યુષ્માકમપિ આહારં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ । પ્રેતા ઊચુઃ - શૃણુષ્વાહારમસ્માકં સર્વસત્વવિગર્હિતમ્
તમારો ખોરાક પણ સાચો જાણવું છે. પ્રેતોએ કહ્યું: અમારા ખોરાક વિશે સાંભળો, જે બધા જીવોથી તિરસ્કૃત છે.
યં શ્રુત્વા નિંદસે બ્રહ્મન્ભૂયોભૂયશ્ચ નિત્યશઃ । શ્લેષ્મમૂત્રપુરીષેણ યોષિદંગમલેન ચ
એ સાંભળીને, હે બ્રાહ્મણ, તું વારંવાર અમને નિંદા કરશો. એમાં કફ, મૂત્ર, વિસર્જન અને સ્ત્રીઓના શરીરની અશુદ્ધિ હોય છે.
ગૃહાણિત્યક્તશૌચાનિ તાનિ ભુંજંતિ તત્ર વૈ । સ્ત્રીદગ્ધાનિ પ્રકીર્ણાનિ પ્રકીર્ણાયસ્કરાણિ ચ
ઘરમાં જે છોડાયેલું, અશુદ્ધ હોય છે, એ બધું તેઓ ખાય છે. જે સ્ત્રીઓએ બળાવી દીધું હોય, છૂટું પડેલું હોય અને બચેલું હોય, એ પણ ખાય છે.
કુત્સિતાનિ મલેનાપિ પ્રેતા વૈ તત્ર ભુંજતે । માધવં યત્ર નાર્ચંતિ સ્ત્રીજિતાનિ ગૃહાણિ ચ
પ્રેતો એ બધું ગંદું અને અશુદ્ધ પણ ખાય છે. જ્યાં માધવનું પૂજન થતું નથી અને ઘરમાં સ્ત્રીઓનો પ્રભુત્વ હોય છે, ત્યાં એ બધું ભોજન કરે છે.
દયા ક્ષાંતિવિહીનાનિ પ્રેતાસ્તત્રૈવ ભુંજતે । યત્રાભદ્રા ગૃહે વાચઃ શૌચહીનાશ્ચ યોષિતઃ
જ્યાં દયા અને ક્ષમા નથી, ત્યાં ભૂતો એના ભોજનનો આનંદ માણે છે; જ્યાં ઘરમાં અશુભ શબ્દો બોલાય છે અને સ્ત્રીઓ પવિત્રતા વિના રહે છે.
કલહો યત્ર સતતં પ્રેતાસ્તે તત્ર ભુંજતે । ન યત્ર જામયો ગેહે પૂજ્યંતે ન વરાઃ સ્ત્રિયઃ
જ્યાં ઘરમાં સતત ઝઘડા થાય છે, ત્યાં ભૂતો ભોજન મેળવે છે; જ્યાં વહુઓનું સન્માન થતું નથી અને સારા સ્ત્રીઓનું માન રાખાતું નથી.
યત્ર દુર્જનસંસર્ગસ્તત્ર ભોક્ષ્યામહે વયમ્ । ન યત્ર હરિસેવા વા ન કથા યત્ર વૈષ્ણવી
જ્યાં દુષ્ટ લોકોની સંગત હોય છે, ત્યાં અમે ભૂતો ભોજન કરીએ છીએ; જ્યાં હરિની સેવા કે વૈષ્ણવ કથાઓ થતી નથી.
ન યત્ર વૈષ્ણવી પ્રીતિઃ પ્રેતા વૈ તત્ર ભુંજતે । યેષામેવં ગૃહે પ્રીતા ભુંજતે તેઽપિ સત્વરમ્
જ્યાં વૈષ્ણવ પ્રેમ નથી, ત્યાં ખરેખર ભૂતો ભોજન કરે છે; પણ જ્યાં એવા પ્રેમથી ઘર ભરેલું હોય, ત્યાં પણ તેઓ ઝડપથી ભાગ લે છે.
પ્રેતા ભવંતિ પાપેન નિજવંશવિનાશકાઃ । તસ્ય મે જાયતે બ્રહ્મન્વદતો ભોજનં નિજમ્
પાપથી ભૂતો ઉત્પન્ન થાય છે અને પોતાનો વંશ નાશ કરે છે; હે બ્રાહ્મણ, આવા માણસના બોલવાથી જ મારું ભોજન બને છે.
અસ્માત્પાપતરં ચાન્યત્કિંચિદ્વક્તું ન શક્યતે । નિર્વિણ્ણઃ પ્રેતભાવેન પૃચ્છામિ ત્વાં દૃઢવ્રતમ્
આથી વધારે પાપી કંઈ નથી કહી શકાય; ભૂત બનવાથી દુ:ખી થઈને, હું તને પૂછું છું, હે દૃઢવ્રતી.
યથા ન જાયતે પ્રેતો મુક્તિઃ પ્રેતત્વતો યથા । બ્રાહ્મણ ઉવાચ- એકાદશ્યાદિભિઃ પુણ્યૈર્વ્રતૈરચ્યુતકીર્તનૈઃ
કેવી રીતે ભૂત નથી થવું અને કેવી રીતે ભૂતપદમાંથી મુક્તિ મળે? બ્રાહ્મણે કહ્યું: એકાદશી વગેરે પવિત્ર વ્રતો અને અચ્યુતના ગુણગાનથી.
દેવતાતિથિપૂજાભિર્ગુરુપૂજાદિભિસ્તથા । આચારૈઃ સાધુચરિતૈઃ શ્રુતિસ્મૃત્યુદિતૈર્દિનૈઃ
દેવતાઓ અને મહેમાનોની પૂજા, ગુરુનું સન્માન, અને સારા લોકોની રીત મુજબ વર્તન, શાસ્ત્ર અને સ્મૃતિ પ્રમાણેના દિવસો દ્વારા.
એવં શ્રાદ્ધક્રિયાદાનૈર્યથાવિધિવિનિર્મિતૈઃ । દયાદાનદમક્ષાંતિશીલશિષ્ટાભિવાદનૈઃ
આ રીતે શ્રાદ્ધક્રિયા અને દાન, દયા, દાન, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ, ક્ષમા અને સારા લોકોનું આદર કરીને.
ઇત્યેવમાદિભિર્ધર્મૈઃ પ્રેતા ન સ્યુઃ કુલેઽપિ વૈ । ગોવિપ્રતીર્થામરપર્વતાગ્ર્ય નદીનદાશ્વત્થતરૂનનેકશઃ
આવા અને અન્ય ધર્મો દ્વારા, કુળમાં પણ ભૂત જન્મતા નથી; ગાય, બ્રાહ્મણ, તીર્થ, દેવ, પર્વતો, નદીઓ, તળાવો અને વટવૃક્ષ જેવા પવિત્ર સ્થળોએ પણ.
યો વંદતે બંધુજને વિનીતઃ પ્રેતો ન લોકે ભવતીહ નૂનમ્ । ક્રમાદર્ચ્ચયતે યુક્તો વિશેષાદપિ માનવઃ
જે વ્યક્તિ વિનમ્રતાથી પોતાના સગાંઓનું સન્માન કરે છે, તે આ દુનિયામાં ભૂત બનીને જન્મતો નથી; અને જે યોગ્ય રીતે પૂજા કરે છે, ખાસ કરીને મનુષ્યોમાં.
ગંગાદિપુણ્યતીર્થેષુ તસ્ય પુણ્યમનંતકમ્ । નાહં વર્ષસહસ્રેષુ વક્તું શક્તઃ સ્વયં વિભુઃ
ગંગા વગેરે પવિત્ર તીર્થોમાં, એનું પુણ્ય અનંત છે; હું પણ, ભગવાન, હજાર વર્ષ સુધી વર્ણવી શકતો નથી.
દર્શનાદેવ તસ્યાપિ મુક્તઃ પ્રેતત્વતો ભવેત્ । ઊર્જમૂર્જસ્વલં માસમથ દામોદરપ્રિયમ્
માત્ર આવા માણસના દર્શનથી જ ભૂતપદમાંથી મુક્તિ મળે છે; પછી આવે છે એ મહિના, જે દામોદરને પ્રિય છે અને શક્તિથી ભરપૂર છે.
તપસામુત્તમં માસં તપો માધવવલ્લભમ્ । વૈશાખં માધવં માસં મધુસૂદનદૈવતમ્
વ્રતોમાં શ્રેષ્ઠ એવો મહિનો, જે માધવને પ્રિય છે; વૈશાખ મહિનો પણ માધવનો છે અને મધુસૂદનને સમર્પિત છે.
ઉત્તમં સર્વમાસાનાં યમેકં મુનયો વિદુઃ । યેનૈવ સાધનેન સ્યાત્સર્વં કૃત્યં હિ સાધિતમ્
બધા મહિનાઓમાં, ઋષિઓ આ મહિને શ્રેષ્ઠ માને છે; એના પાલનથી બધા કર્તવ્ય પૂર્ણ થાય છે.
બ્રહ્મવિદ્યામતાભ્યેતિ સા લક્ષ્મીર્વિશ્વકારિણી । તસ્યા વાસો યતો માસો માધવોઽસૌ તતઃ સ્મૃતઃ
તે મહિને બ્રહ્મજ્ઞાન મળે છે; જે મહિને માધવ વસે છે, ત્યાં સર્વસૃષ્ટિની કર્ત્રી લક્ષ્મી રહે છે, તેથી તેને માધવ મહિનો કહે છે.
ન માધવસમો દેવો યથા દેવેષુ નિશ્ચિતમ્ । તથા માસેષુ સર્વેષુ ન માસો માધવપ્રિયઃ
માધવ જેવો દેવ બીજો કોઈ નથી, દેવોમાં આ નિશ્ચિત છે; એ જ રીતે, બધા મહિનાઓમાં માધવ મહિનો સૌથી પ્રિય છે.
તસ્ય માધવમાસસ્ય માહાત્મ્યમપિ ભક્તિતઃ । શ્રુત્વા વિમુચ્યતે પ્રેતયોનિતઃ કિં વિધાનતઃ
માધવ મહિનાનું મહાત્મ્ય ભક્તિપૂર્વક સાંભળવાથી પણ, વિધિ વગર, ભૂતયોનિમાંથી મુક્તિ મળે છે.
સતાં સંભાષણાદેવ પુણ્યતીર્થનિષેવણાત્ । નારાયણેતિ પઠનાત્તન્નામશ્રવણાદપિ
સારા લોકો સાથે વાતચીત કરવાથી, પવિત્ર તીર્થોમાં જવાથી, 'નારાયણ' નામ જાપવાથી કે એ નામ સાંભળવાથી પણ—
મુચ્યતે પાતકૈઃ સર્વૈર્જનો ભક્તિપરાયણઃ । યતિષ્યે તદહં પ્રેતા ભવતામપિ મુક્તયે
—જે માણસ ભક્તિમાં તત્પર છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઇ જાય છે. હું પણ, ભૂત રૂપે, તમારી મુક્તિ માટે પ્રયત્ન કરીશ.
પરોપકારજં પુણ્યં યતો ન સ્યાન્મખૈરપિ । પ્રેતા યામિ તતઃ સ્નાતું રેવાવારિણિ માધવે
બીજાના ઉપકારથી મળતું પુણ્ય યજ્ઞોથી પણ મળતું નથી; એટલે હું ભૂત બનીને માધવ મહિનામાં રેવા નદીમાં સ્નાન કરવા જાઉં છું.
માસિ મેષસ્થિતે ભાનાવેતૈરનુગતો નરૈઃ । પંચૈવ તે પુનર્મોહાજ્જાતપાતકસંચયાઃ
જ્યારે સૂર્ય મેષ રાશિમાં હોય, ત્યારે આ પુરુષો સાથે, એ પાંચ જણ ફરીથી મોહવશ પાપ એકત્ર કરે છે.
સ્નાતુમાયાંતિ વચસા મમૈવ કરુણાવતઃ
મારી કરુણાભરી વાતોથી પ્રેરાઈને, તેઓ સ્નાન કરવા આવે છે.
તાવદ્ભવંતસ્તુ નિદેશતો મે તિષ્ઠંતુ તત્રૈવ વને વિશોકાઃ । શ્રીનર્મદાવારિણિ યાવદેવ ગત્વા નિજસ્નાનવિધિં વિહાય
એથી, મારી આજ્ઞાથી, તમે બધા દુઃખરહિત બનીને એ જ વનમાં રહો, જ્યાં સુધી પવિત્ર નર્મદા નદીમાં જઈને તમારું પોતાનું સ્નાન છોડો નહીં.
નિર્માય પુરુષાનપિ નામ તસ્માત્કુશસ્વરૂપાનિહ નર્મદા કે । વિધાનતો માધવમાસિ દીનાન્નિમજ્જયામીતિ દયા નિબદ્ધઃ
ત્યાં નિયમ પ્રમાણે, હું કુશથી પુરુષોના પुतળા બનાવી, માધવ મહિનામાં દયાથી નર્મદા નદીમાં વિસર્જન કરી કહું છું: 'આ લોકો મુક્ત થાય.'
એવં દિનત્રયેણૈવ મુક્તિર્વઃ પ્રેતયોનિતઃ । ન દર્ભબટુકસ્નાનમાત્રેણૈવ ન સંશયઃ
આ રીતે, માત્ર ત્રણ દિવસમાં, તમે ભૂત યોનિમાંથી મુક્ત થશો—માત્ર કુશના પुतળા સ્નાન કરાવવાથી નહીં, એમાં શંકા નથી.