નિપત્ય ગઙ્ગાસલિલે કોમલાઙ્ગાવિમૌ તથા । જગ્મતુઃ પંચતાં સદ્યઃ સમસ્તકલુષાપહમ્
ગંગાના પાણીમાં પડતાં, એમના કોમળ શરીરો તરત જ નાશ પામ્યા અને એમના બધા પાપ ધોઈ ગયા.
તતો નેતુમિમૌ દૂતા આયાતાશ્ચારુચક્ષુષઃ । આયાતાનિ વિમાનાનિ સર્વભોગાન્વિતાનિ ચ
પછી સુંદર આંખવાળા દૂતોએ એમને લેવા આવ્યાં અને સર્વ સુખોથી ભરપૂર દિવ્ય વિમાન પણ આવી ગયાં.
વિમુક્તૌ સર્વપાપેભ્યસ્તુલસી માલ્ય શોભિતૌ । દિવ્યંવિમાનમારુહ્ય ગતૌ વિષ્ણુપુરં પ્રતિ
બધા પાપોથી મુક્ત, તુલસીના હાર પહેરીને, તેઓ દિવ્ય વિમાને બેસી વિષ્ણુના પુર તરફ ગયા.
તાવત્કાલં સ્થિતૌ રાજન્બ્રહ્મણોઽવ્યક્તજન્મનઃ । બ્રહ્માજ્ઞયા સમાયાતૌ તત ઇન્દ્રપુરં પ્રતિ
કેટલાક સમય સુધી, હે રાજા, તેઓ બ્રહ્માના લોકમાં રહ્યા; પછી બ્રહ્માની આજ્ઞાથી તેઓ ઇન્દ્રના પુરમાં ગયા.
ભુક્તવંતૌ સુખં તત્ર દુર્લ્લભં યત્સુરૈરપિ । તાવત્કાલં સ્થિતૌ રાજન્ભોક્તું કૃચ્છ્રાં વસુંધરામ્
ત્યાં તેમણે એવા સુખનો આનંદ લીધો, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે; અને થોડો સમય ત્યાં રહી, પછી ફરીથી ધરતી પર જન્મ લીધા.
પવિત્રે ભવતો વંશે જાતાવેતૌ મહાયશૌ । ગઙ્ગાયાં ત્યજતો દેહં ભૂયો જન્મ ન વિદ્યતે
તમારા પવિત્ર અને મહાન વંશમાં જન્મ લઈને, જ્યારે તેમણે ગંગામાં શરીર છોડ્યું, ત્યારે તેઓ ફરી જન્મથી મુક્ત થઈ ગયા.
તથાપિ વસુધાં ભોક્તું જાતૌ પુણ્યતમાવિમૌ । ચિરં ભુક્ત્વા મહીં કૃત્સ્નાં પુત્રપૌત્રસમન્વિતૌ
છતાં પણ, ધરતીનો આનંદ માણવા માટે, તેઓ પુણ્યશાળી રૂપે ફરી જન્મ્યા; લાંબા સમય સુધી પુત્ર-પૌત્ર સાથે આખી ધરતીનો આનંદ માણ્યો.
ગઙ્ગામરણમાસાદ્ય યોગિનામપિ દુર્લ્લભમ્ । નારાયણસ્ય સાયુજ્યમિમૌ ભૂપ ગમિષ્યતઃ
ગંગામાં મૃત્યુ પામવું, જે યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ છે, એ પ્રાપ્ત કરીને, હે રાજા, એ બંને નારાયણ સાથે એકત્વ પામશે.
એતત્સર્વં મયા પ્રોક્તં પૂર્વ વૃત્તાંતમેતયોઃ । જાતિસ્મરપ્રભાવેન નૃપવર્ગશિરોમણી
હું જે બધું કહ્યું, એ બંનેના ભૂતકાળના પ્રસંગો યાદ રાખવાની શક્તિથી કહ્યું છે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
ગઙ્ગામરણમાસાદ્ય ગતાવેતૌ દશામિમામ્ । આવયોઃ કઃ પરિત્રાણં કરિષ્યતિ દુરાત્મનોઃ
ગંગા કાંઠે મૃત્યુ પામી, અમે આ સ્થિતિમાં આવી ગયા છીએ; અમારે જેવા દુષ્ટોને હવે કોણ બચાવશે?
મિત્રાવજ્ઞા મનુષ્યાણાં નરકક્લેશદાયિની । મમૈવ પૃથિવીપાલ દૃષ્ટા કેવલમેવતત્
માણસો મિત્રોનું અપમાન કરે છે, એ તેમને નરકના દુઃખ આપે છે; પૃથ્વીપતિ, મેં એ જ જોઈને અનુભવ્યું છે.
પિત્રભક્તિર્દ્વિજશ્રેષ્ઠ ઇહામુત્ર ચ દુઃખદા । ઇહ સંપદ્વિનાશાય પરત્ર નરકાય ચ
પિતાની ભક્તિ, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, અહીં અને પરલોકમાં દુઃખ આપે છે; અહીં ધનની હાની થાય છે અને પરલોકમાં નરક મળે છે.
વરં મન્યે મહીપાલ બ્રહ્મહત્યાદિ પાતકમ્ । કદાચિન્નિષ્કૃતિસ્તસ્માદિયં ભવતિ શાશ્વતી
હું માનું છું, રાજા, કે બ્રાહ્મણહત્યાદિ પાપ પણ સારું છે; કારણ કે ક્યારેક તેનું પ્રાયશ્ચિત્ય થાય છે, પણ આ પાપ કદી છૂટતું નથી.
દુઃખાર્જિતં પુણ્યવૃક્ષં સર્વક્લેશવિનાશનમ્ । પિત્રવજ્ઞાકુઠારેણ ચ્છિંદંતિ ભુવિ માનવાઃ
મહેનતે મેળવેલું પુણ્યરૂપી વૃક્ષ, જે બધા દુઃખ દૂર કરે છે, પિતાનું અપમાન એ કુહાડાથી લોકો ધરતી પર કાપી નાખે છે.
યત્કિઞ્ચિદ્દીયતે રાજન્પિત્ર્યે વક્ત્રે પરંતપ । તદશ્નાતિ સ્વયં વિષ્ણુઃ પિતૃરૂપો હરિર્યતઃ
રાજા, પિતૃઓના મોઢામાં જે કંઈ અપાય છે, દુશ્મનોને હરાવનાર, એ ભગવાન વિષ્ણુ પોતે ગ્રહણ કરે છે, કારણ કે હરિ પિતૃરૂપે રહે છે.
પ્રત્યક્ષદેવૌ પિતરૌ સેવંતે યેત્વહર્નિશમ્ । સર્વસિદ્ધિર્ભવેત્તેષાં પ્રસાદાજ્જગતીપતેઃ
જે લોકો પોતાના માતા-પિતાને, જે જીવતા દેવતા છે, દિવસ-રાત સેવા કરે છે, તેમને જગતના સ્વામીની કૃપાથી સર્વ સિદ્ધિ મળે છે.
પિતૃભક્તિવિહીના યે દિનં તિષ્ઠંતિ માનવાઃ । તાવત્કલ્પસહસ્રં તુ તિષ્ઠંતિ નરકે જનાઃ
જે લોકો પિતાની ભક્તિ વિના જીવન વિતાવે છે, તેઓ હજારો યુગ સુધી નરકમાં રહે છે.
તસ્માદિદં મહાદુઃખં બભૂવ મમ સાંપ્રતમ્ । મોક્ષં કદા ગમિષ્યામિ સદારોઽહં ન વેદ્મિ તત્
માટે હવે મને આ મોટું દુઃખ આવ્યું છે; હું ક્યારે પત્ની સાથે મુક્તિ પામીશ, એ મને ખબર નથી.
વ્યાસઉવાચ- એતત્તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રગૃહ્ય દ્વિજસત્તમ । બભૂવ હર્ષિતો રાજા વિસ્મિતશ્ચ પુનઃ પુનઃ
વ્યાસ કહે છે: તેના આ વચન સાંભળી અને તેને ભેટી, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, રાજા આનંદિત અને વારંવાર આશ્ચર્યચકિત થયો.
રાજોવાચ- આશ્ચર્યં હિ વચો ગૃધ્ર શ્રુતમેતન્મુખાત્તવ । મમ ચૈષાં ચ હૃદયે પ્રતીતિર્ન હિ જાયતે
રાજા કહે છે: ગૃધ્ર, તારા મોઢેથી સાંભળેલા આ વચન ખરેખર અદ્ભુત છે; પણ મને કે અહીંના બીજાને મનમાં વિશ્વાસ થતો નથી.
અથાંતરિક્ષે વાગુચ્ચૈરિતિ જાતા નૃપોત્તમ । સત્યં સત્યં સત્યમિદં સંદેહોનાત્ર વિદ્યતે
પછી આકાશમાંથી ઉંચે અવાજ આવ્યો, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ: 'આ સાચું છે, સાચું છે, સાચું છે; અહીં કોઈ શંકા નથી.'
તતઃ સ પક્ષી વિપ્રર્ષે સહસા ભાર્યયા સહ । ગઙ્ગા માહાત્મ્યકથનાત્પૂર્વસ્થિત ઇવાભવત્
પછી એ પક્ષી, બ્રાહ્મણોમાં મુનિ, પોતાની પત્ની સાથે, ગંગાની મહિમાની વાતથી, પહેલાં જેવું જ બની ગયું.
દિવિ દુંદુભયો નેદુર્જગુર્ગન્ધર્વસત્તમાઃ । નનૃતુશ્ચાપ્સરોવર્ગા હ્યપતત્પુષ્પવર્ષણમ્
આકાશમાં ઢોલ વાગ્યા, શ્રેષ્ઠ ગંધર્વોએ ગીત ગાયું, અપ્સરાઓએ નૃત્ય કર્યું અને ફૂલોની વર્ષા થઈ.
વિમાનમાગતં દિવ્યં સર્વભોગસમન્વિતમ્ । સમાયાતા દૂતગણાઃ પ્રેષિતાઃ કૈટભદ્વિષા
દિવ્ય વિમાન આવ્યું, જેમાં સર્વ સુખ-સગવડ હતી; કૈટભના દુશ્મન દ્વારા મોકલાયેલા દૂતોએ આવકાર કર્યો.
અથાસૌ સર્વગો વિપ્ર પ્રિયયા સહ ભાર્યયા । સદ્યો વિમાનમારુહ્ય જગામ ભવનં હરેઃ
પછી એ સર્વવ્યાપી, બ્રાહ્મણ, પોતાની પ્રિય પત્ની સાથે તરત વિમાને ચડીને હરિના ધામે ગયો.
એતચ્છ્રુત્વાદ્ભુતં કર્મ સ રાજા દ્વિજસત્તમ । સપુત્રદારઃ સેવાયાં ગઙ્ગાયાસ્તત્પરોઽભવત્
આ અદ્ભુત ઘટના સાંભળી, રાજા, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના પુત્રો અને પત્ની સાથે ગંગાની સેવા માટે સમર્પિત થયો.
ભાગીરથ્યા સમં તીર્થં નાસ્તિ વૈ ભુવનત્રયે । યન્નામોચ્ચારણાદેવ સર્વગો મોક્ષમાપ્નુયાત્
ત્રણે લોકમાં ભાગીરથી જેટલું પવિત્ર તીર્થ બીજું ક્યાંય નથી; માત્ર તેનું નામ ઉચ્ચારવાથી જ દરેકને મોક્ષ મળે છે.
ગઙ્ગાદ્વારસ્ય માહાત્મ્યં કથિતં તે દ્વિજોત્તમ । સમસ્તપાપવિધ્વંસિ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ
ગંગાદ્વારનું મહાત્મ્ય, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે, તને કહી દીધું છે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ; હવે તું બીજું શું સાંભળવા ઈચ્છે છે?
અધ્યાયમેતત્પરમાદરેણ પઠંતિ યે દેવગૃહે મનુષ્યાઃ । શૃણ્વંતિ યે ચ દ્વિજવર્ગભક્તા નશ્યંતિ તેષાં દુરિતાનિ સદ્યઃ
જે લોકો ભક્તિપૂર્વક મંદિરમાં આ અધ્યાયનું પઠન કરે છે, અને જે દ્વિજવર્ગના ભક્તો તેને શ્રદ્ધાથી સાંભળે છે, તેમના બધા પાપો તરત જ નાશ પામે છે.
વ્યાસ ઉવાચ- પુનર્વક્ષ્યામિ વિપ્રેન્દ્ર ગઙ્ગામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । ગઙ્ગાકથાસુધાપાનં કુરુ મુક્તિં યદીચ્છસિ
વ્યાસે કહ્યું: હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, હું ફરીથી તને ગંગાનું ઉત્તમ મહાત્મ્ય કહું છું; જો તું મોક્ષ ઈચ્છે છે તો ગંગાની કથાનું અમૃત પાન કર.