કાલિંદ્યાઃ પુલિને રમ્યે પુણ્યવૃક્ષસમાવૃતે । ગોપનારીભિરનિશં ક્રીડયામાસ કેશવઃ
કાળિન્દી નદીના સુંદર કિનારે, પવિત્ર વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા સ્થળે, કેશવે ગોપીનીઓ સાથે દિવસ-રાત રમણ કર્યું.
રમ્યકેલિસુખેનૈવ ગોપવેષધરો હરિઃ । બદ્ધપ્રેમરસેનાત્ર માસદ્વયમુવાસ હ
હરિએ ગોપવેશ ધારણ કરીને, પ્રેમરસમાં બંધાઈ, રમણીય રમણના આનંદમાં ત્યાં બે મહિના વિતાવ્યા.
અથ તત્રસ્થા નંદગોપાદયઃ સર્વેજનાઃ પુત્રદારસહિતાઃ પશુપક્ષિમૃગાદયશ્ચ વાસુદેવપ્રસાદેન દિવ્યરૂપધરા વિમાનમારૂઢાઃ પરમં વૈકુંઠલોકમવાપુઃ
પછી ત્યાં રહેલા બધા, નંદ, ગોપો, લોકો પોતાના પુત્ર-પત્ની સાથે, પશુ, પક્ષી અને અન્ય પ્રાણીઓએ પણ વાસુદેવની કૃપાથી દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું, વિમાનમાં ચઢીને પરમ વૈકુંઠ લોકને પ્રાપ્ત કર્યા.
કૃષ્ણસ્તુ નંદગોપવ્રજૌકસાં સર્વેષાં પરમં નિરામયં સ્વપદં દત્વા દિવિ દેવગણૈઃ સંસ્તૂયમાનો દ્વારવતીં શ્રીમતીં વિવેશ
કૃષ્ણે નંદવ્રજના બધા વાસીઓને પરમ નિર્મળ સ્થાન આપી, દેવતાઓના સમૂહ દ્વારા આકાશમાં સ્તુતિ થતો, વૈભવી દ્વારકામાં પ્રવેશ કર્યો.
તત્ર વસુદેવોગ્રસેનસંકર્ષણપ્રદ્યુમ્નાનિરુદ્ધાક્રૂરાદિભિઃ પ્રત્યહં સંપૂજિત ષોડશસહસ્રભાર્યાભિરષ્ટાભિર્દિવ્યમહિષીભિશ્ચ વિશ્વરૂપધરો દિવ્યરત્નમય નાનાગૃહાંતરેષુ સુતકુસુમાંચિત શ્લક્ષ્ણતરપર્યંકેષુ રમયામાસ
ત્યાં વસુદેવ, ઉગ્રસેન, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ, અક્રૂર વગેરે રોજે રોજ તેની પૂજા કરતા; તે સોળ હજાર પત્નીઓ અને આઠ દિવ્ય રાણીઓ સાથે, વિશ્વરૂપ ધારણ કરીને, દિવ્ય રત્નોથી શોભતા વિવિધ ગૃહોમાં, ફૂલો થી સુશોભિત નરમ પથારી પર સૌને આનંદ આપતો હતો.
અથ રામકૃષ્ણસતીર્થ્યો વિપ્રો બાલસખા સદાત્યંતદારિદ્ર્યપીડિતો મુષ્ટિમાત્રાન્યાચનાપ્તપૃથુકાઞ્જીર્ણવાસસિ નિબધ્ય વાસુદેવં દ્રષ્ટું શ્રીમતીં દ્વારકાનગરીમાજગામ
પછી, રામ અને કૃષ્ણનો બાળમિત્ર, એક બ્રાહ્મણ, હંમેશા ઘોર ગરીબીથી પીડાતો, મુઠ્ઠીભર ચોખા માંગીને મેળવેલા જૂના કપડાં પહેરી, વાસુદેવને જોવા માટે વૈભવી દ્વારકા નગરમાં આવ્યો.
સ તુ રુક્મિણ્યંતઃપુરદ્વારિ ક્ષણં તૂષ્ણીં તસ્થૌ
તે રૂક્મિણીના આંતરમહેલના દ્વારે થોડો સમય શાંતિથી ઊભો રહ્યો.
કૃષ્ણોઽપિ સમાગતં બ્રાહ્મણં જ્ઞાત્વા પ્રદ્યુમ્નેન નમસ્કૃત્વા વામકરં ગૃહીત્વા ગૃહાંતરે સ્વાસને નિવેશ્ય ભયાદ્વેપમાનં તં રુક્મિણીહસ્તગતસુવર્ણકલશજલેન પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય મધુપર્કેણ પૂજયામાસ
કૃષ્ણે, બ્રાહ્મણ આવ્યા છે એ જાણીને, પ્રદ્યુમ્ન સાથે તેમને વંદન કર્યું, તેમનો ડાબો હાથ પકડીને બીજા ઓરડામાં આરામદાયક બેઠકે બેસાડ્યા, અને જ્યારે બ્રાહ્મણ ભયથી કાંપતા હતા ત્યારે રૂક્મિણીના હાથેથી લાવેલા સોનાના કલશના પાણીથી તેમના પગ ધોઈ, મધુપર્કથી તેમનું સન્માન કર્યું.
સુધામૃતોપમૈરન્નપાનાદ્યૈસ્તર્પયિત્વા તસ્ય જીર્ણવસ્ત્રાંતરે યાચનાપ્તપૃથુકાન્સ્વયમેવ હસ્તેન ગૃહીત્વા પ્રહસન્જગ્રાસ
પછી કૃષ્ણે અમૃત જેવાં ભોજન-પાનથી તેમને તૃપ્ત કર્યા, પછી બ્રાહ્મણે જૂના વસ્ત્રમાં રાખેલા યાચનાથી મળેલા પૃથુકો પોતે પોતાના હાથથી લઈને હસતાં હસતાં ખાધા.
કૃષ્ણેન પૃથુકે ભક્ષિતે તસ્મિન્નેવ ક્ષણે તસ્ય બહુધનધાન્યવસ્ત્રાભરણસંભૂતં મહદૈશ્વર્યમભૂત્
કૃષ્ણે પૃથુકો ખાધા એ જ ક્ષણે બ્રાહ્મણને ઘણું ધન, અનાજ, વસ્ત્રો અને આભૂષણો મળ્યાં.
સ તુ કૃષ્ણેન વિસૃષ્ટો મમ કિંચિદ્વસ્ત્રં વા ધનં વા કૃષ્ણેન ન દત્તમિતિ મન્યમાનઃ સ્વપુરં વિવેશ
પછી કૃષ્ણે તેમને વિદાય આપ્યા પછી બ્રાહ્મણએ મનમાં વિચાર્યું કે કૃષ્ણે મને કોઈ વસ્ત્ર કે ધન આપ્યું નથી, અને તે પોતાના શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
અથ બહુધનધાન્યયુતં સ્વગૃહં દૃષ્ટ્વા તત્પ્રસાદાદિદં લબ્ધમિતિ વદન્પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના દિવ્ય વસ્ત્રાભરણાદિના ભાર્યયા સહ સર્વાન્કામાન્ભુક્ત્વા હરિસંતુષ્ટ્યૈ બહુયજ્ઞાનિષ્ટ્વા તત્પ્રસાદેન પરમં નિત્યં સ્વર્ગસુખમવાપ
અથ ધૃતરાષ્ટ્રતનયો દુર્યોધનઃ પાંડુતનયાન્કપટદ્યૂતવ્યાજેન રાજ્યમપહૃત્ય સ્વરાષ્ટ્રાદ્વિવાસયામાસ
પછી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર દુર્યોધને પાંડુપુત્રોને કપટયુક્ત જુગારથી રાજ્યથી વંચિત કર્યા અને પોતાના રાજ્યમાંથી બહાર કાઢી દીધા.
તે તુ યુધિષ્ઠિરભીમાર્જુનનકુલસહદેવાઃ સુપત્ન્યા દ્રૌ પદ્યા સહ મહારણ્યં ગત્વા તત્ર દ્વાદશાબ્દાન્સ્થિત્વા સંવત્સરપર્યંતમજ્ઞાતાઃ સર્વે મત્સ્યદેશાધિપતેર્વિરાટસ્ય નિવેશને સ્થિત્વા વાસુદેવેન સહાયેન ધાર્તરાષ્ટ્રાન્યોદ્ધુમાજગ્મુઃ
પછી યુધિષ્ઠિર, ભીમ, અર્જુન, નકુલ અને સહદેવ, પોતાની મહાન પત્ની દ્રૌપદી સાથે મહાવનમાં ગયા, ત્યાં બાર વર્ષ રહ્યા અને એક વર્ષ અજ્ઞાતવાસમાં મત્સ્યદેશના રાજા વિરાટના મહેલમાં રહ્યા, અને વાસુદેવના સહયોગથી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો સામે યુદ્ધ માટે નીકળ્યા.
તેષાં ધાર્તરાષ્ટ્રપાંડુપુત્રાણાં નાનાદેશાધિપનૃપૈઃ કુરુક્ષેત્રમહાપુણ્યે દેવાનામપિ ભયંકરો મહાસંગ્રામોઽભવત્
પછી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો અને પાંડુપુત્રો વચ્ચે, અનેક દેશોના રાજાઓ સાથે, પુણ્યમય કુરુક્ષેત્રમાં દેવોને પણ ડરાવતું મહાન યુદ્ધ થયું.
અથ શ્રીકૃષ્ણોઽપ્યર્જુનસારથ્યં કુર્વન્નર્જુને સ્વશક્તિમાવેશ્ય તેન દુર્યોધનભીષ્મદ્રો- ણપ્રમુખાન્સર્વાન્પાર્થિવાનેકાદશાક્ષૌહિણીબલસહિતાન્કુરુક્ષેત્રે હત્વા પાંડવાન્રાજ્યે સ્થાપયિત્વા નિઃશેષેણ સર્વભૂભારમપાસ્ય સ્વાં પુરીં પ્રવિવેશ
પછી શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનનો સારથી બની, પોતાની શક્તિ અર્જુનમાં પ્રવેશાડી, અને અર્જુન સાથે મળીને દુર્યોધન, ભીષ્મ, દ્રોણ વગેરે રાજાઓ તથા એમની અગિયાર અક્ષૌહિણી સેનાને કુરુક્ષેત્રમાં સંહાર્યા, પાંડવોને રાજ્યમાં સ્થાપ્યા અને સમગ્ર ભૂભાર દૂર કરીને પોતાની પુરીમાં પાછા ગયા.
કસ્યચિત્ત્વથકાલસ્ય કતિપયાહનિ વૈદિકો બ્રાહ્મણો મૃતં પંચવાર્ષિકં બાલમાદાય રાજદ્વારિ નિધાય બહુશો વિલપન્બહૂન્યાક્રોશવાક્યાનિ કૃષ્ણં જગાદ
થોડા સમય પછી, એક દિવસે એક વૈદિક બ્રાહ્મણે પોતાના પાંચ વર્ષના મૃત પુત્રને લઈ રાજમહેલના દ્વારે મૂકી, ખૂબ રડતાં અને અનેક ઉગ્ર વાક્યો બોલતાં કૃષ્ણને સંબોધ્યા.
કૃષ્ણસ્તમાક્રોશં શ્રુત્વા તૂષ્ણીમુવાસ
કૃષ્ણે તેના આક્ષેપો સાંભળી શાંતિથી રહ્યા.
સ તુ મમ પંચપુત્રાઃ પૂર્વં હતા અયં તુ ષષ્ઠઃ એનં કૃષ્ણો ન જીવયિષ્યતિ તર્હિ રાજદ્વારિ મરિષ્યામીત્યુવાચ
તે બ્રાહ્મણે કહ્યું, 'મારા પાંચ પુત્રો પહેલાં જ મૃત્યુ પામ્યા છે; આ છઠ્ઠો છે. જો કૃષ્ણ તેને જીવતો નહીં કરે તો હું રાજમહેલના દ્વારે મરી જઈશ.'
તસ્મિન્કાલે અર્જુનઃ કૃષ્ણં દ્રષ્ટુમાગતસ્તથાવિધં તં પુત્રશોકેન વિલપંતં દદર્શ
એ સમયે અર્જુન કૃષ્ણને મળવા આવ્યો અને બ્રાહ્મણને પોતાના પુત્રના દુઃખમાં રડતો જોયો.
અર્જુનોઽપિ કાલધર્મમુપાગતં પંચવાર્ષિકં બાલકં દૃષ્ટ્વા કૃપયાવિષ્ટસ્તવ પુત્રમહંજીવયિષ્યામીતિ બ્રાહ્મણાયાભયં દત્વા પ્રતિશ્રુતવાન્
અર્જુને પાંચ વર્ષના મૃત્યુ પામેલા બાળકને જોઈ દયા આવી, અને બ્રાહ્મણને આશ્વાસન આપી વચન આપ્યું, 'હું તારો પુત્ર જીવતો કરી આપીશ.'
બ્રાહ્મણસ્તુ તેનાશ્વાસિતો હૃષ્ટવાન્
બ્રાહ્મણને અર્જુનના આશ્વાસનથી આનંદ થયો.
અથૈતં બ્રાહ્મણશિશું બહુભિઃ સંજીવિનાસ્ત્રૈરભિમંત્ર્ય અલબ્ધજીવિતં દૃષ્ટ્વા વૃથા પ્રતિજ્ઞામવાપ્ય બહુશોકસમન્વિતસ્તેનૈવ પ્રાણાંસ્ત્યક્તુમૈચ્છત્
પછી અર્જુને અનેક સંજીવનાસ્ત્રો વડે બ્રાહ્મણના બાળકને જીવાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ જ્યારે જીવન પાછું ન આવ્યું, ત્યારે પોતાની પ્રતિજ્ઞા નિષ્ફળ જતા અને ભારે દુઃખી થઈ, પોતે પણ પ્રાણ ત્યાગવા ઈચ્છ્યા.
કૃષ્ણસ્તુ તત્સર્વં જ્ઞાત્વાંતઃપુરાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય તં વૈદિકં પ્રાહ તવપુત્રાન્સર્વાનહં દાસ્યામીત્યુક્ત્વાશ્વાસ્ય વૈનતેયમારુહ્યાર્જુનસહિતો વૈષ્ણવં લોકમાજગામ
કૃષ્ણે આ બધું જાણી, આંતરમહેલમાંથી બહાર આવી, બ્રાહ્મણને આશ્વાસન આપ્યું કે 'હું તને બધા પુત્રો પાછા આપીશ,' અને તેને ધીરજ આપી, ગરુડ પર અર્જુન સાથે બેસી વૈષ્ણવ લોકમાં ગયા.
તત્ર દિવ્યમણિમંડપોદ્દેશે દેવ્યા સહ સમાસીનં નારાયણં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાર્જુનૌ નમશ્ચક્રતુઃ ૫૦ 6.252.
ત્યાં, દિવ્ય રત્નોથી શોભતા મંડપમાં દેવી સાથે બેઠેલા નારાયણને જોઈને કૃષ્ણ અને અર્જુને તેમને વંદન કર્યું.
સ તૌ બાહુભ્યાં પરિષ્વજ્ય કિમર્થમાગતાવિત્યુવાચ
નારાયણે બંનેને પોતાના હાથથી ભેટી લીધા અને પૂછ્યું: 'તમારે અહીં શેના માટે આવવું પડ્યું છે?''
કૃષ્ણશ્ચ ભગવન્વૈદિકસ્ય તનયાન્મમ દેહીત્યુવાચ
કૃષ્ણે કહ્યું: 'પ્રભુ, મને એ વૈદિક બ્રાહ્મણના પુત્રોને પાછા આપો.'
સ તુ નારાયણસ્તાદૃગ્વયસિ સંસ્થિતાન્બ્રાહ્મણપુત્રાન્કૃષ્ણાય સંદદૌ
પછી નારાયણે, જેમના વયમાં કોઈ ફેર ન આવ્યો હતો એવા બ્રાહ્મણના પુત્રોને કૃષ્ણને પરત આપ્યા.
શ્રીકૃષ્ણોઽપિ તાન્વૈનતેયસ્કંધે સમારોપ્ય હર્ષસમન્વિતોઽર્જુનસહિતઃ સ્વયમપ્યારુહ્ય દિવિ દેવગણૈઃ સંસ્તૂયમાનો દ્વારવતીમાવિવેશ
શ્રીકૃષ્ણે આનંદથી ભરાઈને એ બાળકોને ગરુડના ખભા પર બેસાડ્યા અને પોતે અર્જુન સાથે ચઢી ગયા; દેવતાઓએ તેમની સ્તુતિ કરતાં તેઓ દ્વારકામાં પ્રવેશ્યા.
તસ્મૈ બ્રાહ્મણાય પંચવર્ષવયઃસ્થાન્ષટ્પુત્રાન્દદૌ સોઽપ્યત્યંતર્હષસમન્વિતઃ કૃષ્ણં વર્દ્ધયસ્વેત્યાશિષં પ્રાયચ્છત્
પછી એ પાંચ વર્ષના છ પુત્રોને બ્રાહ્મણને પરત આપ્યા; બ્રાહ્મણ પણ અત્યંત આનંદથી ભરાઈને કૃષ્ણને આશીર્વાદ આપ્યો: 'તું હંમેશા વધતો રહે.'
પછી જ્યારે તેણે પોતાનું ઘર ઘણાં ધન અને અનાજથી ભરેલું જોયું, ત્યારે તેણે કહ્યું, 'આ બધું કૃષ્ણની કૃપાથી મળ્યું છે,' અને અંતરમાં આનંદિત થઈ, પોતાની પત્ની સાથે દિવ્ય વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, સર્વ ઇચ્છાઓનો આનંદ માણ્યો, હરિની પ્રસન્નતા માટે અનેક યજ્ઞો કર્યા અને એ કૃપાથી સર્વોત્તમ અને શાશ્વત સ્વર્ગસુખ પ્રાપ્ત કર્યું.