દ્વાદશૈતા મહાનદ્યો નિત્યં તેનાવગાહિતાઃ । વૈશાખે વિધિના સ્નાનં નદ્યાં યઃ પ્રાતરાચરેત્
આ બારેય મહાનદીઓમાં નિયમથી જે વૈશાખ મહિનામાં સવારે સ્નાન કરે છે, એ વ્યક્તિએ હંમેશા પવિત્રતા મેળવે છે.
સર્વાઃ સમુદ્રગાઃ પુણ્યાઃ સર્વે પુણ્યા નગોત્તમાઃ । સર્વે ચાયતનાઃ પુણ્યાઃ સર્વે પુણ્યા વનાશ્રયાઃ
જે નદીઓ દરિયામાં મળે છે તે બધી પવિત્ર છે, સર્વ શ્રેષ્ઠ પર્વતો પવિત્ર છે, બધા તીર્થો પવિત્ર છે અને બધા વનવાસ પણ પવિત્ર છે.
તેનાવગાહિતા દૃષ્ટાઃ પ્રણતા બહુસેવિતાઃ । સ્નાનમર્દ્ધોદિતે સૂર્યે વૈશાખે નિયતશ્ચરેત્
જે વ્યક્તિ આ બધાંમાં પ્રવેશ કરે છે, જુએ છે, વંદન કરે છે અને અનેક રીતે સેવા કરે છે, તેણે વૈશાખમાં સૂર્ય ઉગે ત્યારે નિયમથી સ્નાન કરવું જોઈએ.
તસ્ય પુણ્યં મહીદેવ કશ્ચિદ્વક્તું ન શક્યતે । યદિ વક્ત્રસહસ્રાણાં સહસ્રાણિ ભવંતિ હિ
પૃથ્વીના રાજા, આવી વ્યક્તિનું પુણ્ય કોઈ પણ વર્ણવી શકે નહીં—even જો હજારો હજાર મોઢા હોય તો પણ.
આયુશ્ચ બ્રહ્મણા સ્વલ્પં યદિ સ્યાદ્દ્વિજસત્તમ । તદા માધવમાસસ્ય ફલં કથયિતું ભવેત્
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જો બ્રહ્માજીનું આયુષ્ય પણ થોડું હોય, તો પણ માધવ માસનું ફળ વર્ણવી શકાય તેમ નથી.
મહાનિરયકર્ષાગ્નિ માધવો માધવો યથા । બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપમગમ્યાગમનાદિકમ્
જેમ મહાન નરકની અગ્નિ ખેંચી જાય છે, એમ માધવ માસ પણ બ્રાહ્મણહત્યા જેવા અને નિષિદ્ધ સ્થળે જવાથી થતા બધા પાપોનો નાશ કરે છે.
કામાકામકૃતં પાપમેતિ પાતકમેવ ચ । ઉપપાપરહસ્યં ચ સંકરીકરણં પરમ્
ઇચ્છાથી કે અનિચ્છાથી કરેલા પાપો, ભારે પાપો, નાના ગુપ્ત પાપો અને એમના મિશ્રણ—allનું પણ નાશ થાય છે.
જાતિભ્રંશકરં ઘોરમપાત્રીકરણં તથા । મલાવહં પ્રકીર્ણં ચ વાઙ્મનઃ કાય સંભવમ્
જે પાપ જાતિનો ભંગ કરે છે, ભયાનક છે, અયોગ્ય બનાવે છે, અશુદ્ધિ લાવે છે, વિખેરાયેલું છે અને વાણી, મન કે શરીરથી થાય છે—
માધવો નિર્દહેન્માસો વિધિના સમુપાસિતઃ । કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિ શતાનિ ચ
માધવ માસને નિયમથી પાળવાથી એ બધું બળી જાય છે; કરોડો-કરોડો કલ્પ સુધી—even લાખો-લાખો કલ્પ સુધી.
વસેદ્વિષ્ણુપુરે શ્રીમાન્માધવે યોઽર્ચયેદ્ધરિમ્
જે વ્યક્તિ માધવ માસમાં હરિની પૂજા કરે છે, તે શ્રીમંત બનીને વિષ્ણુના શહેરમાં વસે છે.
સૂત ઉવાચ- એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય ધર્મરાજસ્ય ભૂસુરઃ । પુનઃ પપ્રચ્છ માસસ્ય માધવસ્ય વિધિં શુભમ્
સૂતજી બોલ્યા: ધર્મરાજાના આ વચન સાંભળીને, બ્રાહ્મણે ફરીથી માધવ માસના શુભ નિયમ વિશે પૂછ્યું.
બ્રાહ્મણ ઉવાચ- ધર્મરાજ મહાભાગ સમ્યગ્ગુહ્યં પ્રકાશિતમ્ । માધવસ્નાનજં પુણ્યં નરાણાં મુક્તિદં પરમ્
બ્રાહ્મણે કહ્યું: ધર્મરાજા, ધન્ય છો, તમે સાચું ગુપ્ત વાત જાહેર કરી; માધવ માસમાં સ્નાનથી મળતું પુણ્ય મનુષ્યને પરમ મોક્ષ આપે છે.
માધવં માધવે માસિ સ્નાત્વા પ્રાતઃ સમાહિતઃ । કથં સંપૂજયેદ્દેવં કૈઃ પુષ્પૈસ્તદ્વિધિં વદ
માધવ માસમાં, મન એકાગ્ર કરીને સવારના સમયે સ્નાન કર્યા પછી, માધવની પૂજા કેવી રીતે કરવી અને કયા ફૂલો વડે કરવી, એ યોગ્ય રીત મને કહો.
ધર્મરાજ ઉવાચ- સર્વેષાં પત્રજાતીનાં તુલસી કેશવપ્રિયા । પુષ્કરાદીનિ તીર્થાનિ ગંગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા
ધર્મરાજાએ કહ્યું: બધા પાંદડાઓમાં તુલસી કેશવને સૌથી પ્રિય છે; પુષ્કર જેવા તીર્થો અને ગંગા જેવી નદીઓ પણ એમને પ્રિય છે.
વાસુદેવાદયો દેવા વસંતિ તુલસીદલે । સર્વદા સર્વકાલેષુ તુલસી વિષ્ણુવલ્લભા
વાસુદેવ અને અન્ય દેવતાઓ હંમેશા તુલસીના પાન પર વસે છે; દરેક સમયે, તુલસી વિષ્ણુને ખૂબ જ પ્રિય છે.
ત્યક્ત્વા તુ માલતી પુષ્પં મુક્ત્વા ચ સરસીરુહમ્ । ગૃહીત્વા તુલસીપત્રં ભક્ત્યા માધવમર્ચયેત્
માલતીના ફૂલો અને કમળ છોડીને, ભક્તિપૂર્વક તુલસીના પાન લઈને માધવની પૂજા કરવી જોઈએ.
તસ્ય પુણ્યફલં વક્તુમલં શેષોઽપિ નો ભવેત્ । અસ્નાત્વા તુલસીં છિત્ત્વા દેવાર્થં પિતૃકર્મણિ
એના પુણ્યફળનું વર્ણન તો શેષ પણ કરી ન શકે; પણ જો કોઈ સ્નાન કર્યા વિના દેવ કે પિતૃકાર્ય માટે તુલસી તોડે,
તત્સર્વં નિષ્ફલં યાતિ પંચગવ્યેન શુધ્યતિ । દારિદ્ર્યદુઃખભોગાદિ પાપાનિ સુબહૂન્યપિ
તો એ બધું વ્યર્થ થઈ જાય છે; પંચગવ્યથી શુદ્ધ થાય છે. તુલસી ગરીબી, દુઃખ અને દુર્ભાગ્ય જેવા અનેક પાપોને તરત દૂર કરે છે.
તુલસી હરતે ક્ષિપ્રં રોગાનિવ હરીતકી । તુલસી કૃષ્ણગૌરાખ્યા તયાભ્યર્ચ્ય મધુદ્વિષમ્
તુલસી, હરિતકી જેમ, તુરંત રોગો દૂર કરે છે; તુલસીને કૃષ્ણા અને ગૌરા પણ કહે છે. એ તુલસીથી મધુના શત્રુની પૂજા કરવી જોઈએ.
વિશેષેણ હરેર્ભક્તો નરો નારાયણો ભવેત્ । માધવં સકલં માસં તુલસ્યા યોઽર્ચયેદ્યતઃ
વિશેષ કરીને, હરિના ભક્ત પુરુષ નારાયણ સમાન બની જાય છે; જે વ્યક્તિ આખો માસ તુલસીથી માધવની પૂજા કરે છે,
ત્રિસંધ્યં મધુહંતારં નાસ્તિ તસ્ય પુનર્ભવઃ । અલાભે પુષ્પપત્રાણામન્નાદ્યેનાપિ પૂજયેત્
જે વ્યક્તિ ત્રણેય સંધ્યાએ મધુહંતાની પૂજા કરે છે, તેને ફરી જન્મ નથી મળતો. જો ફૂલ કે પાંદડા ન મળે તો અનાજથી પણ પૂજા કરી શકાય.
શાલિતંડુલ ગોધૂમૈર્યવૈર્વાપિ હરિં સદા । પ્રાતઃ સ્નાત્વા વિધાનેન માધવે માધવપ્રિયે
ચોખા, ઘઉં કે જૌથી હંમેશા હરિની પૂજા કરવી. માધવને પ્રિય એવા માસમાં, નિયમ પ્રમાણે સવારના સમયે સ્નાન કરીને,
પિતૃદેવમનુષ્યાંશ્ચ તર્પ્પયેત્સચરાચરમ્ । યોઽશ્વત્થમૂલં વૈ સિંચેત્તોયેન બહુના સદા
પિતૃઓ, દેવતાઓ અને મનુષ્યોને તથા સર્વ જડ-ચેતન જીવોને તૃપ્ત કરવું. જે વ્યક્તિ હંમેશા અશ્વત્થ વૃક્ષની મૂળને ઘણાં પાણીથી સિંચે છે,
કુર્યાત્પ્રદક્ષિણાં તં તુ સર્વદેવમયં તતઃ । યોઽશ્વત્થમર્ચયેદ્દેવમુદકેન સમંતતઃ । કુલાનામયુતં તેન તારિતં સ્યાન્નસંશયઃ
એ વૃક્ષની પરિક્રમા કરવી, કારણ કે એ સર્વ દેવમય છે. જે અશ્વત્થ વૃક્ષની ચારેય બાજુ પાણીથી પૂજા કરે છે, એ નિશ્ચયે પોતાના દસ હજાર વંશજોને તારી દે છે.
અલક્ષ્મીઃ કાલકર્ણી ચ દુઃસ્વપ્નો દુર્વિચિંતિતમ્ । અશ્વત્થ તર્પ્પણાત્તાત સર્વદુઃખં વિલીયતે
અલક્ષ્મી, કાળકર્ણી, ખરાબ સ્વપ્નો અને દુર્વિચાર—આ બધું અશ્વત્થને તૃપ્ત કરવાથી, પ્રિય, સર્વ દુઃખ દૂર થઈ જાય છે.
તર્પિતાઃ પિતરસ્તેન તેન વિષ્ણુઃ સમર્ચિતઃ । યોઽશ્વત્થમર્ચયેદ્વીરો ગ્રહાસ્તેનૈવ પૂજિતાઃ
એથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે અને વિષ્ણુની પણ પૂજા થાય છે; જે અશ્વત્થની પૂજા કરે છે, તેના દ્વારા ગ્રહો પણ પ્રસન્ન થાય છે.
શ્વેતાશ્વપુષ્પાણિ તથા શમીં ચ હુતાશનં ચંદનમર્કબિંબમ્ । અશ્વત્થવૃક્ષં ચ સમાલભેત તતશ્ચ કુર્યાન્નિજ જાતિધર્માન્
શ્વેત અશ્વત્થના ફૂલો, શમી, અગ્નિ, ચંદન અને અર્કના ફૂલો અર્પણ કરીને, અશ્વત્થ વૃક્ષની પૂજા કરવી; પછી પોતાના કુળના ધર્મોનું પાલન કરવું.
કંડૂયનં ચ ગોગ્રાસં સ્નાત્વા પિપ્પલતર્પ્પણમ્ । કૃત્વા ગોવિંદપૂજાં ચ ન સ દુર્ગતિમાપ્નુયાત્
સફાઈ કરવી, ગાયોને ઘાસ આપવી, સ્નાન કરવું અને પિપ્પળ વૃક્ષને પાણી અર્પણ કરવું; પછી ગોવિંદની પૂજા કર્યા પછી ક્યારેય દુર્ગતિ થતી નથી.
ત્રયોદશ્યાં ચતુર્દશ્યાં વૈશાખ્યાં ચ દિનત્રયમ્ । સર્વાશક્તોપિ વિધિના નારી વા પુરુષોપિ વા
ત્રયોદશી અને ચતુર્દશી તથા વૈશાખના ત્રણ દિવસ—even ઓછી શક્તિ હોય તો પણ—સ્ત્રી કે પુરુષ, નિયમ પ્રમાણે વિધિ કરવી જોઈએ.
પૂર્વોક્તનિયમૈર્યુક્તઃ પ્રાતઃ સ્નાત્વા ચ શક્તિતઃ । વિમુક્તઃ પાતકૈઃ સર્વૈઃ સ્વર્ગમક્ષયમશ્નુતે
પૂર્વે જણાવેલા નિયમોનું પાલન કરીને, સવારના સમયે શક્તિ પ્રમાણે સ્નાન કરીને, સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને અવિનાશી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે.