ઉભાભ્યાં વેદતંત્રાભ્યાં હરેરુભયસિદ્ધયે । સુદર્શનં પાંચજન્યં ગદાસીષુ ધનુર્હલમ્
વેદ અને તંત્ર બંને પ્રમાણે, હરિના બંને સ્વરૂપની સિદ્ધિ માટે, સુદર્શન, પંચજન્ય, ગદા, તલવાર, ધનુષ્ય અને હલની પૂજા કરવી.
મુશલં કૌસ્તુભં માલાં શ્રીવત્સં ચાનુપૂજયેત્ । નંદં સુનંદં ગરુડં પ્રચંડં ચંડમેવ ચ
મુશલ, કૌસ્તુભ મણિ, માળા, શ્રીવત્સનો પણ પૂજન કરવું. નંદ, સુનંદ, ગરુડ, પ્રચંડ અને ચંડની પણ પૂજા કરવી.
મહાબલં બલં ચૈવ કુમુદં કુમુદેક્ષણમ્ । દુર્ગાં વિનાયકં વ્યાસં વિષ્વક્સેનં ગુરૂન્સુરાન્
મહાબલ અને બલ, કુમુદ અને કુમુદેક્ષણ, દુર્ગા, વિનાયક, વ્યાસ, વિશ્વક્સેન, ગુરુઓ અને દેવતાઓની પણ પૂજા કરવી.
સ્વેસ્વે સ્થાનેષ્વભિમુખાન્પૂજયેત્પ્રોક્ષણાદિભિઃ । ચંદનોશીરકર્પૂર કુંકુમાગુરુવાસિતૈઃ
દરેકને તેમના સ્થાન પર મોઢું કરીને, છાંટણી વગેરે વિધિથી, ચંદન, ઉશીર, કપૂર, કુંકુમ, અગર અને સુગંધિત વસ્તુઓથી પૂજા કરવી.
સલિલૈ સ્નાપયેન્મંત્રૈર્નિત્યં વા વિભવે સતિ । સ્વર્ણઘર્માનુવાકેન મહાપુરુષવિદ્યયા
દરરોજ પાણી અને મંત્રોથી, શક્તિ હોય તો, સ્વર્ણઘર્માનુવાક અને મહાપુરુષવિદ્યાથી સ્નાન કરાવવું.
પૌરુષેણાપિ સૂક્તેન સામનીરાજનાદિભિઃ । વસ્ત્રોપવીતાભરણ પત્રસ્રગ્ગંધલેપનૈઃ
પૌરુષ સૂક્ત, સામગાન અને રાજસિક અભિષેકથી પણ, કપડાં, યજ્ઞોપવીત, આભૂષણ, પાંદડા, ફૂલોની માળા અને સુગંધિત લપસીથી પૂજા કરવી.
અલંકુર્વીત સપ્રેમ વિષ્ણુભક્તો યથોચિતમ્ । પાદ્યમાચમનીયં ચ ગંધં સુમનસોક્ષતાન્
વિષ્ણુભક્તે પ્રેમપૂર્વક યોગ્ય રીતે સ્થાનને શોભાયમાન બનાવવું જોઈએ, અને પગ ધોવા તથા પાન માટે પાણી, સુગંધ અને તાજા ફૂલો અર્પણ કરવા જોઈએ.
ગંધધૂપોપહાર્યાણિ દદ્યાદ્વૈ શ્રદ્ધયાર્ચકઃ । ગુડપાયસસર્પીંષિ શષ્કુલ્યાપૂપમોદકાન્
પૂજારીએ શ્રદ્ધાપૂર્વક સુગંધિત ધૂપ અને ભેટરૂપે ગોળ, ખીર, ઘી, શક્કરપોળી, પુરી અને મીઠા લાડુ અર્પણ કરવા જોઈએ.
પાયસં દધિસર્પિશ્ચ નૈવેદ્યં સ વિકલ્પયેત્ । અભ્યંગોન્મર્દનાદર્શ દંતધાવાભિષેચનમ્
તેને પ્રસાદરૂપે ખીર, દહીં અને ઘી પસંદ કરવું, તેમજ તેલ લગાવવું, મલિશ કરવું, દર્પણ, દાંત સાફ કરવા અને સ્નાન માટે વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
અન્નાદ્યં નૃત્યગીતાનિ સર્વાણિ સ્યુરથાન્વહમ્ । વિધિના વિહિતે કુંડે મેખલાવર્તવેદિભિઃ
દરરોજ ભોજન અને પીણું, તેમજ નૃત્ય અને ગીતો થવા જોઈએ; આ બધું નિયમ પ્રમાણે બનાવેલા મંડપમાં, વેદિકાની આજુબાજુ કરવું જોઈએ.
અગ્નિમાધાય પરિતઃ સમૂહેત્પાણિનોદકમ્ । પરિસ્તીર્યાથ પર્યુક્ષ્ય દત્વા ઇધ્મં યથાવિધિ
અગ્નિ પ્રગટાવીને, હાથથી ચારેય બાજુ પાણી ભેગું કરી, છાંટવું અને શુદ્ધ કરવું, પછી નિયમ મુજબ સમિદ્ધિઓ અર્પણ કરવી.
પ્રોક્ષણ્યાસાદ્ય દ્રવ્યાણિ પ્રોક્ષણ્યૈવાજ્યસેચનમ્ । તપ્તજાંબૂનદપ્રખ્યં શંખચક્રગદાંબુજૈઃ
પ્રોક્ષણપાત્ર પાસે જઈ, સામગ્રી પર પાણી છાંટવું અને ઘીનું અર્પણ કરવું; (દેવતા) તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરનાર છે.
લસચ્ચતુર્ભુજં શાંતં પદ્મકિંજલ્કવાસસમ્ । સ્ફુરત્કિરીટકટકકટિસૂત્રવરાંગદમ્
તેને શાંત, ચારે હાથવાળો, કમળના પરાગ જેવું વસ્ત્ર પહેરેલો, તેજસ્વી મુગટ, કંકણ, કમરપટ્ટો અને સુંદર બાંયડા ધરાવતો રૂપ મનમાં ધ્યાને લેવું.
શ્રીવત્સવક્ષસંભ્રાજત્કૌસ્તુભં વનમાલિનમ્ । ધ્યાયન્નભ્યર્ચ્ય દારૂણિ હવિષા સઘૃતાનિ ચ
જેના વક્ષ પર શ્રીવત્સ ચિહ્ન છે, કૌસ્તુભ મણિ અને વનમાળા ધારણ કરે છે, એવા ભગવાનનું ધ્યાન કરીને પૂજન પછી લાકડાં અને ઘી સાથે હવન કરવું.
પ્રાસ્યાજ્યભાગાવાઘારૌ દત્વા ચાજ્યપ્લુતં હવિઃ । અભ્યર્ચ્યાથ નમસ્કૃત્ય પાર્ષદેભ્યો બલિં હરેત્
અજ્યના ભાગ અને આઘાર હવન અર્પણ કરી, પછી ઘીમાં ભીંજવેલું હવન આપવું; પૂજન અને વંદન કર્યા પછી, પાર્ષદોને પણ ભેટ અર્પણ કરવી.
મૂલમંત્રં જપેદ્બ્રહ્મન્સ્મરન્નારાયણાત્મકમ્ । દત્વાચમનમુચ્છિષ્ટં વિષ્વક્સેનાય કલ્પયેત્
બ્રાહ્મણે મૂળ મંત્રનો જાપ કરવો, નારાયણના સ્વરૂપનું સ્મરણ કરવું; પછી બચેલું આચમનનું પાણી વિશ્વક્સેનને અર્પણ કરવું.
મુખવાસં તુ સુરભિં તાંબૂલાદ્યમુપાહરેત્ । ઉપગાયન્ગૃણન્નિત્યં કર્માણ્યભિરવાક્ષરૈઃ
મુખવાસ અને પાન વગેરે સુગંધિત વસ્તુઓ અર્પણ કરવી; અને હંમેશા શુભ શબ્દો સાથે ગીત ગાઈને અને સ્તુતિ કરીને વિધિ કરવી.
સત્કથાં શ્રાવયઞ્છૃણ્વન્મુહૂર્તં ક્ષણિકો ભવેત્ । સ્તવૈરુચ્ચાવચૈઃ સ્તોત્રૈઃ પૌરાણૈઃ પ્રાકૃતૈરપિ
થોડા સમય માટે પણ પવિત્ર કથાઓ સાંભળવી અને સંભળાવવી; તથા ઊંચી-નીચી સ્તુતિઓ, પુરાણોમાંથી અને સામાન્ય ભાષામાં પણ ભજન કરવું.
સ્તુત્વા પ્રસીદ ભગવન્નિતિ વંદેત દંડવત્ । શિરસ્તત્પાદયોઃ કૃત્વા બાહુભ્યાં ચ પરસ્પરમ્
'પ્રભુ, કૃપા કરો' એમ સ્તુતિ કરીને, દંડવત્ પ્રણામ કરવો, માથું અને હાથ ભગવાનના ચરણોમાં મૂકવા.
પ્રપન્નં પાહિ મામીશ ભીતં મૃત્યુગ્રહાર્ણવાત્ । ઇતિ શેષાન્હરેર્દત્તાઞ્છિરસ્યાધાય સાદરમ્
'હે ઈશ્વર, હું મૃત્યુ અને સંકટના દરિયાથી ડરેલો આશ્રય લીધેલો છું, મને બચાવો' એમ કહી, ભગવાનના બચેલા પ્રસાદને શ્રદ્ધાપૂર્વક માથે ધારણ કરવું.
ઉદ્વાસયેચ્ચેદુદ્વાસ્યં જ્યોતિર્જ્યોતિષિ ચાત્મનઃ । અર્ચાદિષુ પદં યત્ર શ્રદ્ધાવાંસ્તત્ર ચાર્ચયેત્
ઉદ્વાસનનો સમય થાય ત્યારે, ઉદ્વાસન વિધિ કરવી, પરમ પ્રકાશમાં પોતાના અંતરનો પ્રકાશ ધ્યાનમાં લેવું; જ્યાં શ્રદ્ધાથી પૂજન થાય ત્યાં પૂજા કરવી.
સર્વભૂતેષ્વાત્મનિ ચ સર્વાત્માનમવસ્થિતમ્ । એવં ક્રિયાયોગપથૈઃ પુમાન્વૈદિકતાંત્રિકૈઃ
બધા જીવોમાં અને પોતાના અંદર સર્વાત્માને સ્થિત જાણવું; આ રીતે વિધિ અને યોગના માર્ગે માણસ વૈદિક અને તાંત્રિક સિદ્ધિ મેળવે છે.
અર્ચ્ચયેચ્ચ યતઃ સિદ્ધિં હરેર્વિંદત્યભીપ્સિતામ્ । તામર્ચાં સંપ્રતિષ્ઠાપ્ય મંદિરં કારયેદ્દૃઢમ્
આ રીતે પૂજા કરીને, મનગમતી સિદ્ધિ હરિ પાસેથી મળે છે; પછી મૂર્તિ સ્થાપિત કરીને, મજબૂત મંદિર બનાવવું જોઈએ.
પુષ્પોદ્યાનાનિ રમ્યાણિ પૂજાયાત્રોત્સવાદિકમ્ । પૂજાદીનાં પ્રવાહાર્થં મહાપર્વસ્વથાન્વહમ્
પૂજા, ઉત્સવ અને અન્ય પ્રસંગો માટે સુંદર ફૂલોના બગીચા બનાવવા; પૂજાના નિયમિત પ્રવાહ માટે અને વિશેષ મહોત્સવો તથા રોજિંદા માટે પણ.
ક્ષેત્રાપણપુરગ્રામાન્દત્વા સાયુજ્યતામિયાત્ । પ્રતિષ્ઠયા સાર્વભૌમં સદ્મના ભુવનત્રયમ્
મૂર્તિ સ્થાપનાથી, ખેતર, બજાર, શહેર અને ગામમાં ભગવાન સાથે એકતાનું લાભ મળે છે; આવી સ્થાપનાથી, ત્રણેય લોકમાં સર્વત્ર રાજા બની, સર્વત્ર ઘર પ્રાપ્ત થાય છે.
પૂજાદિના બ્રહ્મલોકં ત્રિભિસ્તત્સામ્યતામિયાત્ । તમેવ નૈરપેક્ષેણ ભક્તિયોગેન વિંદતે
પૂજા અને આવા કાર્યથી બ્રહ્મલોક મળે છે; આ ત્રણથી એ લોક સાથે સમાનતા મળે છે; શુદ્ધ ભક્તિથી, કોઈ આશ્રય વગર, માત્ર ભગવાનને જ પ્રાપ્ત થાય છે.
ભક્તિયોગં સ લભતે એવં યઃ પૂજયેદ્ધરિમ્
જે આ રીતે હરિની પૂજા કરે છે, તે ભક્તિનો માર્ગ અવશ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
યત્કૃષ્ણપ્રણિપાતધૂલિધવલં તદ્વર્ષ્મ તદ્વચ્છુભં । તે નેત્રે તપસાર્જિતે સુરુચિરે યાભ્યાં હરિર્દૃશ્યતે । સા બુદ્ધિર્વિમલેંદુ શંખધવલા યા માધવવ્યાપિની । સા જિહ્વા મૃદુભાષિણી નૃપ મુહુર્યા સ્તૌતિ નારાયણમ્
કૃષ્ણના પગની ધૂળીથી શુદ્ધ થયેલું શરીર શુભ છે; તપસથી પ્રાપ્ત થયેલી આંખો સુંદર છે, જેના દ્વારા હરિ દર્શન થાય છે; ચંદ્ર અને શંખ જેવી શુદ્ધ બુદ્ધિ માધવમાં વ્યાપી છે; નરમ બોલતી જીભ, રાજા, વારંવાર નારાયણની સ્તુતિ કરે છે.
મૂલમંત્રેણ કર્તવ્યં સ્ત્રીશૂદ્રૈરપિ પૂજનમ્ । શ્રદ્ધયા સ્વગુરૂદ્દિષ્ટમાર્ગેણાન્યૈશ્ચ વૈષ્ણવઃ
મૂળ મંત્રથી સ્ત્રીઓ અને શૂદ્રો પણ પૂજા કરી શકે છે; પોતાના ગુરુ દ્વારા બતાવેલા માર્ગે શ્રદ્ધાથી, અને અન્ય વૈષ્ણવ લોકો પણ.
ઇદં તે સર્વમાખ્યાતં પાવનં માધવાર્ચનમ્ । વિશેષાન્માધવે માસિ ત્વમેતત્કુરુ ભૂપતે
માધવની પાવન પૂજાની વાત તને સમજાવી છે; ખાસ કરીને માધવ માસમાં, તું આ કરજે, રાજા.