પુરોધસં ચ ધર્મજ્ઞં જ્ઞાનવંતં તપસ્વિનમ્ । જાતૂકર્ણં પ્રણમ્યાદૌ વિનયાન્વિતકંધરઃ
વિનમ્રતાથી માથું ઝુકાવી, પહેલા જ્ઞાનવાન, વિદ્વાન અને તપસ્વી પુરોહિત જાતૂકર્ણને વંદન કર્યું.
દિવોદાસ ઉવાચ-। કથયસ્વ પ્રસાદેન કિમેતસ્યાહિ પાતકમ્ । દિવ્યાદેવ્યાસ્તુ મે પુત્ર્યા યદેતચ્ચેષ્ટિતં કૃતમ્
દિવોદાસે કહ્યું: 'મહેરબાની કરીને કહો, આ દીકરીનો શું દોષ છે? મારી પુત્રી દિવ્યાદેવી દ્વારા એવું શું કાર્ય થયું છે?'
જાતૂકર્ણ ઉવાચ-। તસ્યાસ્તુ ચેષ્ટિતં વીર દિવ્યાદેવ્યા વદામ્યહમ્ । પૂર્વજન્મકૃતં સર્વં તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
જાતૂકર્ણે કહ્યું: 'હે વીર, હું તને દિવ્યાદેવીના કર્મો કહું છું; તેના પૂર્વજન્મના બધા કૃત્યો હું કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.'
આસ્તે વારાણસી પુણ્યા નગરી પાપનાશિની । તસ્યામાસ્તે મહાપ્રાજ્ઞઃ સુવીરો નામ નામતઃ
પાપનો નાશ કરતી પવિત્ર કાશી નગરી છે; ત્યાં સુવીર નામનો મહાન બુદ્ધિશાળી પુરુષ રહેતો હતો.
વૈશ્યજાત્યાં સમુત્પન્નો ધનધાન્યસમાકુલઃ । તસ્ય ભાર્યા મહાપ્રાજ્ઞ ચિત્રાનામ સુવિસ્મૃતા
તે વૈશ્ય જાતિમાં જન્મેલો હતો અને ધન-ધાન્યથી પરિપૂર્ણ હતો; તેની પત્ની, મહાન બુદ્ધિશાળી, ચિત્રા નામે પ્રસિદ્ધ હતી.
કુલાચારં પરિત્યજ્ય દુરાચારેણ વર્તતે । ન મન્યતે હિ ભર્તારં રૌદ્રકૃત્યે ચ વર્તતે
તે કુટુંબની પરંપરા છોડીને દુશ્ચરિત્ર્યે ચાલતી હતી; પતિનો માન ન રાખતી અને ક્રૂર કાર્ય કરતી હતી.
પુણ્યકાર્યવિહીના તુ પાપં ચરતિ દુર્મતિઃ । ભર્તારં ભર્ત્સતે નિત્યં સ્વૈરિણી કલહપ્રિયા
પુણ્યકર્મ વગર, દુષ્ટ બુદ્ધિથી પાપ કરતી; પતિને રોજ ધિક્કારે, સ્વૈચ્છિક અને ઝઘડો કરવાનું પસંદ કરતી હતી.
નિત્યં પરગૃહે વાસ નિરતા ભ્રમતેઽધિકમ્ । પરચ્છિદ્રં સમાપશ્યેદ્દુષ્ટાભૂતેષુ સર્વદા
હંમેશા પરગૃહમાં રહેતી અને વધારે ભટકતી; દુષ્ટ સ્વભાવથી સદાય બીજાના દોષ શોધતી.
સાધુનિંદારતા પાપા બહુહાસ્યકરી સદા । કુસંગતિરતા વાચા દુરાચારજનપ્રિયા
પાપી, સારા લોકોની નિંદા કરતી અને હંમેશા વધારે હસતી; ખરાબ સંગત પસંદ કરતી અને દુશ્ચરિત્ર લોકોને બોલીથી ખુશ કરતી.
ધૂર્તાધર્મજનદ્વેષકરી ચાનૃતભાષિણી । વિજ્ઞાયૈવં સુવીરોઽસ્યા ઉપયેમે તતોઽપરામ્
ધૂર્ત અને ધર્મવાળાઓને દ્વેષ કરતી અને અસત્ય બોલતી; આવું જાણી સુવીરે બીજી પત્ની કરી.
તયા નવીનયા વીરો ભાર્યયા સહિતોઽનિશમ્ । યથાસુખં સ બુભુજે વિષયાન્મનસઃ પ્રિયાન્
નવી પત્ની સાથે સુવીર દિવસ-રાત મનગમતી ભોગવિષયોમાં આનંદ માણતો રહ્યો.
ધર્માચારેણ પુણ્યાત્મા સત્યપુણ્યમતિઃ સદા । સત્યયામિતયા સત્યા સુમત્યારાધિતો બભૌ
ધર્મપૂર્ણ વર્તનથી, હંમેશા શુદ્ધ અને સત્યવંત મનથી, તે સત્ય અને સુમતિવાળી પત્ની દ્વારા સન્માનિત થઈને તેજસ્વી બન્યો.
નિરસ્તા તેન સા ચિત્રા વિચિત્રા વરવર્ણિની । સ્વૈરિણી ગુણસંસર્ગધર્મવિદ્વેષિણી તતઃ
તે સમયે, એ અનોખી અને સુંદર સ્ત્રી, જેનો રંગ પણ અતિ ઉત્તમ હતો, તેને જ્યારે એ પુરુષે ત્યજી દીધી, ત્યારે એ સ્વચ્છંદ બની ગઈ, સારા ગુણો અને સજ્જનોની સાથે રહેવું તેને હવે પસંદ નહોતું.
ભ્રમતે જારસંયુક્તા મુક્તાચારા ગતત્રપા । સા પાપરતસંયુક્તા રક્તા દૂતી વિકર્મણિ
એ હવે પ્રેમીઓ સાથે ફરતી, મનમાની રીતે વર્તતી અને શરમ વિના જીવતી; પાપના કામોમાં લાગી રહી, દૂતી સાથે જોડાઈ અને દુષ્કર્મોમાં મગ્ન રહી.
કુશલા કુટ્ટિનીકર્મ કલાસુ ત્વન્યયોષિતામ્ । ગૃહભંગમસૌ ચક્રે વક્રેણ મનસા હિતા
બીજી સ્ત્રીઓની કલાઓ અને દલાલીના કામમાં એ પારંગત બની ગઈ; પોતાનું ફાયદું જોતા, વાંકી બુદ્ધિથી એ ઘરોમાં ફૂટ પાડતી.
સાધ્વીં નારીં સમાહૂય પાપવાક્યૈશ્ચ નોદયેત્ । નર્મલોભકથાકેલિ પ્રત્યયોત્પત્તિહેતુભિઃ
સારા સ્વભાવની સ્ત્રીને બોલાવી, એ પાપભર્યા વચનો બોલતી; રમૂજી વાતો, લોભની કથાઓ અને મજાકથી વિશ્વાસ પેદા કરતી.
મનાંસિ ચાલયેત્પાપા પુરુષાણાં ચ યોષિતામ્ । સાધૂનાં સા સ્ત્રિયો ભવ્યાઃ પરેભ્યઃ પ્રતિપાદયેત્
એ પાપી સ્ત્રી પુરુષો અને સ્ત્રીઓના મનમાં ઉથલપાથલ કરતી અને ભલી સ્ત્રીઓને બીજાને સોંપી દેતી.
કારયત્યેવ કપટં ધર્મગ્રામવિવર્જનમ્ । એવં વર્ષશતં ભુક્ત્વા પશ્ચાદ્વેશ્યાવિધિસ્થિતા
એ હંમેશાં કપટ જ કરતી, ધર્મનો માર્ગ છોડી દઈને જીવતી; આવું કરીને સો વર્ષ સુધી સુખ ભોગવી, પછી પણ વેશ્યા તરીકે જ રહી.
કાલેન નિધનં પ્રાપ્તા સતતં પાપનિશ્ચયા । જાતા તવ ગૃહે પુત્રી દિવ્યાદેવીતિ સા સુતા
સમય જતાં, સતત પાપમાં મગ્ન રહીને એનું મૃત્યુ થયું; પછી એ તમારી પાસે દીકરી તરીકે જન્મી, અને એ જ દિવ્યાદેવી નામે જાણીતી છે.
સુંદરી રૂપસંપન્ના પુરા દૃષ્ટેન નોદિતા । નારદ ઉવાચ-। ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દિવોદાસોઽતિવિસ્મિતઃ । ઉવાચ રાજા મધુરં જાતૂકર્ણં મુનિં વચઃ
એ સુંદર અને રૂપાળી હતી, પણ પહેલાં જે જોયું હતું એનું કોઈ સ્મરણ નહોતું; નારદે કહ્યું: આ વાત સાંભળીને દિવોદાસ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયો અને રાજાએ જાટૂકર્ણ મુનિને મીઠાં વચન કહ્યાં.
દિવોદાસ ઉવાચ-। યદીદૃશી સા દુરિતપ્રચારા સદા દુરાચારરતા પ્રયાતા । કથં મમશ્રીપતિદૈવતસ્ય મહાકુલીનસ્ય સુતાનુરૂપા
દિવોદાસે કહ્યું: જો એ હંમેશાં પાપના માર્ગે ચાલતી અને દુષ્કર્મોમાં મગ્ન હતી, તો પછી એ કેવી રીતે મારી દીકરી તરીકે યોગ્ય ગણાય, હું તો શ્રીપતિનો ભક્ત અને મહાન કુળમાં જન્મેલો છું?
સુદુર્લ્લભં રાજકુલે વિશાલે લેભે ચ સા શ્રીમતિજન્મધન્યમ્ । પુણ્યેન કેનાપિ મુને પવિત્રે ચિત્રા વિચિત્રેણ ચ કર્મકર્ત્રી
એવી સ્ત્રીને રાજકુળમાં જન્મ જે દુર્લભ છે, એ કેવી રીતે મળ્યો? મુનિ, એ અનોખી અને અનેક પ્રકારના કર્મ કરનારી સ્ત્રીને કયા સારા કર્મથી આવો શુદ્ધ જન્મ મળ્યો?
નારદ ઉવાચ-। ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ભૂમિપસ્ય મુનિસ્તતઃ । કિઞ્ચિદ્વિહસ્ય તુ પ્રાજ્ઞો વચઃ સૂનૃતમબ્રવીત્
નારદે કહ્યું: રાજાના આ વચનો સાંભળીને તે વિદ્વાન મુનિ થોડું સ્મિત કરીને સાચી વાત બોલ્યા.
જાતૂકર્ણ ઉવાચ-। ચિત્રા વિચિત્રસુરતૈરથ વંચયંતી પ્રચ્છન્નકામુકવિટાન્ધનધીવિહીનાન્ । વેશ્યા બભૂવ વિષપાનમિતશ્ચરિત્વા કાલેન નાગનગરે મહતિ પ્રસિદ્ધે
જાટૂકર્ણે કહ્યું: ચિત્રા, જુદા જુદા પ્રેમકૌશલ્યથી, છુપાયેલા, ગરીબ અને મૂર્ખ પ્રેમીઓને છેતી કરીને, વેશ્યા બની; આવું જીવન જીવીને, એ નાગનગરમાં પ્રસિદ્ધ થઈ.
કોઽપિ તત્ર સમાયાતઃ સાયં વિપ્રઃ સમાર્દિતઃ । અર્દમાનો વિશુદ્ધાત્મા નગરે નાગસંજ્ઞકે
એક સાંજ, ત્યાં એક બ્રાહ્મણ આવ્યો, જે દુઃખી હતો પણ મનથી શુદ્ધ હતો; એ નાગ નામના શહેરમાં પહોંચ્યો.
અપશ્યન્નપરં સ્થાનં મૂઢશ્ચિત્રાગૃહં યયૌ । તયા સંમોહિતોઽત્યર્થં વેશ્યયા દૃષ્ટિયોગતઃ
બીજું કોઈ ઠેકાણું ન મળ્યું, અને ગૂંચવાઈને એ ચિત્રાના ઘર ગયો; ત્યાં વેશ્યાની નજરથી એ ખૂબ જ મોહિત થયો.
પાદસંવાહનસ્નાનતાંબૂલાસનભોજનૈઃ । વિલાસૈસ્તોષિતઃ સોઽપિ ખેદહીનોઽભવત્તદા
પગ દબાવવું, સ્નાન, પાન, બેસવું, ભોજન અને રમૂજથી એ બ્રાહ્મણને ખુશ કરી દીધો, અને એ સમયે એના બધાં થાક ઉતરી ગયા.
તતો વિચિત્રૈઃ સુરતોપચારૈરદૃષ્ટબુદ્ધ્યૈવ તયા સ વિપ્રઃ । સંસેવિતોઽયં રજનીમશેષામવાહયદ્ભાવવિશેષલુબ્ધઃ
પછી, વિવિધ પ્રેમકૌશલ્યથી, ચિત્રાએ એ બ્રાહ્મણને સેવા આપી; એના મનમાં કંઈ સમજ નહોતું, પણ એના પ્રેમમાં લલચાઈ, આખી રાત એણે પસાર કરી.
પ્રાતઃ પ્રયાણાભિમુખઃ કથંચિદુવાચ ચિત્રામનુરક્તચિત્તઃ । સંતોષિતઃ સ્વૈશ્ચરિતૈઃ સ્વકૃત્યૈર્વચસ્તયાચૈકધિયા તદાનીમ્
સવાર પડે, જ્યારે જવાનું મન કર્યું, ત્યારે એનું મન ચિત્રા તરફ ખેંચાયું; એણે ખુશ થઈને અને પોતાના કર્મથી સંતોષ પામી, એકાગ્રતાથી ચિત્રાને કહ્યું.
બ્રાહ્મણ ઉવાચ-। કાર્યઃ પ્રત્યુપકારસ્તે તોષિતેન મયા પ્રિયે । સ્વદૃઢં ચ નિજં દુઃખં કથયામ્યવિશેષતઃ
બ્રાહ્મણે કહ્યું: તું મારા પર પ્રસન્ન છે, એટલે હું તારા ઉપકારનું બદલું આપવું જોઈએ, પ્રિયે; હવે હું મારા દુઃખની વાત તને ખુલ્લેઆમ કહું છું.