દાનં નૈવ ત્વયા દત્તં શાસ્ત્રં નૈવ પરિશ્રુતમ્ । કૃતં નૈવ ત્વયા તીર્થં ન ચ યાત્રા મહામતે
તું કદી દાન આપ્યું નહોતું, શાસ્ત્રો કદી સાંભળ્યા નહોતા; તીર્થયાત્રા પણ કદી કરી નહોતી, હે મહામનસ્વી.
એવં કૃતસ્ત્વયા વિપ્ર કૃષિમાર્ગઃ પુનઃપુનઃ । પશૂનાં પાલનં પૂર્વંગ ચ્છંશ્ચૈવ દ્વિજોત્તમ
હે બ્રાહ્મણ, તું વારંવાર ખેતી કરતો, પહેલાં ગાય-બકરાંનું પાલન કરતો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
મહિષીણાં તથાશ્વીનાં પાલનં ચ પુનઃપુનઃ । એવં પૂર્વં કૃતં કર્મ ત્વયૈવ ચ દ્વિજોત્તમ
તુએ વારંવાર મહિષી અને ઘોડાંનું પણ પાલન કર્યું; એવા બધા કર્મો તું પહેલાં કરેલા, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
વિપુલં તુ ધનં તદ્વલ્લોભેન પરિસંચિતમ્ । તસ્ય વ્યયસ્તુ પુણ્યેન ન કૃતસ્તુ ત્વયા કદા
તુએ લોભથી ઘણું ધન એકઠું કર્યું, પણ એ ધન કદી પુણ્યના કામમાં ખર્ચ્યું નહોતું.
પાત્રે દાનં ન દત્તં હિ દૃષ્ટ્વા વા દુર્બલં ચ તત્ । કૃષિં કૃત્વા ન દત્તં તુ ભવતા ધનમેવ હિ
પાત્રને દાન કદી આપ્યું નહોતું, તેમ છતાં એ દુર્બળ હોય તો પણ નહિ; ખેતી કરીને પણ તું ધન પોતે જ રાખતો.
ગોમયં હિ ત્વિદં સર્વં પશૂનાં સંચયં ચ વૈ । વિક્રયિત્વા ધનં વિપ્ર સંચિતં વિપુલં ત્વયા
આ બધું ગોમય અને પશુઓનું સમૂહ તું વેચી નાખતો, હે બ્રાહ્મણ, અને ઘણું ધન એકઠું કરેલું.
તક્રં ઘૃતં તથા ક્ષીરં વિક્રીતં સતતં દધિ । દુષ્કાલશ્ચિંતિતો વિપ્ર મોહિતો વિષ્ણુમાયયા
તુએ છાસ, ઘી અને દૂધ હંમેશાં વેચ્યા, દહીં પણ વેચ્યું; દુઃખના સમયમાં ચિંતિત રહેતો, હે બ્રાહ્મણ, વિષ્ણુની માયાથી ભ્રમિત.
કૃત્વા મહાર્ઘમેવૈતદ્ધનં બ્રાહ્મણસત્તમ । નિર્દયેન ત્વયા દાનં ન દત્તં તુ તદા કિલ
તુએ આ ધન બહુ મૂલ્યવાન બનાવ્યું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પણ એ વખતે તું નિર્દય બનીને કદી દાન આપ્યું નહોતું.
દેવાનાં પૂજનં વિપ્ર ભવતા ન કૃતં સદા । પર્વાણિ પ્રાપ્ય વિપ્રેભ્યો દ્રવ્યં નૈવ સમર્પિતમ્
દેવોની પૂજા તું કદી કરતો નહોતો, હે બ્રાહ્મણ; તહેવારો આવે ત્યારે પણ બ્રાહ્મણોને કદી દાન આપ્યું નહોતું.
શ્રાદ્ધકાલં ચ સંપ્રાપ્ય શ્રદ્ધયા ન કૃતં ત્વયા । ભાર્યા વદતિ તે સાધ્વી દિનમધ્યે સમાગતે
શ્રાદ્ધનો સમય આવ્યો ત્યારે પણ તું શ્રદ્ધાથી શ્રાદ્ધ કરતો નહોતો; તારી સતી પત્ની દિવસે તને કહે છે.
શ્વશુરશ્રાદ્ધકાલશ્ચ શ્વશ્ર્વાશ્ચૈવ મહામતે । તચ્છ્રુત્વા તદ્વચસ્તેષાં ગૃહં ત્યક્ત્વા પલાયસે
હે મહાબુદ્ધિશાળી, જ્યારે તમારા સસરા અને સાસુના શ્રાદ્ધનો સમય આવે છે, ત્યારે એ વાત સાંભળીને તમે તેમનું ઘર છોડીને ભાગી જાઓ છો.
ધર્મમાર્ગો ન દૃષ્ટો હિ શ્રુતો નૈવ કદા ત્વયા । લોભો માતાપિતા ભ્રાતા લોભઃ સ્વજનબાંધવાઃ
તમારે ક્યારેય ધર્મનો માર્ગ જોયો કે સાંભળ્યો નથી; તમારો લોભ જ તમારી માતા, પિતા, ભાઈ અને બધા સગા છે.
પાલિતો લોભ એવૈકસ્ત્યક્ત્વા ધર્મં સદૈવ હિ । તસ્માદ્દુઃખી ભવાઞ્જાતો દારિદ્રેણાતિ પીડિતઃ
તમે હંમેશા લોભને જ પાળ્યો છે અને ધર્મને છોડ્યો છે; એટલે જ તમે દુઃખી અને ભારે ગરીબીથી પીડાઈને જન્મ્યા છો.
દિનેદિને મહાતૃષ્ણા હૃદયે તે પ્રવર્ત્તતે । યદાયદા ગૃહે દ્રવ્યં વૃદ્ધિમાયાતિ તે સદા
દરરોજ તમારા હૃદયમાં મોટી તૃષ્ણા ઊભી થાય છે; જ્યારે પણ ઘરમાં ધન વધે છે, ત્યારે પણ એ જ સ્થિતિ રહે છે.
તૃષ્ણયા દહ્યમાનસ્તુ તદા ત્વં વહ્નિરૂપયા । રાત્રૌ વા ત્વં પ્રસુપ્તસ્તુ લોભં ચિંતયસેઽધિકમ્
તૃષ્ણાની આગથી સળગતા, રાત્રે ઊંઘતા પણ તમે વધુ લોભની ચિંતામાં જ રહો છો.
દિનં પ્રાપ્ય મહામોહૈર્વ્યાપિતો હિ સદૈવ હિ । સહસ્રં લક્ષતઃ કોટિઃ કદાવાર્બુદમેવ ચ
દરેક દિવસે તમે મોટા ભ્રમમાં ફસાયેલા રહો છો; 'ક્યારે હજારો, લાખો, કરોડો કે અર્બુદો ધન મળશે?' એવી ચિંતામાં રહો છો.
ભવિષ્યતિ કદા ખર્વો નિખર્વશ્ચાથ મે ગૃહે । એવં સહસ્રલક્ષં ચ કોટિરર્બુદમેવ ચ
'ક્યારે મારા ઘરમાં ખર્વ કે નિખર્વ આવશે?' એવી રીતે તમે હંમેશા હજારો, લાખો, કરોડો અને અર્બુદોની ચિંતામાં જ રહો છો.
ખર્વો નિખર્વઃ સંજાતસ્તૃષ્ણા નૈવ પ્રગચ્છતિ । એવં કાલં પરિત્યજ્ય વૃદ્ધિમાયાતિ સર્વદા
ખર્વ કે નિખર્વ મળ્યા પછી પણ તમારી તૃષ્ણા કદી શમતી નથી; એ હંમેશા સમયને છોડીને વધતી જ રહે છે.
નૈવ દત્તં હુતં વિપ્ર ભુક્તં નૈવ કદા ત્વયા । નિશ્ચિતં ભૂમિમધ્યે તત્ક્ષિપ્તં પુત્રાનજાનતે
તમે ક્યારેય કંઈ આપ્યું નથી, હવન કર્યું નથી કે ભોગવ્યું નથી, હે બ્રાહ્મણ; જમીનમાં જે ધન છુપાવ્યું છે, એ તમારા પુત્રોને પણ ખબર નથી.
અન્યમેવમુપાયં તુ દ્રવ્યાગમનકારણાત્ । કુરુષે સર્વદા વિપ્ર લોકાન્પૃચ્છસિ બુદ્ધિમાન્
ધન મેળવવા માટે તમે હંમેશા બીજા ઉપાય શોધો છો, હે બ્રાહ્મણ, અને લોકો પાસે પૂછપરછ કરો છો.
ખનિત્રમંજનં વાદં ધાતુવાદમતઃપરમ્ । પૃચ્છમાનો ભ્રમસ્યેકસ્તૃષ્ણયા પરિમોહિતઃ
તમે ખોદકામ, પદાર્થ વિજ્ઞાન અને આવા બીજા ઉપાયો વિશે પૂછો છો; તૃષ્ણાથી ભ્રમિત થઈને એકલા ભટકો છો.
સર્વાંશ્ચિંતયસે નિત્યં કલ્પાન્સિદ્ધિ પ્રદાયકાન્ । પ્રવેશં ચિત્રવર્ણાનાં ચિંતામણિં ચ પૃચ્છસિ
તમે હંમેશા બધા એવા ઉપાયો વિશે વિચારો છો, જે સિદ્ધિ આપે; રંગબેરંગી દેશોમાં પ્રવેશ અને ચિંતામણિ વિશે પણ પૂછો છો.
તૃષ્ણાનલેનદગ્ધોસિ સુખં નૈવ પ્રગચ્છસિ । તૃષ્ણાનલપ્રદીપ્તોસિ હાહાભૂતોઽપ્રચેતનઃ
તૃષ્ણાની આગથી સળગીને તમે ક્યારેય સુખ પામતા નથી; એ જ તૃષ્ણાની આગથી બેભાન થઈને દુઃખમાં હાહાકાર કરો છો.
એવંભૂતોસિ વિપ્રેંદ્ર ગતસ્ત્વં કાલવશ્યતામ્ । દારપુત્રેષુ તદ્દ્રવ્યં પૃચ્છમાનેષુ વૈ ત્વયા
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આવી સ્થિતિમાં તમે સમયના વશ થઈ ગયા છો; પત્ની અને પુત્રો માટે એ ધન વિશે પૂછતા રહો છો.
કથિતં નૈવ તદ્દત્તં પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા ગતો યમમ્ । એવં સર્વંમ યાખ્યાતં વૃત્તાંતં તવ પૂર્વકમ્
એ ધન ક્યારેય આપ્યું નહોતું, અને જીવન છોડી તમે યમ પાસે ગયા; આ રીતે મેં તમારો પહેલાનો આખો કિસ્સો કહ્યો છે.
અનેન કર્મણા વિપ્ર નિર્ધનોસિ દરિદ્રવાન્ । સંસારે યસ્ય સત્પુત્રા ભક્તિમંતઃ સદૈવ હિ
આ કર્મના કારણે, હે બ્રાહ્મણ, તમે ગરીબ અને નિર્ધન બન્યા; જેનું પુત્ર ભક્તિમાન હોય, એ હંમેશા ભક્તિથી ભરેલો રહે છે.
સુશીલા જ્ઞાનસંપન્નાઃ સત્યધર્મરતાઃ સદા । સંભવંતિ ગૃહે તસ્ય યસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ
જેના સંતાન સારા સ્વભાવના, જ્ઞાનથી ભરપૂર અને હંમેશા સત્ય-ધર્મમાં રત હોય છે, એનું જન્મ એના ઘરમાં થાય છે, જેને વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય છે.
ધનં ધાન્યં કલત્રં તુ પુત્રપૌત્રમનંતકમ્ । સભુંક્તે મર્ત્યલોકે વૈ યસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસન્નવાન્
જે પર વિષ્ણુ પ્રસન્ન હોય છે, એ મનુષ્યને આ લોકમાં અનંત ધન, ધાન્ય, પત્ની, પુત્ર અને પૌત્ર મળીને બધું સુખ ભોગવે છે.
વિના વિષ્ણોઃ પ્રસાદેન દારાઃ પુત્રા ભવંતિ ન । સુજન્મ ચ કુલે વિપ્ર તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
વિષ્ણુની કૃપા વિના, પત્ની કે સંતાન મળતા નથી; અને કુટુંબમાં સારા જન્મ પણ વિષ્ણુના આશીર્વાદથી જ મળે છે, બ્રાહ્મણ. એ વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન જ બધાનું કારણ છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે દેવશર્મોપાખ્યાને એકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં વૈશાખ માસના મહાત્મ્યમાં દેવશર્માની વાર્તા નામે ઉન્નાવનવું અધ્યાય પૂર્ણ થયો.