એયતામેયતાં બ્રહ્મન્સુખેન ચ ગૃહે મમ । વૈષ્ણવં બ્રાહ્મણં પુણ્યમિત્યુવાચ પુનઃ પુનઃ
'બ્રાહ્મણ મારા ઘરે આનંદથી રહે,' એમ એ વારંવાર કહેતો; કેમ કે વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણ ઘરમાં રહે, એ તો પવિત્રતા છે.
સુખેન સ્થીયતામત્ર ગૃહોઽયં તવ સુવ્રત । અદ્ય ધન્યોઽસ્મ્યહં પુણ્યો અદ્ય તીર્થમહં ગતઃ
'આ ઘર હવે તમારું છે, સુવ્રત, અહીં આનંદથી રહો. આજે હું ધન્ય થયો, આજે હું પવિત્ર થયો, આજે હું તીર્થમાં પહોંચી ગયો,' એમ કહ્યું.
અદ્યતીર્થફલં પ્રાપ્તં મયા તે વિપ્ર દર્શનાત્ । ગવાં સ્થાનં પરં પુણ્યં વાસસ્થાનં પ્રદર્શિતમ્
'આજે તારા દર્શનથી મને તીર્થફળ મળ્યું, બ્રાહ્મણ. ગાયોના સ્થાન જે પવિત્ર છે, એ વસવા માટે બતાવ્યું છે,' એમ પણ કહ્યું.
અંગસંવાહનં સમ્યક્પાદૌ ચૈવ પ્રમર્દિતૌ । ક્ષાલિતૌ ચ પુનસ્તોયૈઃ સ્નાતઃ પાદોદકેન હિ
તમે એના અંગો સારી રીતે દબાવ્યા, પગ દબાવ્યા, પછી પાણીથી ધોઈ, અને એણે તો તારા પગના પાણીથી સ્નાન પણ કર્યું.
સદ્યો ઘૃતં દધિક્ષીરમન્યમન્યં પ્રદત્તવાન્ । બ્રાહ્મણાય તદા તસ્મૈ ત્વં તથાઽદૃષ્ટનોદિતઃ
તમે તરત જ ઘી, દહીં અને દૂધ, બધું ક્રમશઃ એ બ્રાહ્મણને આપ્યું, જેમ રિવાજ પ્રમાણે કરવું જોઈએ.
એવં સંતોષિતો વિપ્રસ્ત્વયૈવ સહ ભાર્યયા । પુત્રૈઃ સાર્ધં મહાભાગો વૈષ્ણવો જ્ઞાનપંડિતઃ
આ રીતે, તું, તારી પત્ની અને પુત્રોએ મળીને એ વૈષ્ણવ, જ્ઞાનપંડિત બ્રાહ્મણને સંતોષ્યો, ધન્ય છે તું.
અથ પ્રભાતે વિમલે સ્નાનાર્થં માસિ માધવે । ગંગાયાં ગચ્છતા તેન તુષ્ટેન દયયાધિપમ્
પછી, શુદ્ધ અને નિર્વિકાર પ્રભાતે, માધવ મહિનામાં, તમે સ્નાન માટે ગંગા તરફ ગયા, દયાના સ્વામી, તમારું મન સંતોષથી ભરેલું હતું.
વૈશાખસ્નાનમાહાત્મ્યમુપદિષ્ટં તવાગ્રતઃ । કારિતસ્તુ યથાન્યાયં સભાર્યા તનયો ભવાન્
તમે સામે જ વૈશાખ મહિનાના સ્નાનનું મહાત્મ્ય સાંભળ્યું; પછી તમે તમારી પત્ની અને પુત્ર સાથે યોગ્ય રીતે એ સ્નાન કર્યું.
યથા ન વારિધિ સમો લોકે કોપિ જલાશયઃ । તથા માસો ન વૈશાખસદૃશો માધવપ્રિયઃ
જેમ દુનિયામાં દરિયાને બરાબર કોઈ જળાશય નથી, તેમ માધવને વૈશાખ જેટલો પ્રિય બીજો કોઈ મહિનો નથી.
તાવત્પાપાનિ તિષ્ઠંતિ નિષ્પ્રત્યૂહં કલેવરે । યાવત્કિલ મલધ્વંસી માસો નૈતિ સ માધવઃ
માધવ મહિનો, જે પાપો અને અશુદ્ધિ નાશક છે, એ આવે ત્યાં સુધી શરીરમાં પાપો અવરોધ વિના રહે છે.
તસ્ય વાક્યં સમાકર્ણ્ય વૈશાખે સેવનં કૃતમ્ । તુષ્ટેન મનસા વિપ્ર પૂજિતો મધુસૂદનઃ
આ શબ્દો સાંભળી તમે વૈશાખનું સેવન શ્રદ્ધાથી કર્યું; સંતોષી મનથી, બ્રાહ્મણ, તમે મધુસૂદનનું પૂજન કર્યું.
અવશિષ્ટદિનાન્યેવ પંચમાસસ્ય તસ્ય વૈ । એકાદશીં સમારભ્ય સ્નાનં ચ વિધિવત્કૃતમ્
પાંચમા મહિનાના થોડા જ દિવસ બાકી રહ્યા હતા; એકાદશીથી શરૂ કરીને તમે નિયમ પ્રમાણે સ્નાન કર્યું.
બ્રાહ્મણસ્ય પ્રસંગેન રેવાં ચાનુદિને ત્વયા । પ્રાતઃસ્નાનં કૃતં વિપ્ર વૈશાખે માસિ તાવતા
બ્રાહ્મણના માર્ગદર્શનથી, વૈશાખ મહિનામાં તમે દરરોજ સવારે રેવા નદીમાં સ્નાન કર્યું, બ્રાહ્મણ.
પૂજિતો દેવદેવેશો મધુહા પરમેશ્વરઃ । નૈવાપ્તઃ સકલો માસઃ સ્નાનાર્થં તવ પૂર્વતઃ
તમે દેવોના દેવ, મધુહંતાર અને પરમેશ્વરનું પૂજન કર્યું; છતાં, અગાઉ જેવું આખો મહિનો સ્નાન હતું એ પૂર્ણ થયું નહીં.
એવં સ્નાનં ત્વયા ચીર્ણમપિ પંચદિનાત્મકમ્ । તેન પુણ્યેન સંગત્યા બ્રાહ્મણસ્ય વિશેષતઃ
આ રીતે, ભલે તમારું સ્નાન પાંચ દિવસનું જ રહ્યું, પણ એ પુણ્યથી, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણના સંગથી,
ગોવિંદસ્ય પ્રસાદેન ત્વં તુ બ્રાહ્મણતાં ગતઃ । ત્વયા તન્માસયોગેન પ્રાપ્તમેતન્મહત્કુલમ્
ગોવિંદની કૃપાથી તમે બ્રાહ્મણપદ પ્રાપ્ત કર્યું; એ મહિના સાથેના સંબંધથી આ મહાન કુળ પ્રાપ્ત થયું.
દુર્લ્લભં ભૂમિદેવાનાં સત્યધર્મસમન્વિતમ્ । ભાર્યાપિ સુસતી પ્રાપ્તા સાધ્વી સર્વગુણાન્વિતા
પૃથ્વીના દેવતાઓમાં પણ દુર્લભ, સત્ય અને ધર્મથી ભરેલું વંશ તમને મળ્યું; અને એક ઉત્તમ, પવિત્ર અને સર્વગુણવંતી પત્ની પણ પ્રાપ્ત થઈ.
ચ્યવનસ્ય ગૃહોત્પન્ના સર્વજ્ઞા બ્રહ્મવાદિની । રૂપમેવ પરં સ્ત્રીણાં ભૂષણં ચ મહામુને
ચ્યવનના ઘરમાં જન્મેલી, સર્વજ્ઞા અને બ્રહ્મવેદનારી એ સ્ત્રી છે; મહાન મુનિ, સ્ત્રીઓ માટે સૌંદર્ય એ સર્વોચ્ચ આભૂષણ છે.
શીલમેવ દ્વિતીયં ચ તૃતીયં સત્યમેવ ચ । સદાર્યત્વં ચતુર્થં તુ પંચમં પુણ્યમુત્તમમ્
શીલ એ બીજું, સત્ય ત્રીજું, પતિની સતત સેવા ચોથું અને ઉત્તમ પુણ્ય પાંચમું આભૂષણ છે.
મધુરત્વં તથા ષષ્ઠં શુદ્ધત્વં સપ્તમં મહત્ । બાહ્યાંતઃ સતતં સ્ત્રીણાં સર્વાભરણસપ્તમમ્
મીઠાશ છઠ્ઠું, મહાન શુદ્ધતા સાતમું—બાહ્ય અને આંતરિક બંને—આ સ્ત્રીઓના સાત આભૂષણ છે.
અષ્ટમં તુ પતૌ ભાવઃ શુશ્રૂષા નવમં કિલ । સહિષ્ણુતા ચ દશમં રતિરેકાદશં તથા
આઠમું પતિપ્રતિ ભક્તિ, નવમું સેવા, દસમું સહનશીલતા અને અગિયારમું પ્રેમ છે.
પતિવ્રતત્વં વિપ્રેંદ્ર દ્વાદશં યોષિતાં સ્મૃતમ્ । એતૈઃ સંભૂષિતા ભાર્યા સાધ્વી તે બ્રહ્મવાદિની
બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, પતિવ્રતત્વ સ્ત્રીઓનું બારમું આભૂષણ કહેવાય છે; આ બધાથી શોભાયમાન, તમારી પત્ની બ્રહ્મજ્ઞાની અને સતી છે.
વૈશાખસ્નાનયોગેન લબ્ધા પુણ્યેન સાદરમ્ । કિંકિં ન દુર્લ્લભતરં પ્રાપ્યતે માસિ માધવે
વૈશાખના સ્નાનના પુણ્યથી એ સન્માનપૂર્વક પ્રાપ્ત થઈ; માધવ મહિનામાં કયું દુર્લભ પ્રાપ્ત થતું નથી?
સ્નાનેન પરમેશસ્ય પૂજનેન યથાવિધિ । અથ મોહપ્રમુગ્ધોસિ તૃષ્ણયા વ્યાપિતં મનઃ
સ્નાન અને પરમેશ્વરનું નિયમિત પૂજન કરીને પણ, તમારું મન મોહ અને તૃષ્ણાથી ઘેરાયેલું છે.
પૂર્વજન્મનિ તે વિપ્ર દ્રવ્યમેવ પ્રસંચિતમ્ । ન દત્તં બ્રાહ્મણેભ્યો હિ દીનેષ્વન્યેષુ વૈ ત્વયા
પહેલા જન્મમાં, હે બ્રાહ્મણ, તું માત્ર ધન જ એકઠું કરતું, પણ બ્રાહ્મણો કે બીજા ગરીબોને ક્યારેય આપ્યું નહોતું.
ન બંધુવર્ગો નો પુત્રદારેષુ ચ કથંચન । મ્રિયમાણેન ભવતા લોભ એવ હિ ચિંતિતઃ
મરણ સમયે પણ, તારે તારા સંબંધીઓ કે સંતાન-પત્નીનું ધ્યાન નહોતું રાખ્યું; બસ, તને તો લોભ જ મનમાં હતો.
ન દત્તં ન હુતં જપ્તં ન તીર્થે મરણં કૃતમ્ । ન હિ નારાયણો દેવો ધ્યાનેનાખિલ પાપહા
તમે દાન આપ્યું નહીં, યજ્ઞ-હવન કર્યું નહીં, જપ પણ કર્યો નહીં, પવિત્ર તીર્થમાં મૃત્યુ પામ્યા નહીં; અને નારાયણ ભગવાનનું ધ્યાન પણ નહોતું કર્યું.
દ્રવ્યેષુ વિદ્યમાનેષુ કૃપણો જાયતે નરઃ । અદત્વા મ્રિયતે યસ્તુ તતો દુઃખતરં નુકિમ્
જે માણસ પાસે ધન હોય છતાં કંજુષી કરે અને દાન આપ્યા વિના મૃત્યુ પામે, એથી વધારે દુઃખદ શું હોઈ શકે?
તીર્થસ્નાનાદિ તપસા કુલે જન્મૈવ લભ્યતે । નો દત્તેન વિના વિપ્ર કિંચિદેવોપતિષ્ઠતિ
તીર્થસ્નાન વગેરે તપથી સારા કુળમાં જન્મ મળે છે; પણ દાન વિના, હે બ્રાહ્મણ, બીજું કશુંય સાચું ફળ મળતું નથી.
તસ્ય પાપસ્ય ભાવેન દરિદ્રત્વમુપાગતમ્ । અપુત્રવાન્ભવાઞ્જાતઃ સતતં દુઃખપીડિતઃ
આ પાપના કારણે તને ગરીબી આવી છે; તું સંતાન વિના જન્મ્યો અને હંમેશા દુઃખમાં જ રહ્યો.