યદિ ભક્તિર્ભવેદેષાં કૃષ્ણે સર્વેશ્વરેશ્વરે । તદાધિકારિણઃ સર્વે નાન્યથા મુનિસત્તમ
જો એમને સર્વેશ્વર કૃષ્ણમાં ભક્તિ હોય, તો બધા અધિકારી છે; નહીં તો, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, અધિકારી નથી.
યાજ્ઞિકો દાનનિરતઃ સર્વતંત્રોપસેવકઃ । સત્યવાદી યતિર્વાપિ વેદવેદાંગપારગઃ
યજ્ઞ કરનાર, દાનમાં રત, બધા તંત્રોની સેવા કરનાર, સત્ય બોલનાર, યતિ, કે જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત છે.
બ્રહ્મનિષ્ઠઃ કુલીનો વા તપસ્વી વ્રતતત્પરઃ । અત્રાધિકારી ન ભવેત્કૃષ્ણભક્તિવિવર્જિતઃ
બ્રહ્મમાં સ્થિર રહેનારો, શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મેલો, તપસ્વી કે વ્રતનું પાલન કરનાર—even આવા માણસને પણ કૃષ્ણભક્તિ વગર અહીં અધિકાર મળતો નથી.
તસ્માદકૃષ્ણભક્તાય કૃતઘ્નાય ન માનિને । ન ચ શ્રદ્ધાવિહીનાય વક્તવ્યં નાસ્તિકાય ચ
અત્યારે, જે કૃષ્ણભક્તિથી વિહોણો છે, કૃતઘ્ન છે, અહંકારથી ભરેલો છે, શ્રદ્ધા નથી અને નાસ્તિક છે—એવા કોઈને આ કહેવું નહીં.
ન ચાશુશ્રૂષવે વાચ્યં નાસંવત્સરસેવિને । શ્રીકૃષ્ણેઽનન્યભક્તાય દંભલોભવિવર્જિને
જે સાંભળતું નથી, કે વર્ષભર સેવા નથી કરતો, તેને પણ આ કહેવું નહીં; પણ શ્રીકૃષ્ણમાં અનન્ય ભક્તિ ધરાવનાર, દંભ અને લોભથી રહિત વ્યક્તિને જ કહો.
કામક્રોધવિમુક્તાય દેયમેતત્પ્રયત્નતઃ । ઋષિશ્ચૈવાહમેતસ્ય ગાયત્રીછંદ ઉચ્યતે
કામ અને ક્રોધથી મુક્ત થયેલા વ્યક્તિને આ ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક આપવું; આ માટે હું ઋષિ છું અને ગાયત્રી છંદ છે.
દેવતા બલ્લવીકાંતો મંત્રસ્ય પરિકીર્તિતઃ । સપ્રિયસ્ય હરેર્દાસ્યે વિનિયોગ ઉદાહૃતઃ
મંત્રની દેવતા ગોપીઓના પ્રિય છે; અને હરીના પ્રિય સાથે મળીને હરીની સેવા માટે તેનો ઉપયોગ કહેવામાં આવ્યો છે.
આચક્રાદ્યૈસ્તથા મંત્રૈઃ પંચાંગાનિ પ્રકલ્પયેત્ । અથવાપિ સ્વબીજેન કરાંગન્યાસકૌ ચરેત્
નક્કી કરેલા મંત્રોથી પાંચ અંગો સ્થાપિત કરવા જોઈએ; અથવા પોતાના બીજાક્ષરથી હાથ અને શરીર પર ન્યાસ કરવો.
મંત્રસ્ય પ્રથમો વર્ણો બિંદુના મૂર્ધ્નિભૂષિતઃ । ગમિત્યેવં ભવેદ્બીજં નમઃ શક્તિરિહોદિતા
મંત્રનો પહેલો અક્ષર, માથા પર બિંદુથી શોભિત, એ બીજ છે; 'નમઃ' અહીં શક્તિ તરીકે જણાવવામાં આવ્યું છે.
અંતિમાર્ણૈર્દશાંગાનિ તૈરેવ ચ તથાર્ચનમ્ । ગંધપુષ્પાદિભિસ્તચ્ચ જલૈરેવાપ્યસંભવે
છેલ્લા અક્ષરો વડે દસ અંગો અને પૂજન થાય છે; જો તે ઉપલબ્ધ ન હોય, તો સુગંધિત ફૂલો અને પાણીથી પણ કરી શકાય છે.
ન્યાસપૂર્વવિધાનેન કર્તવ્યં હરિતુષ્ટયે । અતએવાસ્ય મંત્રસ્ય ન્યાસાદ્યન્યે વદંતિ ચ
ન્યાસપૂર્વક વિધિ પ્રમાણે હરીની પ્રસન્નતા માટે કરવું; તેથી આ મંત્ર માટે ન્યાસ વિશે અન્ય લોકો પણ કહે છે.
સકૃદુચ્ચારણાદેવ કૃતકૃત્યત્વદાયિનઃ । તથાપિ દશધા નિત્યં જપાદ્યર્થં પ્રવિન્યસેત્
એક વખત ઉચ્ચારણથી જ કાર્યસિદ્ધિ મળે છે; છતાં, જપ અને સંબંધિત વિધિ માટે હંમેશા દસ વખત ગોઠવવું જોઈએ.
અથ ધ્યાનં પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રસ્યાસ્ય દ્વિજોત્તમ । પીતાંબરં ઘનશ્યામં દ્વિભુજં વનમાલિનમ્
હવે હું આ મંત્રનું ધ્યાન વર્ણવું છું, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ: પીળા વસ્ત્રમાં, મેઘ જેવી શ્યામ, બે હાથવાળો, વનમાલા પહેરેલો.
બર્હિબર્હકૃતોત્તંસં શશિકોટિનિભાનનમ્ । ઘૂર્ણાયમાનનયનં કર્ણિકારાવતંસિનમ્
મોરપાંખથી બનેલી મુકુટ પહેરેલી, ચાંદની જેવી ચમકતી ચહેરા, ઘૂમતા નેત્ર, કર્ણિકાર ફૂલ કાન પર શોભે છે.
અભિતશ્ચંદનેનાથ મધ્યે કુંકુમબિંદુના । રચિતં તિલકં ભાલે બિભ્રતં મંડલાકૃતિમ્
સાંદલથી ચહેરા ચમકાવેલો, ભાળ પર મધ્યમાં કુંકુમના બિંદુથી તિલક, ગોળ આકારનું ચિહ્ન ધરાવતો.
તરુણાદિત્યસંકાશં કુંડલાભ્યાં વિરાજિતમ્ । ઘર્મામ્બુકણિકારાજદ્દર્પણાભકપોલકમ્
ઉગતા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, કુંડલોથી શોભિત, ઘર્મ અને પાણીની બિંદુઓથી કપોળો દર્પણ જેવી ચમકતા.
પ્રિયાસ્ય ન્યસ્તનયનં લીલાપાંગોન્નતભ્રુવમ્ । અગ્રભાગન્યસ્તમુક્તા વિસ્ફુરત્પ્રોચ્ચનાસિકમ્
પ્રિયાને જોઈને આંખો સ્થિર, રમતમાં ઊંચી ભ્રૂ, આગળ મુક્તા શોભે છે, તેજસ્વી અને ઊંચી નાક.
દશનજ્યોત્સ્નયા રાજત્પક્વબિંબફલાધરમ્ । કેયૂરાંગદસદ્રત્નમુદ્રિકાભિર્લસત્કરમ્
પક્વ બિંબ ફળ જેવી લાલ ઓઠ, દાંતની ચાંદનીથી ચમકતા, હાથમાં કયૂર, અંગદ, રત્ન અને મુદ્રિકાથી શોભા પામેલા.
બિભ્રતં મુરલદ્યં વામે પાણૌ પદ્મં તથૈવ ચ । કાંચીદામસ્ફુરન્મધ્યં નૂપુરાભ્યાં લસત્પદમ્
ડાબા હાથમાં વાંસળી અને કમળ ધરાવતો, કમર પર ઝગમગતી કાંસી, પગ પર નૂપુરથી શોભિત.
રતિકેલિરસાવેશ ચપલં ચપલેક્ષણમ્ । હસંતં પ્રિયયા સાર્દ્ધં હાસયંતં ચ તાં મુહુઃ
રમણીઓની રમતમાં મગ્ન, ચંચળ અને રમતી આંખો, પ્રિય સાથે હસતો, વારંવાર તેને હસાવે છે.
ઇત્થં કલ્પતરોર્મૂલે રત્નસિંહાસનોપરિ । વૃંદારણ્યે સ્મરેત્કૃષ્ણં સંસ્થિતં પ્રિયયા સહ
એ રીતે, ઈચ્છાપૂર્તિ વૃક્ષની જડ પાસે, રત્નોથી શણગારેલી સિંહાસન પર, વૃંદાવનના વનમાં, કૃષ્ણને પોતાની પ્રિય સાથે ઊભા છે એ રીતે ધ્યાન કરવું જોઈએ.
વામપાર્શ્વે સ્થિતાં તસ્ય રાધિકાં ચ સ્મરેત્તતઃ । નીલચોલકસંવીતાં તપ્તહેમસમપ્રભામ્
પછી, કૃષ્ણના ડાબા બાજુએ ઊભેલી રાધિકાનું સ્મરણ કરવું, જે નીલ રંગની ચોળી પહેરી છે અને પિગળેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી છે.
પટ્ટાંચલેનાવૃતાર્દ્ધ સુસ્મેરાનનપંકજામ્ । કાંતવક્ત્રે ન્યસ્તનેત્રાં ચકોરી ચંચલેક્ષણામ્
રાધિકા પોતાના શરીરનો અડધો ભાગ રેશમી પાટા વડે ઢાંકી, કમળ જેવા મુખ પર મૃદુ સ્મિત છે, આંખો પોતાના પ્રિયના ચહેરા પર ટકાવેલી છે, અને ચકોર પક્ષીની જેમ ચંચળ છે.
અંગુષ્ઠતર્જનીભ્યાં ચ નિજકાંતમુખાંબુજે । અર્પયંતીં પૂગફલં પર્ણચૂર્ણસમન્વિતમ્
રાધિકા અંગૂઠા અને તर्जનીથી પોતાના પ્રિયને પાનના પાવડર સાથે મિશ્રિત સુપારીનું ફળ અર્પણ કરે છે.
મુક્તાહારસ્ફુરચ્ચારુ પીનોન્નતપયોધરામ્ । ક્ષીણમધ્યાં પૃથુશ્રોણીં કિંકિણીજાલમંડિતામ્
રાધિકા સુંદર ઝિલમિલતા મુક્તાની હાર પહેરી છે, ઉંચા અને ભરેલા સ્તન, પાતળી કમર, પહોળા કટિ, અને ઝણઝણતાં ઘૂંઘરૂથી શણગારેલી છે.
રત્નતાટંકકેયૂરમુદ્રા વલયધારિણીમ્ । રણત્કટકમંજીર રત્નપાદાંગુલીયકામ્
રાધિકા રત્નોથી બનેલા તાટાંકા, કયૂર, મુદ્રા અને વલય પહેરી છે, ઘૂંઘરૂ અને પાયલ ઝણઝણતાં છે, અને પગની આંગળીમાં રત્નોથી શણગારેલા અંગૂઠી છે.
લાવણ્યસારમુગ્ધાંગીં સર્વાવયવસુંદરીમ્ । આનંદરસસંમગ્નાં પ્રસન્નાં નવયૌવનામ્
રાધિકાનું શરીર સૌંદર્યનું સાર છે, દરેક અંગમાં મોહકતા છે, આનંદના રસમાં તણાઈ ગયેલી, પ્રસન્ન અને નવયૌવનથી ભરપૂર છે.
સખ્યશ્ચ તસ્યા વિપ્રેંદ્ર તત્સમાનવયોગુણાઃ । તત્સેવનપરાભાવ્યાશ્ચામરવ્યજનાદિભિઃ
એ બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ, રાધિકાની સખીઓ પણ સમાન વય અને ગુણવાળી છે, તેની સેવા માટે સમર્પિત છે, ચામર, પંખા અને અન્ય વસ્તુઓ હાથમાં ધરેલી છે.
અથ તુભ્યં પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રાર્થં શૃણુ નારદ । બહિરંગૈઃ પ્રપંચસ્ય સ્વાંશૈર્માયાદિ શક્તિભિઃ
હવે હું તને મંત્રનો અર્થ સમજાવું છું, સાંભળો નારદ. તેની બાહ્ય શક્તિઓથી, માયા વગેરે દ્વારા, જગત પ્રગટ થાય છે.
અંતરંગૈસ્તથા નિત્યવિભૂતૈસ્તૈશ્ચિદાદિભિઃ । ગોપનાદુચ્યતે ગોપી રાધિકા કૃષ્ણવલ્લભા । દેવી કૃષ્ણમયી પ્રોક્તા રાધિકા પરદેવતા
અને તેના આંતરિક, નિત્ય ગુણો દ્વારા, જેમ કે ચેતનતા, તે ગોપી, રાધિકા, કૃષ્ણની પ્રિય તરીકે ઓળખાય છે. દેવીએ કૃષ્ણથી પરિપૂર્ણ છે; રાધિકા પરમદેવતા છે.