તામ્રપાત્રોપરિસ્થાપ્ય ઘૃતકુંભેન સંયુતમ્ । બ્રાહ્મણાય તતો દદ્યાદ્ધ્યાત્વા નારાયણં પરમ્ । મંત્રેણાનેન દેવર્ષે તમહં કથયામિ તે
તામ્રપાત્ર ઉપર ઘીથી ભરેલ કુંભ મૂકી, બ્રાહ્મણને આપવું, અને પહેલા પરમ નારાયણનું ધ્યાન કરીને, આ મંત્રથી અર્પણ કરવું, હે દેવર્ષિ, હું તને એ મંત્ર કહું છું.
અવિદ્યા તમસા વ્યાપ્તે સંસારે પાપનાશનઃ । જ્ઞાનપ્રદો મોક્ષદશ્ચ તસ્માદ્દત્તો મયાનઘ
અવિદ્યા અને અંધકારથી ભરેલા આ સંસારમાં, તું પાપનો નાશક, જ્ઞાન આપનાર અને મુક્તિ આપનાર છે; તેથી, હે નિર્દોષ, હું આ અર્પણ કરું છું.
ઇતિ દીપમંત્રઃ । દક્ષિણાં ચ યથાશક્ત્યા દત્ત્વા વિપ્રાય ભક્તિતઃ । ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાન્પશ્ચાદ્ઘૃતપાયસમોદકૈઃ
આ રીતે દીપમંત્ર છે. પછી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણને દક્ષિણા આપવી, અને પછી બ્રાહ્મણોને ઘી, પાયસ અને પીણાંથી ભોજન કરાવવું.
વસ્ત્રૈરાચ્છાદયેત્પશ્ચાત્સપત્નીકં તથા દ્વિજમ્ । શય્યાં સોપસ્કરાં દદ્યાદ્ધેનું ચૈવ સવત્સકામ્
પછી, બ્રાહ્મણ અને તેની પત્નીને કપડાંથી ઢાંકી, શય્યા અને તેની સામગ્રી આપવી, અને વાછરિયાવાળી ગાય પણ આપવી.
તેભ્યસ્તુ દક્ષિણાં દદ્યાદ્યથાવિત્તાનુસારતઃ । સુહૃત્સ્વજનબંધૂશ્ચ ભોજયેત્પૂજયેત્તથા
તેમને પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે દક્ષિણા આપવી, અને મિત્રો, સગાં અને કુટુંબજનોને પણ ભોજન અને સન્માન કરવું.
એવં મહોત્સવં કુર્યાદ્દીપવ્રત સમાપને । તતો વિસર્જયેત્પશ્ચાત્પ્રણિપત્ય ક્ષમાપયેત્
દીપવ્રતના અંતે, આ રીતે મહોત્સવ કરવો, અને પછી, વંદન કરીને, તેમને વિદાય આપવી અને ક્ષમા માંગવી.
એવં કૃતે તુ યત્પુણ્યં તથા સાંક્રાંતિકૈશ્ચ યત્ । સંવત્સરાખ્ય દીપસ્ય તત્ફલં પ્રાપ્યતે નરૈઃ
આ રીતે જે પુણ્ય મળે છે, અને સંક્રાંતિના ઉપવાસથી જે પુણ્ય મળે છે, તે બધું વર્ષભર દીપવ્રત કરનારને મળે છે.
માસવ્રતૈશ્ચ યત્પુણ્યં તત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે નરૈઃ । સંવત્સરસ્ય દીપસ્ય વ્રતેન ચરિતેન ચ
માસિક વ્રતો દ્વારા જે પુણ્ય મળે છે, તે પણ વર્ષભર દીપવ્રત પાળનારને મળે છે.
દાનવ્રતૈર્યથાસંખ્યૈર્યશ્ચ યોગવ્રતૈસ્તથા । તત્ફલં સમવાપ્નોતિ દીપે સાંવત્સરે કૃતે
અગણિત દાનવ્રતો અને યોગવ્રતો દ્વારા જે ફળ મળે છે, તે વર્ષભર દીપવ્રત કરવાથી પણ મળે છે.
ગોભૂહિરણ્યદાનાનિ ગૃહાદીનાં વિશેષતઃ । યત્ફલં લભતે વિદ્વાન્તત્ફલં દીપદો ભવેત્
ગાય, જમીન, સોનાં અને ખાસ કરીને ઘરનાં દાનથી વિદ્વાન જે ફળ મેળવે છે, તે ફળ દીપદાતા પણ મેળવે છે.
દીપદઃ કાંતિમાપ્નોતિ દીપદો ધનમક્ષયમ્ । દીપદો જ્ઞાનમાપ્નોતિ દીપદઃ પરમં સુખમ્
દીપદાતા તેજ પ્રાપ્ત કરે છે; દીપદાતા અક્ષય ધન મેળવે છે; દીપદાતા જ્ઞાન મેળવે છે; દીપદાતા પરમ સુખ મેળવે છે.
દીપદાનાચ્ચ સૌભાગ્યં વિદ્યામત્યંતનિર્મલામ્ । આરોગ્યં પરમામૃદ્ધિં લભતે નાત્ર સંશયઃ
દીપદાનથી શુભતા, અવિરત અને શુદ્ધ વિદ્યા, ઉત્તમ આરોગ્ય અને પરમ સંપત્તિ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
દીપદઃ સુભગાં ભાર્યાં સર્વલક્ષણસંયુતામ્ । પુત્રાન્પૌત્રાન્પ્રપૌત્રાંશ્ચ સંતતિં ચાક્ષયા લભેત્
દીપદાતા સર્વલક્ષણયુક્ત સુભાગ્યવતી પત્ની, પુત્ર, પૌત્ર, પ્રપૌત્ર અને અવિચ્છિન્ન વંશ મેળવે છે.
બ્રાહ્મણઃ પરમં જ્ઞાનં ક્ષત્રિયો રાજ્યમુત્તમમ્ । વૈશ્યો ધનપશૂન્સર્વાઞ્છૂદ્રઃ સુખમવાપ્નુયાત્
બ્રાહ્મણને પરમ જ્ઞાન મળે છે, ક્ષત્રિયને શ્રેષ્ઠ રાજ્ય, વૈશ્યને સર્વ ધન અને પશુ, અને શૂદ્રને સુખ મળે છે.
કુમારી ચાપિ ભર્તારં સર્વલક્ષણસંયુતમ્ । પ્રાપ્નોતિ પરમાયુશ્ચ પુત્રાન્પૌત્રાંશ્ચ પુષ્કલાન્ 6.30.
કુમારીને પણ સર્વલક્ષણયુક્ત પતિ, પરમ આયુષ્ય અને અનેક પુત્ર-પૌત્ર મળે છે.
વૈધવ્યં નૈવ યુવતી કદાચિદપિ પશ્યતિ । ન વિયોગમવાપ્નોતિ દીપદાનપ્રભાવતઃ
યુવતી કદી પણ વિધવાપણું જુએ નથી, અને દીપદાનના પ્રભાવથી વિયોગ પણ અનુભવતી નથી.
નાધયો વ્યાધયશ્ચૈવ જાયંતે દીપદાનતઃ । ભયાત્પ્રમુચ્યતે ભીતો બદ્ધો મુચ્યેત બંધનાત્
દીપ દાનથી ન તો રોગ થાય છે, ન તો દુઃખ આવે છે; જે ડરે છે તે ડરથી મુક્ત થાય છે અને બંધાયેલો બંધનમાંથી છૂટે છે.
બ્રહ્મહત્યાદિભિઃ પાપૈર્દીપવ્રતપરાયણઃ । મુચ્યતે નાત્ર સંદેહો બ્રહ્મણો વચનં યથા
દીપવ્રતને સમર્પિત રહેનારો મનુષ્ય બ્રહ્મહત્યાદિ પાપોમાંથી છૂટકારો પામે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી, કારણ કે એ બ્રહ્માજીના વચન છે.
ચાંદ્રાયણાનિ કૃચ્છ્રાણિ ચરિતાનિ ન સંશયઃ । યેન સાંવત્સરો દીપો બોધિતઃ શાશ્વતો હરેઃ
જે વ્યક્તિ એક વર્ષ સુધી હરિ માટે દીવો પ્રગટાવે છે, તેને ચાંદ્રાયણ અને કૃચ્છ્ર જેવા ઉપવાસોનું ફળ નિશ્ચયે મળે છે.
તે ધન્યાસ્તે મહાત્માનસ્તૈઃ પ્રાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્ । યૈઃ સંપૂજ્ય હરિં ભક્ત્યા દીપઃસાંવત્સરઃ કૃતઃ
જે લોકોએ ભક્તિપૂર્વક હરિનું પૂજન કરીને એક વર્ષ સુધી દીવો પ્રગટાવ્યો છે, એ ધન્ય છે અને મહાત્મા છે; એમણે જન્મનું ફળ પ્રાપ્ત કર્યું છે.
યેઽપિ સંવર્ત્તયંતીહ દીપવર્તિવિલોકનાઃ । તે યાંતિ પરમં સ્થાનં યત્સુરૈરપિ દુર્લભમ્
આ જગતમાં જે લોકો માત્ર દીપની વાટ જોઈને પ્રસન્ન થાય છે, તેઓ પણ એ પરમ સ્થાન પામે છે, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.
યેન તૈલં ચ વર્તિં ચ યથાશક્ત્યા પ્રદીપકે । પ્રક્ષેપયંતિ સતતં તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્
જે લોકો પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સતત દીપમાં તેલ અને વાટ નાખે છે, તેઓ સર્વોત્તમ ગતિને પામે છે.
ગચ્છંતં દીપકં શાંતિં ન શક્નોતિ પ્રબોધિતુમ્ । કથયત્યન્યલોકાનાં તેઽપિ તત્ફલભાગિનઃ
જ્યારે દીવો બુઝાઈ રહ્યો હોય ત્યારે કોઈ તેને ફરીથી પ્રગટાવી શકતું નથી; કહેવાય છે કે બીજા લોકના લોકો પણ એનું ફળ મેળવે છે.
સ્તોકં સ્તોકં ચ ભિક્ષિત્વા તૈલં દીપાર્થમેવ ચ । કરોતિ દીપકં વિષ્ણોઃ પુણ્યં તેનાપિ લભ્યતે
જે વ્યક્તિ દીપ માટે થોડું થોડું તેલ ભિક્ષા માંગીને એકત્ર કરે છે અને એથી વિષ્ણુ માટે દીવો પ્રગટાવે છે, તેને પણ પુણ્ય મળે છે.
દીપં પ્રજ્વાલ્યમાનં તુ યઃ પશ્યત્યધમો નરઃ । કૃતાંજલિપુટો વિષ્ણોર્વિષ્ણુલોકમવાપ્નુયાત્
જે સૌથી નીચો મનુષ્ય પણ વિષ્ણુ માટે પ્રગટાવેલો દીવો જોડેલા હાથથી જુએ છે, તે વિષ્ણુલોકને પામે છે.
દીપપ્રજ્વાલને બુદ્ધિં યો દદ્યાત્કુરુતે સ્વયમ્ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકમવાપ્નુયાત્
જે કોઈ મનુષ્ય દીપ પ્રગટાવવાનો સંકલ્પ કરે છે અથવા પોતે પ્રગટાવે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ વિષ્ણુલોકને પામે છે.
અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ । યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ
અહીં પણ એક પ્રાચીન કથા કહેવામાં આવે છે, જેને માત્ર સાંભળવાથી જ સર્વ પાપોનો નાશ થાય છે.
સરસ્વત્યાસ્તટે રમ્યે સિદ્ધાશ્રમ ઇતિ શ્રુતઃ । તત્રોવાસ દ્વિજઃ પૂર્વં કપિલો નામ વેદવિત્
સરસ્વતીના સુંદર કાંઠે સિદ્ધાશ્રમ નામનું આશ્રમ હતું; ત્યાં એક કાપિલ નામનો, વેદોમાં પારંગત બ્રાહ્મણ રહેતો હતો.
વ્રતોપવાસનિરતો દરિદ્ર શ્રોઃત્રિયસ્તથા । ભિક્ષાવૃત્ત્યા ચ કુરુતે કુટુંબ પરિપાલનમ્
તે બ્રાહ્મણ વ્રત અને ઉપવાસમાં તત્પર, ગરીબ અને શ્રોત્રિય હતો; ભિક્ષાથી પોતાનું કુટુંબ ચલાવતો હતો.
વ્રતોપવાસનિયમૈર્વિષ્ણુમારાધયત્યસૌ । વિષ્ણું સંપૂજ્ય વિધિવદ્દીપં બોધયતે સદા
વ્રત અને ઉપવાસના નિયમોથી તે વિષ્ણુની આરાધના કરતો અને વિધાનપૂર્વક વિષ્ણુનું પૂજન કરીને હંમેશાં દીવો પ્રગટાવતો.