યત્ર ધર્મરતિર્નિત્યં વિદ્વાન્પુત્રઃ પ્રવર્તતે । તત્ર તસ્ય હિ તત્તીર્થં તારણાય પ્રતિષ્ઠિતમ્
જ્યાં વિદ્વાન પુત્ર હંમેશાં ધર્મમાં લાગેલો રહે છે, એ સ્થાન ખરેખર મુક્તિ માટે સ્થાપિત તીર્થ છે.
ઇત્યેવમાદિ તીર્થાનિ રાજવેશ્મ તથૈવ ચ । એવમાદિષુ તીર્થેષુ પર્વયોગાદ્વિશેષતઃ
આવી જ જગ્યાઓ તથા રાજમહેલ પણ તીર્થ છે; આવા તીર્થોમાં, ખાસ કરીને પર્વના દિવસોમાં,
અનારાધ્ય હૃષીકેશં સર્વદં સર્વદેહિનામ્ । કોપિ ક્વાપિ કિમપ્યત્ર ન લભેતેતિ નિશ્ચિતમ્
હૃષીકેશનું પૂજન કર્યા વિના, જે બધાને બધું આપનાર છે, કોઈ પણ અહીં કશું પ્રાપ્ત કરી શકે નહીં—આ નિશ્ચિત છે.
અપત્યં દ્રવિણં દારાસ્તારહર્મ્યં હયા ગજાઃ । સુખાનિ સ્વર્ગમોક્ષૌ ચ ન દૂરે હરિભક્તિતઃ
સંતાન, ધન, પત્ની, ભવ્ય મહેલ, ઘોડા, હાથી, સુખ, સ્વર્ગ અને મોક્ષ—આ બધું હરિભક્તિથી દૂર નથી.
નારાયણઃ પરો દેવઃ સત્યરૂપો જનાર્દનઃ । ત્રિધાત્માનંસભગવાન્સસર્જપરમેશ્વરઃ
નારાયણ સર્વોચ્ચ દેવ છે, સત્યમૂર્તિ જનાર્દન છે; એ પરમેશ્વર ભગવાને પોતાને ત્રણ રૂપે સર્જ્યા છે.
રજસ્તમોભ્યાંયુક્તોઽભૂદ્રજઃસત્વાધિકંવિભુઃ । સસર્જનાભિકમલેબ્રહ્માણંકમલાસનમ્
રાજસ અને તમસથી યુક્ત, અને રાજસ તથા સત્વમાં વિશેષ, એ મહાન ભગવાને પોતાના નાભિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા કમળમાંથી કમલાસન બ્રહ્માને સર્જ્યા.
રજસા તમસા જુષ્ટં સ રુદ્રમસૃજદ્વિભુઃ । સત્વં રજસ્તમશ્ચૈવ ત્રિતયં ચૈતદુચ્યતે
રાજસ અને તમસથી, એ મહાત્માએ રુદ્રને સર્જ્યા; સત્વ, રાજસ અને તમસ—આ ત્રણ ગુણ કહેવાય છે.
સત્વેન મુચ્યતે જંતુઃ સત્વં નારાયણાત્મકમ્ । રજસા સત્વયુક્તેન ભવેચ્છ્રીમાન્યશોધિકઃ
સત્વથી જીવ મુક્ત થાય છે; સત્વ એટલે નારાયણનું સ્વરૂપ. રાજસ સાથે સંયુક્ત સત્વથી માનવી ધનવાન અને વધુ પ્રતિષ્ઠિત બને છે.
યદ્વેદવાક્યં ધર્મસ્ય સમુદ્દિશ્યોપસેવતે । તદ્રુદ્રમિતિ વિખ્યાતં વિશિષ્ટં ગદિતં નૃણામ્
વેદવચન મુજબ જે ધર્મ માટે અનુસરી શકાય છે, એ મનુષ્યોમાં વિશિષ્ટ અને પ્રસિદ્ધ રુદ્ર કહેવાય છે.
તેન રાજા ભવેલ્લોકે રજસા તમસા પુનઃ । યદ્ધીનં રજસા ધર્મં કેવલં તામસં ચ યત્
તેના દ્વારા રાજા જગતમાં રાજસ અને તમસથી સ્થિર થાય છે; જે ધર્મ રાજસથી રહિત છે, અને જે માત્ર તમસથી ભરેલું છે,
તચ્ચ દુર્ગતિદં નૄણામિહલોકે પરત્ર ચ । યો વિષ્ણુઃ સ સ્વયં બ્રહ્મા યો બ્રહ્મા સ સ્વયં હરઃ
એ બધું મનુષ્યોને આ લોક અને પરલોકમાં દુઃખ આપે છે. જે વિષ્ણુ છે એ જ બ્રહ્મા છે, અને જે બ્રહ્મા છે એ જ હર છે.
દેવાસ્ત્રયોપિ યજ્ઞેઽસ્મિન્નિજ્યા દેવેષુ નિત્યશઃ । યો ભેદં કુરુતે તેષાં ત્રયાણાં દ્વિજસત્તમઃ
ત્રણે દેવો હંમેશાં યજ્ઞોમાં પૂજાય છે; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે કોઈ એ ત્રણેમાં ભેદ કરે છે,
સ પાપકારી પાપાત્મા અનિષ્ટાં ગતિમાપ્નુયાત્ । વિષ્ણુરેવ પરં બ્રહ્મ વિષ્ણુરેવ જગદ્દ્વિજ
એ પાપી છે, પાપી આત્માવાળો છે અને દુઃખદ ગતિ પામે છે. વિષ્ણુ જ પરમ બ્રહ્મ છે, વિષ્ણુ જ સમગ્ર જગત છે, હે દ્વિજ.
તસ્યાયં માધવો માસઃ પ્રિયઃ સર્વેષુ કર્મસુ । કીર્ત્યતે હયમેધાદિ મહાક્રતુફલપ્રદઃ
એ ભગવાન માટે માધવ માસ બધા કર્મોમાં પ્રિય છે; એ મહાયજ્ઞો જેવા હયમેદ યજ્ઞના ફળ આપતો મહિમાવાન ગણાય છે.
તીર્થસ્નાન તપો દાન જપ યજ્ઞફલાધિકઃ
પવિત્ર તીર્થમાં સ્નાન કરવું, તપ કરવું, દાન આપવું, જપ કરવો અને યજ્ઞનું ફળ—all આ બધાથી પણ આનું ફળ વધારે છે.
સ્નાનં વિભાતે નિયમેન નદ્યામનારતં મેષગતે રવૌ યે । કુર્વંતિ યેઽસ્મિન્નપિ વિપ્રપૂજાં મદ્દંડભાજો ન હિ તે ભવંતિ
જે લોકો સવારે, નિયમથી, નદીમાં મેષ રાશિમાં સૂર્ય પ્રવેશે ત્યારે સ્નાન કરે છે અને એ સમયે બ્રાહ્મણોની પૂજા પણ કરે છે, તેમને ક્યારેય મારું દંડ ભોગવવું પડતું નથી.
હત્વા હત્વા કિંકરૌઘં પુરો મે લુપ્ત્વા લુપ્ત્વા ચિત્રગુપ્તસ્ય લેખ્યમ્ । સ્નાત્વા સ્નાત્વા માધવે માસિ તીર્થે પૂર્વાન્પૂર્વાનુદ્ધરંતીહ પાપાત્
માધવ માસમાં તીર્થમાં વારંવાર સ્નાન કરીને, મારા અનેક દૂતોને વારંવાર હરાવી દે છે, ચિત્રગુપ્તના લખાણને પણ મટાડી દે છે અને પોતાના પૂર્વજોને એક પછી એક પાપોમાંથી છોડાવે છે.
ઇદં ભયચ્છેદકરં ન તસ્માત્પ્રકાશનીયં પરમં રહસ્યમ્ । નિર્વાસહેતુર્નરકાલયસ્ય મમાધિકારક્ષયકારણં તત્
આ ભયને દૂર કરનાર છે, તેથી આ પરમ ગુપ્ત વાત જાહેર કરવી નહીં. આ નરકમાંથી મુક્તિ આપનાર અને મારા અધિકારના અંતનું કારણ છે.
ભાગીરથીનર્મદા ચ યમુના ચ સરસ્વતી । વિશોકા ચ વિતસ્તા ચ વિંધ્યસ્યોત્તરતઃ સ્થિતાઃ
ભાગીરથી, નર્મદા, યમુના, સરસ્વતી, વિશોકા અને વિતસ્થા—આ બધું વિંધ્યના ઉત્તર તરફ આવેલી મહાન નદીઓ છે.
ગોદાવરી ભીમરથી તુંગભદ્રા ચ દેવિકા । તાપી પયોષ્ણી વિંધ્યસ્ય દક્ષિણાસ્તુ પ્રકીર્તિતાઃ
ગોદાવરી, ભીમરથી, તુંગભદ્રા, દેવિકા, તાપી અને પયોષ્ણી—આ બધું વિંધ્યના દક્ષિણ તરફ ગણાય છે.
દ્વાદશૈતા મહાનદ્યો નિત્યં તેનાવગાહિતાઃ । વૈશાખે વિધિના સ્નાનં નદ્યાં યઃ પ્રાતરાચરેત્
આ બારેય મહાનદીઓમાં નિયમથી જે વૈશાખ મહિનામાં સવારે સ્નાન કરે છે, એ વ્યક્તિએ હંમેશા પવિત્રતા મેળવે છે.
સર્વાઃ સમુદ્રગાઃ પુણ્યાઃ સર્વે પુણ્યા નગોત્તમાઃ । સર્વે ચાયતનાઃ પુણ્યાઃ સર્વે પુણ્યા વનાશ્રયાઃ
જે નદીઓ દરિયામાં મળે છે તે બધી પવિત્ર છે, સર્વ શ્રેષ્ઠ પર્વતો પવિત્ર છે, બધા તીર્થો પવિત્ર છે અને બધા વનવાસ પણ પવિત્ર છે.
તેનાવગાહિતા દૃષ્ટાઃ પ્રણતા બહુસેવિતાઃ । સ્નાનમર્દ્ધોદિતે સૂર્યે વૈશાખે નિયતશ્ચરેત્
જે વ્યક્તિ આ બધાંમાં પ્રવેશ કરે છે, જુએ છે, વંદન કરે છે અને અનેક રીતે સેવા કરે છે, તેણે વૈશાખમાં સૂર્ય ઉગે ત્યારે નિયમથી સ્નાન કરવું જોઈએ.
તસ્ય પુણ્યં મહીદેવ કશ્ચિદ્વક્તું ન શક્યતે । યદિ વક્ત્રસહસ્રાણાં સહસ્રાણિ ભવંતિ હિ
પૃથ્વીના રાજા, આવી વ્યક્તિનું પુણ્ય કોઈ પણ વર્ણવી શકે નહીં—even જો હજારો હજાર મોઢા હોય તો પણ.
આયુશ્ચ બ્રહ્મણા સ્વલ્પં યદિ સ્યાદ્દ્વિજસત્તમ । તદા માધવમાસસ્ય ફલં કથયિતું ભવેત્
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જો બ્રહ્માજીનું આયુષ્ય પણ થોડું હોય, તો પણ માધવ માસનું ફળ વર્ણવી શકાય તેમ નથી.
મહાનિરયકર્ષાગ્નિ માધવો માધવો યથા । બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપમગમ્યાગમનાદિકમ્
જેમ મહાન નરકની અગ્નિ ખેંચી જાય છે, એમ માધવ માસ પણ બ્રાહ્મણહત્યા જેવા અને નિષિદ્ધ સ્થળે જવાથી થતા બધા પાપોનો નાશ કરે છે.
કામાકામકૃતં પાપમેતિ પાતકમેવ ચ । ઉપપાપરહસ્યં ચ સંકરીકરણં પરમ્
ઇચ્છાથી કે અનિચ્છાથી કરેલા પાપો, ભારે પાપો, નાના ગુપ્ત પાપો અને એમના મિશ્રણ—allનું પણ નાશ થાય છે.
જાતિભ્રંશકરં ઘોરમપાત્રીકરણં તથા । મલાવહં પ્રકીર્ણં ચ વાઙ્મનઃ કાય સંભવમ્
જે પાપ જાતિનો ભંગ કરે છે, ભયાનક છે, અયોગ્ય બનાવે છે, અશુદ્ધિ લાવે છે, વિખેરાયેલું છે અને વાણી, મન કે શરીરથી થાય છે—
માધવો નિર્દહેન્માસો વિધિના સમુપાસિતઃ । કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિ શતાનિ ચ
માધવ માસને નિયમથી પાળવાથી એ બધું બળી જાય છે; કરોડો-કરોડો કલ્પ સુધી—even લાખો-લાખો કલ્પ સુધી.
વસેદ્વિષ્ણુપુરે શ્રીમાન્માધવે યોઽર્ચયેદ્ધરિમ્
જે વ્યક્તિ માધવ માસમાં હરિની પૂજા કરે છે, તે શ્રીમંત બનીને વિષ્ણુના શહેરમાં વસે છે.