મૂર્ખમાત્રવચો ગ્રાહી સ નૃપઃ શત્રુનંદનઃ । તતોઽહં સકલં રાજ્યં વિભજ્ય વરમંત્રિણઃ
જે રાજા ફક્ત મૂર્ખોના વચન માને છે, એ શત્રુઓને આનંદ આપે છે; તેથી હું આખું રાજ્ય શ્રેષ્ઠ મંત્રીઓમાં વહેંચી દેવા ઈચ્છું છું.
દાતુમિચ્છામિ પુત્રાભ્યાં યુષ્માભિર્યદિ મન્યતે । મન્ત્રિણ ઊચુઃ - યદેતદ્વચનં પ્રોક્તં ત્વયા નીતિવિદા નૃપ
હું ઇચ્છું છું કે મારા બે પુત્રોને રાજ્ય આપી દઉં, જો તમે બધા સહમત હોવ; મંત્રીઓએ કહ્યું— રાજા, તમે જે રાજ્યની રીત જાણીને કહ્યું છે,
તદેવ મતમસ્માકં સંદેહો નાત્ર વિદ્યતે । અથાયાતૌ નૃપાદેશાત્સંસદં પ્રતિ સત્તમૌ
એ જ અમારો મત છે; આ વિષયમાં કોઈ સંશય નથી. પછી રાજાના આદેશથી એ બે શ્રેષ્ઠ assemblyમાં આવ્યા.
વીરભદ્ર યશોભદ્ર નામાનૌ તનયાવુભૌ । તૌ ચ સર્વગુણોપેતૌ કુમારૌ પ્રિયવાદિનૌ
વીરભદ્ર અને યશોભદ્ર નામના બંને પુત્ર, સર્વ ગુણોથી યુક્ત, સૌમ્ય વાણી ધરાવતાં યુવરાજ હતા.
પિતૃભક્તૌ સદા શાંતૌ બલિનૌ ધર્મતત્પરૌ । તતઃ સ ભૂપઃ સહસા રાજનીતિ વિદાંવરઃ
પિતાની ભક્તિમાં સદા તત્પર, શાંતિપ્રિય, બળવાન અને ધર્મમાં લાગેલા હતા; ત્યારબાદ એ રાજા, રાજનીતિમાં પ્રખર,
વિભજ્ય સકલં રાજ્યં દદૌ તાભ્યાં કુતૂહલાત્ । અત્રાંતરે ગૃધ્ર એકઃ સ્વકીયસ્ત્રી સમન્વિતઃ
આખું રાજ્ય વહેંચી, ઉત્સુકતાથી બંનેને આપી દીધું. એ દરમિયાન, એક ગૃધ્ર પોતાના જીવનસાથી સાથે,
આગત્ય તત્સભામધ્યે ઉપવિષ્ટો દ્વિજોત્તમાઃ । તાવાગતૌ સમાલોક્ય પક્ષિણાવતિહર્ષિતૌ
આવીને એ સભામાં બેઠો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ; તેમને આવ્યા જોઈને પક્ષીઓ ખૂબ આનંદિત થયા.
રાજાહ યુવયોઃ કસ્માચ્છુભાગમનમુચ્યતામ્ । ગૃધ્ર ઉવાચ- ગૃધ્રોઽહં પૃથિવીપાલ મમેયં સ્ત્રી પરંતપઃ
રાજાએ પૂછ્યું: 'તમારા આગમનનું શુભ કારણ શું છે, કહો?' ગૃધ્ર બોલ્યો— 'હું ગૃધ્ર છું, હે પૃથ્વીપતિ, અને આ મારી પત્ની છે, હે શત્રુઓને દહન કરનાર.'
આગતોઽસ્મિ મુદા દ્રષ્ટું સંપદં પુત્રયોસ્તવ । એતયોર્મહતી દૃષ્ટા વિપત્તિઃ પૂર્વજન્મનિ
હું આનંદપૂર્વક તમારા પુત્રોની સમૃદ્ધિ જોવા આવ્યો છું; એમના પૂર્વ જન્મમાં મોટી આપત્તિ આવી હતી.
ઇહ જન્મનિ સંપત્તિં દ્રષ્ટુમાવાં સમાગતૌ । તસ્યૈતદ્વચનં શ્રુત્વા ગૃધ્રસ્ય પરમાદ્ભુતમ્ । રાજોવાચ પુનર્વિપ્ર વિસ્મયાવિષ્ટમાનસઃ
આ જન્મમાં એમની સમૃદ્ધિ જોવા અમે આવ્યા છીએ; ગૃધ્રના આ અદ્ભુત વચન સાંભળીને, રાજા આશ્ચર્યથી ભરાઈ, પુનઃ વિદ્વાનને પૂછ્યું.
રાજોવાચ- અત્યદ્ભુતં વચો ગૃધ્ર ત્વત્તઃ શ્રુતમિદં મયા । એતયોઃ પૂર્વવૃત્તાન્તો ભવતા જ્ઞાયતે કથમ્
રાજાએ કહ્યું— 'ગૃધ્ર, તારા મુખેથી આ અતિ અદ્ભુત વાત મેં સાંભળી; આ બંનેનો પૂર્વવૃત્તાંત તને કેવી રીતે ખબર પડ્યો?'
યદિ જાનાસિ તત્વેન પૂર્વવૃત્તાંતમેતયોઃ । બ્રૂહિ તર્હિ ખગશ્રેષ્ઠ સર્વમેતદશેષતઃ
જો તને ખરેખર આ બંનેનો પૂર્વવૃત્તાંત ખબર હોય, તો હે શ્રેષ્ઠ પક્ષી, કૃપા કરીને બધું વિગતે કહો.
ગૃધ્ર ઉવાચ- નૃપતે વૃષલાવેતૌ યુગે દ્વાપરસંજ્ઞકે । ગરસંગરનામાનૌ સત્યઘોષસુતૌ સ્થિતૌ
ગૃધ્રે કહ્યું: રાજા, દ્વાપર નામના યુગમાં સત્યઘોષના બે પુત્રો, ગરસંગર નામે, જાતે નીચ હતા.
એકકાલે ચ ભૂપાલ મૃતૌ નિજ ગૃહાંતરે । તતો નેતુમિમૌ ભૂપ દંષ્ટ્રિણો યમકિંકરાઃ
હે રાજા, એ બંને એક જ સમયે પોતાના ઘરે મૃત્યુ પામ્યા; પછી યમરાજાના દાંતીવાળા દૂત તેમને લેવા આવ્યા.
પાશહસ્તાઃ સમાયાતાઃ કોટિકોટિસહસ્રશઃ । બબંધુશ્ચર્મપાશેન દ્વાવેતૌ તૌ મદોદ્ધતૌ
અગણિત દૂતોએ હાથમાં ફાંસો લઈને આવી, ગર્વમાં ચૂર થયેલા એ બંનેને ચામડાના દોરાથી બાંધ્યા.
નિન્યુશ્ચ નિલયં મૃત્યોરતિદુર્ગમવર્ત્મના । ઇમૌ દૃષ્ટ્વા ધર્મરાજશ્ચિત્રગુપ્તમુવાચ હ
એ દૂતોએ તેમને મરણના અતિ કઠિન માર્ગે લઈ ગયા; તેમને જોઈને ધર્મરાજાએ ચિત્રગુપ્તને કહ્યું.
એતયોઃ સકલં વૃત્તં ચિત્રગુપ્ત વિચાર્યતામ્ । તસ્યાજ્ઞયા ચિત્રગુપ્તઃ સર્વકર્મશુભાશુભમ્
"ચિત્રગુપ્ત, આ બંનેનું આખું વર્તન સારી રીતે તપાસો." એમ કહીને ચિત્રગુપ્તે તેમના બધા સારા-ખરાબ કર્મો તપાસ્યા.
મૂલાદ્વિચારયામાસ તત ઇત્યાહ ચાંતકમ્ । ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ- સત્યમેતૌ મહાબાહો પુણ્યવ્રત મહાશયૌ
ચિત્રગુપ્તે મૂળથી જ તપાસ કરી અને પછી અંતકને કહ્યું: "હા, મહાબાહુ, એ બંને પુણ્યમાં લાગેલા અને સારા મનવાળા હતા."
અસ્તિચેદ્દુષ્કૃતં કિઞ્ચિત્સર્વકર્મવિલોકિતમ્ । સ્વયંદાનં સમુત્સૃજ્ય ન હિ દત્તં દ્વિજાતયે
"કોઈ દુષ્કર્મ હતું તો પણ, બધું તપાસી લીધું છે. એમણે પોતે દાન આપ્યું, પણ દ્વિજને આપ્યું નહોતું."
તેનૈવ કર્મણા રાજન્નિમૌ નરકગામિનૌ । દાતા દાનં સમુત્સૃજ્ય યો ન દદ્યાદ્દિવજાતયે
"એ જ કર્મના કારણે, હે રાજા, આ બંને નરકમાં જશે. જે દાતા દાન આપે છે પણ દ્વિજને આપતો નથી—"
સ યાતિ નરકં ઘોરં સર્વભૂતભયાવહમ્ । દાતા હિ ન સ્મરેદ્દાનં પ્રતિગ્રાહી ન યાચતે ૫૦ 7.3.
"એ ભયાનક અને બધાને ડરાવનારા નરકમાં જાય છે. દાતાએ ક્યારેય પોતાનું દાન યાદ કરવું નહીં અને ગ્રહીતાએ ક્યારેય માગવું નહીં."
ઉભયોર્નરકે વાસો યાવચ્ચન્દ્ર દિવાકરૌ । તસ્માદિમૌ મહાપાપૌ બ્રહ્મસ્વાહારિણૌ પ્રભો
"બન્નેને ચંદ્ર અને સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી નરકમાં રહેવું પડે છે; તેથી, હે પ્રભુ, એ બંને મહાપાપી છે, બ્રાહ્મણની મિલકતના ચોર છે."
નયંતુ કિંકરાઃ શીઘ્રં નરકં પ્રતિદારુણમ્
"દૂતોએ તેમને તરત જ સૌથી ભયાનક નરકમાં લઈ જવું."
યમાજ્ઞયા તતો દૂતાઃ સંદષ્ટૌષ્ઠપુટાઃ ક્રુધા । ચિક્ષિપુર્નરકે ઘોરે તાવેતૌ પૃથિવીપતે
યમરાજાની આજ્ઞાથી, ગુસ્સામાં હોઠ દબાવીને દૂતોએ એ બંનેને ભયાનક નરકમાં ફેંકી દીધા, હે રાજા.
તસ્મિન્નેવ દિને રાજન્નનયા ભાર્યયા સહ । યમદૂતૈઃ સમાગત્ય નીતોઽહં યમમન્દિરમ્
એ જ દિવસે, હે રાજા, મારી પત્ની સાથે મને યમદૂતોએ મળી, યમરાજાના મહેલમાં લઈ ગયા.
મયાપિ તત્કૃતં કર્મ તદાકર્ણય ભૂપતે । મૂલાત્સર્વં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણ્વતાં વિસ્મયપ્રદમ્
હે રાજા, મેં જે કર્મ કર્યું તે સાંભળો; હું બધું મૂળથી કહું છું, સાંભળનારને આશ્ચર્ય થાય એવું.
પુરાસીત્સર્વગો નામ બ્રાહ્મણોઽહં મહાકુલઃ । સૌરાષ્ટ્રદેશવાસી ચ વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
પહેલાં હું સર્વગો નામનો બ્રાહ્મણ હતો, ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલો, સૌરાષ્ટ્ર દેશમાં રહેતો અને વેદ-વેદાંગમાં પારંગત હતો.
ઇયં મંજૂકષા નામ મમ પત્ની યશસ્વિની । પતિવ્રતા મહાભાગા પવિત્રકુલસંભવા
આ મંજુકષા નામની પ્રસિદ્ધ સ્ત્રી મારી પત્ની છે; પતિવ્રતા, ખૂબ ભાગ્યશાળી અને પવિત્ર કુળમાં જન્મેલી છે.
પ્રમત્તોઽહં મહાભાગ વિદ્યયા વયસાધનૈઃ । અવજ્ઞાં મનસા પિત્રોશ્ચકારાહં યુવૈકદા
હું, હે મહાભાગ્યશાળી, જ્ઞાન અને યુવાનીના અભિમાનમાં ઉલ્લાસિત થઈ, એક વખત મનમાં જ માતા-પિતાનું અપમાન કર્યું.
અહં ભૂરિ સભાશ્લાઘ્યો વનસ્થઃ સર્વકર્મકૃત્ । ધનવાન્સુન્દરો જ્ઞાની જ્ઞાતિપોષણતત્પરઃ
હું સભામાં વખાણ પામતો, બધાં કર્મો કરતો, વનમાં રહેતો, ધનવાન, સુંદર, જ્ઞાની અને કુટુંબના ભરણપોષણમાં તત્પર હતો.