પદ્મપુરાણમ્

વૃંદાપિ નારદં દૃષ્ટ્વા પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુનઃ । ઉવાચ ચ મુનિશ્રેષ્ઠ કથમત્રાગતિસ્તવ

વૃંદાએ નારદને જોઈને વારંવાર નમન કર્યું અને કહ્યું: મુનિશ્રેષ્ઠ, તમે અહીં કેમ આવ્યા છો?

નારદ ઉવાચ- ત્વત્તો વેદિતુમિચ્છામિ નૈત્યકં ચરિતં હરેઃ । તદાદિતો મમ બ્રૂહિ યદિ યોગ્યોઽસ્મિ શોભને

નારદે કહ્યું: હું તારી પાસેથી હરિની રોજની લીલાઓ જાણવા માંગું છું; જો હું યોગ્ય હોઉં તો, કૃપા કરીને શરૂઆતથી મને કહો, સુંદરે.

વૃંદોવાચ- રહસ્યમપિવક્ષ્યામિ કૃષ્ણભક્તોસિ નારદ । ન પ્રકાશ્યં ત્વયાપ્યેતદ્ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં મહત્

વૃંદાએ કહ્યું: નારદ, તું કૃષ્ણનો ભક્ત છે એટલે હું તને રહસ્ય પણ કહીશ; પણ આ વાત બહુ ગુપ્ત છે, તું પણ કોઈને કહેવી નહીં.

મધ્યે વૃંદાવને રમ્યે પંચાશત્કુંજમંડિતે । કલ્પવૃક્ષનિકુંજે તુ દિવ્યરત્નમયે ગૃહે

સુંદર વૃંદાવનમાં, પચાસ કુંજોથી શોભિત, કલ્પવૃક્ષોના કુંજમાં, દિવ્ય રત્નોથી બનેલ ઘર છે—

નિદ્રિતૌ તિષ્ઠતસ્તલ્પે નિબિડાલિંગિતૌ મિથઃ । મદાજ્ઞાકારિભિઃ પશ્ચાત્પક્ષિભિર્બોધિતાવપિ

એ બંને પલંગ પર એકબીજાને ભેળવીને ઊંઘે છે; પછી, મારી આજ્ઞાથી ચાલતા પક્ષીઓ જાગૃત કરે છે, છતાં—

ગાઢાલિંગનજાનંદમાપ્તૌ તદ્ભંગકાતરૌ । ન મનઃ કુરુતસ્તલ્પાત્સમુત્થાતું મનાગપિ

ઘનિષ્ઠ આલિંગનથી મળેલી આનંદમાં, એ બંને એ આનંદ તૂટી ન જાય એની ભયથી, મનથી પલંગ પરથી ઊઠવા જરા પણ ઈચ્છતા નથી.

તતશ્ચ સારિકાસંઘૈઃ શુકાદ્યૈઃ પરિતો મુહુઃ । બોધિતૌ વિવિધૈર્વાક્યૈઃ સ્વતલ્પાદુદતિષ્ઠતામ્

પછી, શારિકા અને શુક જેવા પક્ષીઓ વારંવાર વિવિધ વાણીઓથી ચારે બાજુથી જાગૃત કરે છે, ત્યારે એ બંને પોતપોતાના પલંગ પરથી ઊઠે છે.

ઉપવિષ્ટૌ તતો દૃષ્ટ્વા સખ્યસ્તલ્પે મુદાન્વિતૌ । પ્રવિશ્ય સેવાં કુર્વંતિ તત્કાલે હ્યુચિતાં તયોઃ

પછી, બંનેને આનંદથી પલંગ પર બેઠેલા જોઈને, સખીઓ અંદર આવે છે અને એ સમયે યોગ્ય રીતે તેમની સેવા કરે છે.

પુનશ્ચ સારિકાવાક્યૈસ્તાવુત્થાય સ્વતલ્પતઃ । ગચ્છતઃ સ્વસ્વભવનં ભીત્યુત્કંઠાકુલૌ તતઃ

પછી ફરી, શારિકા પક્ષીઓની વાતો સાંભળી, એ બંને પલંગ પરથી ઊઠે છે અને ભય તથા વાંછાથી વ્યાકુળ થઈને પોતપોતાના ઘરમાં જાય છે.

પ્રાતશ્ચ બોધિતો માત્રા તલ્પાદુત્થાય સત્વરઃ । કૃત્વા કૃષ્ણો દંતકાષ્ઠં બલદેવસમન્વિતઃ

પ્રભાતે, માતા દ્વારા જાગૃત થયેલા કૃષ્ણ ઝડપથી પલંગ પરથી ઊઠે છે, દાંતકાંઠો કરે છે અને બલરામ સાથે હોય છે.

માત્રાનુમોદિતો યાતિ ગોશાલાં સખિભિર્વૃતઃ । રાધાપિ બોધિતા વિપ્ર વયસ્યાભિઃ સ્વતલ્પતઃ

માતા દ્વારા મંજૂરી મળ્યા પછી, કૃષ્ણ મિત્રો સાથે ગૌશાળામાં જાય છે; અને રાધા પણ, બ્રાહ્મણ, પોતાની સખીઓ દ્વારા પલંગ પરથી જાગૃત થાય છે.

ઉત્થાય દંતકાષ્ઠાદિ કૃત્વાભ્યંગં સમાચરેત્ । સ્નાનવેદીં તતો ગત્વા સ્નાપિતા સા નિજાલિભિઃ

પલંગ પરથી ઊઠીને, દાંતકાંઠો વગેરે કરી, તે અંગમાં તેલ લગાવે છે; પછી સ્નાનસ્થળે જઈ, પોતાની સખીઓ દ્વારા સ્નાન કરે છે.

ભૂષાગૃહે વ્રજેત્તત્ર વયસ્યા ભૂષયંત્યપિ । ભૂષણૈર્વિવિધૈર્દિવ્યૈર્ગંધમાલ્યાનુલેપનૈઃ

પછી તે ભૂષણગૃહે જાય છે, જ્યાં સખીઓ તેને વિવિધ દિવ્ય ભૂષણો, સુગંધિત માળાઓ અને લિપણીઓથી શણગારે છે.

તતઃ સખીજનૈસ્તસ્યાઃ શ્વશ્રૂં સંપ્રાર્થ્ય યત્નતઃ । કર્તુમાહૂયતેસ્વન્નં સસખી સા યશોદયા

પછી, તેની સખીઓએ ખૂબ વિનંતી કરી ત્યારે, તેણે પોતાની સાસુને પ્રેમપૂર્વક બોલાવી, યશોદા અને સખીઓ સાથે મળીને રસોઈ બનાવવા બોલાવાઈ.

નારદ ઉવાચ- કથમાહૂયતે દેવિ પાકાર્થં તુ યશોદયા । સતીષુ પાકકર્ત્રીષુ રોહિણીપ્રમુખાસ્વપિ

નારદે પૂછ્યું: દેવી, જ્યારે રોહિણી જેવી સારા રસોઈ બનાવતી સ્ત્રીઓ હાજર છે, ત્યારે યશોદા કેમ તેને રસોઈ માટે બોલાવે છે?

વૃંદોવાચ- પૂર્વં દુર્વાસસા દત્તો વરસ્તસ્યૈ મહામુને । ઇતિ કાત્યાયની વક્ત્રાચ્છ્રુતમાસીન્મયા પુરા

વૃંદાએ કહ્યું: મહામુનિ, પહેલાં દુર્વાસા ઋષિએ તેને આશીર્વાદ આપ્યો હતો; આ વાત મેં ક્યારેય કાત્યાયનીના મોઢેથી સાંભળી હતી.

ત્વયા યત્પચ્યતે દેવિ તદન્નં મદનુગ્રહાત્ । મિષ્ટં સ્યાદમૃતસ્પર્દ્ધિ ભોક્તુરાયુષ્કરં તથા

દેવી, તું જે પણ ભોજન બનાવે છે, તે મારા આશીર્વાદથી અમૃત જેવી સ્વાદિષ્ટ બનશે અને જે ખાય તેને દીર્ઘાયુ આપશે.

ઇત્યાહ્વયતિ તાં નિત્યં યશોદા પુત્રવત્સલા । આયુષ્માન્મે ભવેત્પુત્રઃ સ્વાદુલોભાત્તથા સતી

આ રીતે, પુત્રપ્રેમી યશોદા રોજ તેને બોલાવે છે કે 'મારો પુત્ર દીર્ઘાયુ રહે' અને સાથે સાથે મીઠા સ્વાદની ઇચ્છાથી પણ.

શ્રુત્વાનુમોદિતા હૃષ્ટા સાપિ નંદાલયં વ્રજેત્ । સસખીપ્રકરા તત્ર ગત્વા પાકં કરોતિ ચ

આ સાંભળીને, તે આનંદથી સહમત થાય છે અને પોતાની સખીઓ સાથે નંદના ઘરમાં જાય છે અને ત્યાં રસોઈ બનાવે છે.

કૃષ્ણોઽપિ દુગ્ધ્વા ગાઃ કાશ્ચિદ્દોહયિત્વા જનૈઃ પરાઃ । આગચ્છતિ પિતુર્વાક્યાત્સ્વગૃહં સખિભિર્વૃતઃ

કૃષ્ણ પણ કેટલીક ગાયોને પોતે દૂધે છે અને કેટલીક અન્ય લોકો દ્વારા દૂધાવડાવે છે, પછી પિતાના કહેવા પર પોતાના મિત્રો સાથે ઘેર આવે છે.

અભ્યંગમર્દનં કૃત્વા દાસૈઃ સંસ્નાપિતો મુદા । ધૌતવસ્ત્રધરઃ સ્રગ્વી ચંદનાક્તકલેવરઃ

દાસીઓ આનંદથી તેને તેલમલિશ અને સ્નાન કરાવે છે; પછી તે સાફ કપડા પહેરે છે, ફૂલમાળા પહેરે છે અને ચંદનથી શરીર સુગંધિત કરે છે.

દ્વિફાલબદ્ધચિકુરૈર્ગ્રીવા ભાલોપરિસ્ફુરન્ । ચંદ્રાકારસ્ફુરદ્ભાલતિલકાલકરંજિતઃ

તેના વાળ બે ગાંઠમાં બંધાયેલા છે, ગળા અને કપાળ પર તેજ છે, કપાળ પર ચાંદની આકારનું તિલક છે અને કાળા વાળથી શોભાયમાન છે.

કંકણાંગદકેયૂર રત્નમુદ્રા લસત્કરઃ । મુક્તાહારસ્ફુરદ્વક્ષા મકરાકૃતિકુંડલઃ

તેના હાથમાં કંકણ, અંગદ, કયૂર અને રત્નમુદ્રા ઝગમગે છે; છાતી પર મુક્તામાળાની ઝાંખી છે અને કાનમાં મકરાકૃતિના કુંડળ છે.

મુહુરાકારિતો માત્રા પ્રવિશેદ્ભોજનાલયમ્ । અવલંબ્ય કરં સખ્યુર્બલદેવમનુવ્રતઃ

માતા વારંવાર બોલાવે ત્યારે, તે પોતાના મિત્ર બલદેવનો હાથ પકડીને, તેની સાથે ભક્તિપૂર્વક ભોજનગૃહમાં પ્રવેશે છે.

ભુંક્તેઽથ વિવિધાન્નાનિ ભ્રાત્રા ચ સખિભિર્વૃતઃ । હાસયન્વિવિધૈર્હાસ્યૈઃ સખીંસ્તૈર્હસતિ સ્વયમ્

પછી, ભાઈ અને મિત્રો વચ્ચે બેઠો, વિવિધ ભોજન કરે છે, અનેક રમૂજથી મિત્રોનું હસાવવાનું અને પોતે પણ હસી ઉઠે છે.

ઇત્થં ભુક્ત્વા તથાચમ્ય દિવ્યખટ્વોપરિ ક્ષણમ્ । વિશ્રમ્ય સેવકૈર્દત્તં તાંબૂલં વિભજન્નદન્

આ રીતે ભોજન કરીને અને હાથ-મોં ધોઈને, થોડો સમય દિવ્ય પથારી પર આરામ કરે છે; પછી દાસીઓ લાવેલા પાન બધાને વહેંચી ને આનંદથી ખાય છે.

ગોપવેષધરઃ કૃષ્ણો ધેનુવૃંદપુરસ્સરઃ । વ્રજવાસિજનૈઃ પ્રીત્યા સર્વૈરનુગતઃ પથિ

કૃષ્ણ ગોપ વેશમાં, આગળ ગાયોના ઝુંડ સાથે, વ્રજના બધા વસવાટ કરનાર લોકોના પ્રેમથી ઘેરાઈને રસ્તે ચાલે છે.

પિતરં માતરં નત્વા નેત્રાંતે નાપિતં ગણમ્ । યથાયોગ્યં તથા ચાન્યાન્વિનિવર્ત્ય વનં વ્રજેત્

પિતાને અને માતાને વંદન કરીને, દરવાજા પાસે નાપિત અને તેના જૂથને પણ વંદન કરે છે; પછી યોગ્ય રીતે બીજાને વિદાય આપી વનમાં જાય છે.

વનં પ્રવિશ્ય સખિભિઃ ક્રીડયિત્વા ક્ષણં તતઃ । વિહારૈર્વિવિધૈસ્તત્ર વને વિક્રીડતે મુદા

વનમાં પ્રવેશીને, થોડો સમય મિત્રો સાથે રમે છે અને પછી ત્યાં વિવિધ રમતોમાં આનંદથી મસ્તી કરે છે.