શાંતો વિમત્સરઃ કૃષ્ણે ભક્તોઽનન્યપ્રયોજનઃ । અનન્યસાધનઃ શ્રીમાન્કામલોભવિવર્જિતઃ
શાંતિથી, ઈર્ષ્યા વગર, કૃષ્ણમાં એકમાત્ર ભક્તિ રાખે, બીજું કોઈ સાધન ન હોય, સંપન્ન હોય, કામ અને લોભથી મુક્ત હોય—
શ્રીકૃષ્ણરસતત્ત્વજ્ઞઃ કૃષ્ણમંત્રવિદાં વરઃ । કૃષ્ણમંત્રાશ્રયો નિત્યં મંત્રભક્તઃ સદા શુચિઃ
શ્રીકૃષ્ણના રસનું તત્વ જાણે, કૃષ્ણમંત્ર જાણનારા શ્રેષ્ઠ હોય, કૃષ્ણમંત્રમાં હંમેશા ભક્તિ રાખે, હંમેશા શુદ્ધ રહે—
સદ્ધર્મશાસકોનિત્યં સદાચારનિયોજકઃ । સંપ્રદાયી કૃપાપૂર્ણો વિરાગી ગુરુરુચ્યતે
સદ્ ધર્મનું નિયમિત શિક્ષણ આપે, સદાચાર સ્થાપે, પરંપરામાં જોડાયેલ હોય, દયાથી ભરપૂર હોય, વૈરાગ્ય ધરાવે—એ જ ગુરુ કહેવાય છે.
એવમાદિગુણઃ પ્રાયઃ શુશ્રૂષુર્ગુરુપાદયોઃ । ગુરૌ નિતાંતભક્તશ્ચ મુમુક્ષુઃ શિષ્ય ઉચ્યતે
આવા ગુણો ધરાવતો શિષ્ય ગુરુના પગની સેવા કરે છે; ગુરુમાં સતત ભક્તિ રાખે, મુક્તિની ઈચ્છા ધરાવે—એ જ શિષ્ય કહેવાય છે.
યત્સાક્ષાત્સેવનં તસ્ય પ્રેમ્ણા ભાગવતો ભવેત્ । સ મોક્ષઃ પ્રોચ્યતે પ્રાજ્ઞૈર્વેદવેદાંગવેદિભિઃ
પ્રેમથી સીધી સેવા કરવી એ ભક્તનો માર્ગ છે; વિદ્વાન અને વેદ જાણનારા એ જ મુક્તિ કહે છે.
આશ્રિત્ય સ્વગુરોઃ પાદૌ નિજવૃત્તં નિવેદયેત્ । સ સંદેહાનપાકૃત્ય બોધયિત્વા પુનઃ પુનઃ
પોતાના ગુરુના પગમાં આશ્રય લઈને, પોતાનું વર્તન જણાવે; ગુરુ, બધા સંદેહ દૂર કરીને, વારંવાર સમજાવે છે.
સ્વપાદપ્રણતં શાંતં શુશ્રૂષું નિજપાદયોઃ । અતિહૃષ્ટમનાઃ શિષ્યં મનુમધ્યાપયેત્પરમ્
ગુરુએ, જે શાંત છે, પોતાના પગે નમન કરેલો છે, અને સેવા કરવા ઉત્સુક છે, એવા શિષ્યને ખૂબ આનંદભરી મનથી શિક્ષણ આપવું જોઈએ.
ચંદનેન મૃદા વાપિ વિલિખેદ્બાહુમૂલયોઃ । વામદક્ષિણયોર્વિપ્ર શંખચક્રે યથાક્રમમ્
પંડિતે, ચંદન અથવા માટીથી, શિષ્યના બંને હાથના મૂળ પર ક્રમશઃ ડાબા હાથ પર શંખ અને જમણા હાથ પર ચક્રનું ચિહ્ન દોરવું જોઈએ.
ઊર્દ્ધ્વપુંડ્રં તતઃ કુર્યાદ્ભાલાદિષુ વિધાનતઃ । તતોમંત્રદ્વયં તસ્ય દક્ષકર્ણે વિનિર્દિશેત્
પછી, ભાળ અને અન્ય નિર્ધારિત અંગો પર ઊર્ધ્વપુંડ્રનું ચિહ્ન કરવું; ત્યારબાદ, શિષ્યના જમણા કાનમાં બે મંત્રો ઉચ્ચારવા જોઈએ.
મંત્રાર્થં ચ વદેત્તસ્મૈ યથાવદનુપૂર્વશઃ । દાસશબ્દયુતં નામ ધાર્યં તસ્ય પ્રયત્નતઃ
પછી, ગુરુએ મંત્રનો અર્થ યોગ્ય રીતે અને ક્રમવાર સમજાવવો; શિષ્યએ 'દાસ' શબ્દવાળું નામ ધ્યાનપૂર્વક ધારણ કરવું જોઈએ.
તતોઽતિભક્ત્યા સસ્નેહં વૈષ્ણવાન્ભોજયેદ્બુધઃ । શ્રીગુરું પૂજયેચ્ચાપિ વસ્ત્રાલંકરણાદિભિઃ
પછી, ખૂબ ભક્તિ અને પ્રેમથી, વિદ્વાન વ્યક્તિએ વૈષ્ણવોને ભોજન કરાવવું અને શ્રી ગુરુની વસ્ત્ર, આભૂષણ વગેરેથી પૂજા કરવી જોઈએ.
સર્વસ્વં ગુરવે દદ્યાત્તદર્દ્ધં વા મહામુને । સ્વદેહમપિ નિક્ષિપ્ય ગુરૌ સ્થેયમકિંચનૈઃ
મહાન મુનિ, વ્યક્તિએ પોતાનું બધું ગુરુને અર્પણ કરવું, અથવા ઓછામાં ઓછું અડધું; પોતાનું શરીર પણ ગુરુને સમર્પિત કરીને, નિષ્કામ અને નિર્વસન રહેવું જોઈએ.
ય એતૈઃ પંચભિર્વિદ્વાન્સંસ્કારૈઃ સંસ્કૃતો ભવેત્ । દાસ્યભાગી સ કૃષ્ણસ્ય નાન્યથા કલ્પકોટિભિઃ
જે વિદ્વાન ગુરુ દ્વારા આ પાંચ સંસ્કારોથી સંસ્કારિત થાય છે, તે કૃષ્ણની સેવા માટે પાત્ર બને છે; અન્યથા, લાખો કલ્પોમાં પણ નથી.
અંકનં ચોર્દ્ધ્વપુંડ્રશ્ચ મંત્રો નામવિધારણમ્ । પંચમો યાગ ઇત્યુક્તાઃ સંસ્કારાઃ પૂર્વસૂરિભિઃ
અંકન, ઊર્ધ્વપુંડ્ર, મંત્ર, નામ ધારણ અને યાગ — આ પાંચ સંસ્કારો પૂર્વજ ઋષિઓએ જણાવ્યા છે.
અંકનં શંખચક્રાદ્યૈઃ સચ્છિદ્રં પુંડ્રમુચ્યતે । દાસશબ્દયુતં નામમંત્રો યુગલસંજ્ઞકઃ
અંકન એટલે શંખ અને ચક્રથી ચિહ્ન લગાવવું; ઊર્ધ્વપુંડ્ર એટલે વિભાજિત પવિત્ર ચિહ્ન; નામમાં 'દાસ' શબ્દ હોવો જોઈએ, અને મંત્રને યુગલમંત્ર કહે છે.
ગુરુવૈષ્ણવયોઃ પૂજા યાગ ઇત્યભિધીયતે । એતે પરમસંસ્કારા મયા તે પરિકીર્તિતાઃ
ગુરુ અને વૈષ્ણવોની પૂજાને 'યાગ' કહેવામાં આવે છે; આ ઉત્તમ સંસ્કારો મેં તને વર્ણન કર્યા છે.
અથ તુભ્યં પ્રપન્નાનાં ધર્માન્વક્ષ્યામિ નારદ । યાનાસ્થાય ગમિષ્યંતિ હરિધામ નરાઃ કલૌ
હવે, નારદ, હું તને શરણાગત લોકોના ધર્મો જણાવું છું, જેને અનુસરીને કળિયુગમાં લોકો હરિધામમાં પહોંચશે.
ઇત્થં ગુરોર્લબ્ધમંત્રો ગુરુભક્તિપરાયણઃ । સેવમાનો ગુરું નિત્યં તત્કૃપાં ભાવયેત્સુધીઃ
આ રીતે, ગુરુ પાસેથી મંત્ર પ્રાપ્ત કરીને, ગુરુભક્તિમાં પરાયણ રહેવું; વિદ્વાન વ્યક્તિએ ગુરુની સતત સેવા કરવી અને તેની કૃપાનો ચિંતન કરવું.
સતાં ધર્માં સ્તતઃ શિક્ષેત્પ્રપન્નાનાં વિશેષતઃ । સ્વેષ્ટદેવધિયા નિત્યં વૈષ્ણવાન્પરિતોષયેત્
પછી, સજ્જનોના ધર્મો, ખાસ કરીને શરણાગતના, શીખવા જોઈએ; અને પોતાની ઇષ્ટદેવની ભક્તિથી વૈષ્ણવોને હંમેશા પ્રસન્ન રાખવા જોઈએ.
તાડનં ભર્ત્સનં કામિભોગ્યત્વેન યથા સ્ત્રિયઃ । ગૃહ્ણંતિ વૈષ્ણવાનાં ચ તત્તદ્ગ્રાહ્યં તથા બુધૈઃ
જેમ સ્ત્રીઓ, ઇચ્છિત પુરુષો દ્વારા, માર, ધિક્કાર અને ભોગવતાની સ્થિતિ સહન કરે છે, તેમ જ વિદ્વાનોએ વૈષ્ણવો પાસેથી જે મળે તે સહન કરવું જોઈએ.
ઐહિક્યામુષ્મિકી ચિંતા નૈવ કાર્યા કદાચન । ઐહિકં તુ સદા ભાવ્યં પૂર્વાચરિતકર્મણા
ક્યારેય આ લોક અથવા પરલોકની ચિંતામાં પડવું નહીં; હંમેશા આ લોકમાં પૂર્વકર્મ અનુસાર વર્તવું જોઈએ.
આમુષ્મિકં તથા કૃષ્ણઃ સ્વયમેવ કરિષ્યતિ । અતો હિ તત્કૃતે ત્યાજ્યઃ પ્રયત્નઃ સર્વથા નરૈઃ
પરલોકની બાબતમાં, કૃષ્ણ પોતે વ્યવસ્થા કરશે; તેથી, એ માટે મનુષ્યોએ તમામ પ્રયત્નો છોડી દેવા જોઈએ.
સર્વોપાયપરિત્યાગઃ કૃષ્ણીયાત્મતયાર્ચનમ્ । સુચિરં પ્રોષિતે કાંતે યથા પતિપરાયણા
બધા ઉપાયો છોડી, કૃષ્ણના પોતાના ભાવથી પૂજન કરવું; જેમ લાંબા સમયથી વિયોગમાં રહેલી પતિપરાયણ સ્ત્રી પોતાના પતિનું પૂજન કરે છે.
પ્રિયાનુરાગિણી દીના તસ્યસંગૈકકાંક્ષિણી । તદ્ગુણાન્ભાવયેન્નિત્યં ગાયત્યપિ શૃણોતિ ચ
પ્રિય પતિમાં પ્રેમથી જોડાયેલી, દયાળુ અને માત્ર તેની સંગની ઇચ્છા રાખતી, એવી સ્ત્રી હંમેશા તેના ગુણોનું ચિંતન કરે છે, ગાય છે અને સાંભળે છે.
શ્રીકૃષ્ણગુણલીલાદિ સ્મરણાદિ તથાચરેત્ । ન પુનઃ સાધનત્વેન કાર્યં તત્તુ કદાચન
શ્રીકૃષ્ણના ગુણો અને લીલાઓનું સ્મરણ કરવું, અને એના જેવા ભક્તિભર્યા કાર્ય કરવું જોઈએ; પણ એ ક્યારેય કોઈ લાભ માટે, સાધન તરીકે કરવું નહીં.
ચિરં પ્રોષ્યાગતં કાંતં પ્રાપ્ય કાંતધિયા યથા । ચુંબંતી વા શ્લિષ્યંતીવ નેત્રાંતે ન પિબંત્યપિ
જેમ એક પ્રેમિકા, લાંબા સમય પછી પોતાના પ્રેમીને મળે છે, તો ચુંબન કરે છે કે ગળે મળે છે, છતાં આંખોની હદ સુધી પણ તેને પૂરતો જોઈ શકતી નથી—
બ્રહ્માનંદગતેવાશુ સેવતે પરયા મુદા । શ્રીમદર્ચાવતારેણ તથા પરિચરેદ્ધરિમ્
બ્રહ્માનંદ પ્રાપ્ત કરનાર વ્યક્તિ, ખૂબ આનંદથી સેવા કરે છે; એ જ રીતે, શ્રીમદ અવતાર રૂપે હરિની સેવા કરવી જોઈએ.
અનન્યશરણો નિત્યં તથૈવાનન્યસાધનઃ । અનન્યસાધનાર્થત્વાત્સ્યાદનન્ય પ્રયોજનઃ
એ વ્યક્તિએ હંમેશા એકમાત્ર આશ્રય રાખવો, બીજું કોઈ આશ્રય કે સાધન ન લેવું; કારણ કે એમાં બીજું કોઈ સાધન કે ઉદ્દેશ હોવો જોઈએ નહીં.
નાન્યં ચ પૂજયેદ્દેવં ન નમેત્તં સ્મરેન્ન ચ । ન ચ પશ્યેન્ન ગાયેચ્ચ ન ચ નિંદેત્કદાચન
બીજા કોઈ દેવની પૂજા, નમન, સ્મરણ, દર્શન, ગીત કે નિંદા ક્યારેય કરવી નહીં.
નાન્યોચ્છિષ્ટં ચ ભુંજીત નાન્યશેષં ચ ધારયેત્ । અવૈષ્ણવાનાં સંભાષા વંદનાદિ વિવર્જયેત્
બીજાના બચેલા ખોરાક ખાવું નહીં, બીજાની બચત સ્વીકારવી નહીં; અવૈષ્ણવ લોકો સાથે વાતચીત કે વંદન પણ ટાળવું.