઈ આ સાંભળે કે અભ્યાસ કરે, એ સંપૂર્ણ ફળ પામે છે.
સ કારિતસ્તેન વિશુદ્ધભાવો રાજાપિ ચક્રે વિધિવત્તદાનીમ્ । શ્રીમાધવેમાસિ વિધાનમીડ્યં તતો યથાકર્ણિતમાદરેણ
આ રીતે, વિધિ કરાવ્યા પછી, રાજાએ શુદ્ધ હૃદયથી એ માસમાં શ્રેષ્ઠ માધવ વિધિ, જેમ સાંભળ્યું હતું, એ રીતે શ્રદ્ધાપૂર્વક કર્યું.
પ્રાતઃસ્નાનં ચ પાદ્યં ચ હ્યર્ઘં ચ હરિપૂજનમ્ । નૈવેદ્યં ભક્તિભાવેન ચકાર સ નૃપોત્તમઃ
એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ પ્રભાત સ્નાન, પાદ્ય, અર્ઘ્ય, હરિપૂજન અને ભક્તિથી નૈવેદ્ય કર્યું.
દાનં યથા નિયમપાલનમાદરેણ વૈશાખમાદિવિદધાતિ વિધાનમેવમ્ । યો ભક્તિતોઽન્વહમસૌ પ્રતિવર્ષમેવં કૃત્વા પ્રયાતિ હરિધામ મહીસુરાગ્ર્યઃ
જેમ દાન આપતી વખતે નિયમોનું પાલન અને વૈશાખ મહિનાની શરૂઆતમાં વિધિપૂર્વક કાર્ય કરવામાં આવે છે, એ જ રીતે, જે રાજા ભક્તિપૂર્વક દર વર્ષે આ કરે છે, તે મહાન રાજા હરિનું ધામ પામે છે.
અથેતરેષુ માસેષુ કામિનીકુચકેલિવાન્ । ભોગૈકલાલસો ભૂયો ભવત્યેવં યથારુચિ
બીજા મહિનાઓમાં, સ્ત્રીઓ સાથે રમતમાં મગ્ન રહી, ભોગમાં જ રસ રાખીને, મનગમતું વર્તન કરે છે.
ન ધર્મનિયમં રાજકાર્યેષુ ન વિચારણમ્ । કરોતિ કામવશગો હિત્વા માસં સ માધવમ્
કામથી ઘેરાયેલો એ રાજા ધાર્મિક ફરજ અને રાજકાજની ચિંતાને છોડીને માધવ મહિનાની અવગણના કરે છે.
મહતામપિ વિપ્રાગ્ર્ય દુર્નિવાર્યો મનોભવઃ । શરીરસહજો નૂનમનાદિર્વાસનાક્રમઃ
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મહાન લોકો માટે પણ મનની ઈચ્છા રોકવી અઘરી છે; એ શરીરમાં સહજ છે અને વાસનાનો અનાદિ ક્રમ છે.
કેશકજ્જલશાલિન્યો દુઃસ્પર્શા લોચનપ્રિયાઃ । યસ્માદગ્નિશિખા નાર્યો દહંતિ તૃણવન્નરમ્
સ્ત્રીઓ, જે વાળ અને કાજલથી સજ્જ હોય છે, સ્પર્શવા મુશ્કેલ પણ આંખે ગમતી હોય છે, એ અગ્નિની જ્વાળાની જેમ પુરુષોને ઘાસની જેમ બળી નાખે છે.
ઘોરઃ શત્રુઃ શરીરસ્થઃ પુંસાં કામો યથોચિતમ્ । મોહધૂમમયઃ પાપો ન કેષામંધકારિતમ્
કામ, જે શરીરમાં વસે છે, ભયાનક દુશ્મન છે; એ મોહના ધૂમથી બનેલો પાપી છે અને ઘણા લોકોને અંધ બનાવે છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણેપાતાલખંડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે શતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં વૈશાખ મહિનાની મહિમાની શતમા અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
યમ ઉવાચ- અથ કાલકટાક્ષેણ લક્ષિતો નૃપતિસ્તદા । મૃતોઽતિરતિસેવોત્થ ક્ષયક્ષીણકલેવરઃ
યમ કહે છે: પછી, સમયની નજરે ઓળખાયેલો એ રાજા, અતિભોગથી શરીર ક્ષીણ થઈને મૃત્યુ પામ્યો.
નીયમાનો યમગણૈસ્તાડ્યમાનો મુહુર્મુહુઃ । ક્રન્દમાનો મહારાવાન્સ સ્મરન્નિજપાતકમ્
યમના દૂતોએ તેને ખેંચી લઈ, વારંવાર મારતાં, એ રાજા મોટેથી રડતો રહ્યો અને પોતાના પાપો યાદ કરતો રહ્યો.
વિષ્ણુદૂતૈઃ સમાગમ્ય તાડયિત્વા મમાનુગાન્ । ધર્મવાનયમિત્યુક્ત્વા વિમાનમથ રોપિતઃ
પછી, જ્યારે વિષ્ણુના દૂતોએ આવીને મારા દૂતોને માર્યા, રાજાને ધર્મી કહીને, તેને દિવ્ય રથમાં બેસાડ્યો.
નીતો હરિપુરં ભૂપઃ સ્તૂયમાનોઽપ્સરોગણૈઃ । પ્રાતઃસ્નાનેન વૈશાખમાસસ્ય ક્ષીણપાતકઃ
એ રાજાને હરિના શહેરમાં લઈ ગયા, અપ્સરાઓએ તેની પ્રશંસા કરી, વૈશાખ મહિનામાં પ્રાત:સ્નાનથી તેના પાપ નાશ પામ્યા.
અથ ધર્મવિહીનોઽયમિતિ મત્વા ચ તૈઃ પુનઃ । દેવદૂતૈર્નિદેશેન વિષ્ણોર્ભૂમિપતિસ્તદા । અદૂરાદેવ નિરયવર્ત્મના સ સમાહિતઃ
પછી, ધર્મ વિહિન માનીને, એ દેવદૂતોએ વિષ્ણુના આદેશથી એ રાજાને નજીકના નરકના માર્ગે લઈ ગયા.
સ ગચ્છન્નપિ શુશ્રાવ જીવાનાં ક્રંદતાં પુનઃ । નિરયે પચ્યમાનાનામારાવં વિવિધં તદા
જ્યારે એ રાજા જતો હતો, ત્યારે ફરી જીવોના રડવાના અવાજો, નરકમાં પીડાતા લોકોના વિવિધ મોટાં રડવાના અવાજો સાંભળ્યા.
પાપિનાં ક્વથ્યમાનાનામાક્રંદમતિદારુણમ્ । શ્રુત્વા વિસ્મયવાન્વિપ્ર રાજાભૂદતિદુઃખિતઃ
પાપીઓ ઉકાળાતા હોય ત્યારે deras rડવાના ભયાનક અવાજો સાંભળીને, એ રાજા આશ્ચર્યચકિત અને ખૂબ દુ:ખી થયો, હે બ્રાહ્મણ.
પ્રોવાચ દૂતાઃ કિમયમાક્રંદો દારુણઃ શ્રુતઃ । પુનર્ન શ્રૂયતે તન્મે કારણં વક્તુમર્હથ
એ રાજાએ દૂતોને પૂછ્યું: આ ભયાનક રડવાનો અવાજ શું છે? ફરી કેમ સાંભળાતો નથી? કૃપા કરીને એનું કારણ કહો.
દૂતા ઊચુ- જંતવસ્ત્યક્તમર્યાદાઃ પાપાસ્ત્વાચારવર્જિતાઃ । નિરયેષુ ચ ઘોરેષુ તામિસ્રાદિષુ પાતિતાઃ
દૂતોએ કહ્યું: અહીં એવા જીવ છે, જેમણે તમામ મર્યાદા ત્યજી છે, પાપી અને સારા વર્તનથી વિહિન છે, અને તેઓ તામિસ્રા જેવા ભયાનક નરકમાં ફેંકાયા છે.
કૃતપાતકિનસ્ત્વત્ર પ્રાણત્યાગાદનંતરમ્ । યામ્યં પંથાનમાશ્રિત્ય દુઃખમશ્નંતિ દારુણમ્
જે લોકો પાપ કરે છે, તેઓ શરીર છોડ્યા પછી યમના માર્ગે જઈ, ભયાનક દુ:ખ ભોગવે છે.
યમસ્ય પુરુષૈર્ઘોરૈઃ કૃષ્યમાણા ઇતસ્તતઃ । અંધકારે નિપતિતા ભક્ષ્યંતે હ્યતિદારુણૈઃ
યમના ભયાનક દૂતોએ તેમને અહીં-ત્યાં ખેંચી, અંધકારમાં ફેંકી દીધા છે, અને અત્યંત ભયાનક જીવોએ તેમને ભક્ષી લીધા છે.
શ્વભિઃ શૃગાલૈઃ ક્રવ્યાદૈઃ કાકકંકબકાદિભિઃ । અગ્નિતુંડૈર્વૃકવ્યાઘ્રૈર્ભુજગૈર્વૃશ્ચિકાદિભિઃ
કૂતરા, સિયાળ, માંસ ખાવા વાળા પ્રાણી, કાગડા, ગૃધ્ધ અને આવા બીજા, આગ જેવી મુખ વાળા વરુ અને વાઘ, સાપ અને વિછુ જેવા જીવોથી—
અગ્નિના દાહ્યમાનાશ્ચ તુદ્યમાનાશ્ચ કંટકૈઃ । ક્રકચૈઃ પાટ્યમાનાશ્ચ પીડ્યમાનાશ્ચ તૃષ્ણયા
અગ્નિથી સળગાવવામાં, કાંટાથી છિદ્ર કરવામાં, કરડાથી ફાડવામાં, અને તરસથી પીડવામાં આવે છે—
ક્ષુધયા બાધ્યમાનાશ્ચ ઘોરૈર્વ્યાધિગણૈસ્તથા । પૂયશોણિતગંધેન મૂર્છ્યમાનાઃ પદેપદે
ભૂખથી ત્રાસવામાં, ભયાનક રોગોથી પીડવામાં, અને પું અને લોહીની દુર્ગંધથી વારંવાર બેહોશ થઈ જાય છે.
ક્વાથ્યંતે ચ ક્વચિત્તૈલૈસ્તાડ્યન્તે મુશલૈઃ ક્વચિત્ । આયસીષુ પ્રપચ્યંતે શિલાસુ ક્વચિદેવ ચ
ક્યાંક તેલમાં ઉકાળવામાં, ક્યાંક મુશલથી મારવામાં, લોખંડની વાસણમાં રાંધવામાં, અને ક્યારેક પથ્થર પર પણ.
ક્વચિદ્વાંતમથાશ્નંતિ ક્વચિત્પૂયમસૃક્ક્વચિત્ । ક્વચિદ્વિષ્ઠાં ક્વચિન્માંસં પૂતિગંધિષુ દારુણમ્
ક્યારેક ઉલટી ખાય છે, ક્યારેક પું અને લોહી, ક્યારેક બગાસ, ક્યારેક માંસ—ઘણું દુર્ગંધયુક્ત અને ભયાનક.
કૃમિભિર્ભક્ષ્યમાણાશ્ચ વહ્નિતુંડૈઃ ક્વચિત્ક્વચિત્ । કેશશોણિતમાંસાસૃગ્વસાસ્થિનિકરેષુ ચ
કીડાઓથી ખાવામાં આવે છે, અને ક્યારેક આગ જેવા મુખ વાળા જીવોથી, વાળ, લોહી, માંસ, મજ્જા અને હાડકાંના ઢગલાં વચ્ચે.
અસ્થિતાઃ કુણપાઃ કીર્ણાઃ કૃમિભિર્ભક્ષિતાઃ સ્ફુટમ્ । કાકકંકમહાગૃધ્રવદનૈર્ધ્વંસિતેષુ ચ
હાડકાંવાળી લાશો કીડાઓથી સ્પષ્ટ રીતે ખાવામાં આવે છે, અને કાગડા, ગૃધ્ધ અને મોટા ગૃધ્ધના મુખથી નાશ પામે છે.
શિવદુર્ગંધનીરંધ્ર સંઘટ્ટશતકોટિષુ । કરપત્રશિલાપત્રતપ્ત નિસ્તૈલકેષુ ચ
દુર્ગંધયુક્ત, સડેલા પાણીથી ભરેલા ખાડામાં, અસંખ્ય અથડામણોમાં, તપેલા પાંદડા અને ગરમ લોખંડની થાળી પર, તેલ વગર—