સૃષ્ટિસ્થિત્યંતરૂપા યા વિદ્યા વિદ્યાત્રયીપરા । સ્વરૂપા શક્તિરુપા ચ માયારૂપા ચ ચિન્મયી
તે સૃષ્ટિ, સ્થિતી અને લયનું સ્વરૂપ છે; જ્ઞાન છે, ત્રણ પ્રકારના જ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ છે; તેની સ્વરૂપ શક્તિ, રૂપ, માયા અને ચેતન છે.
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદીનાં દેહકારણકારણમ્ । ચરાચરં જગત્સર્વં યન્માયાપરિરંભિતમ્
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને અન્ય દેવોના શરીરનું કારણ છે; ચાલતું અને અચલું સમગ્ર જગત તેની માયાથી ઘેરાયેલું છે.
વૃંદાવનેશ્વરી નામ્ના રાધા ધાત્રાનુકારણાત્ । તામાલિંગ્ય વસંતં તં મુદા વૃંદાવનેશ્વરમ્
તે વૃંદાવનેશ્વરી નામે જાણીતી રાધા, ધાત્રી જેવી છે; તે ભગવાન વૃંદાવનેશ્વરને આલિંગન કરી આનંદથી તેમના સાથે વાસ કરે છે.
અન્યોન્યચુંબનાશ્લેષ મદાવેશવિઘૂર્ણિતમ્ । ધ્યાયેદેવં કૃષ્ણદેવં સ ચ સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્
પરસ્પર ચુંબન અને આલિંગન, પ્રેમમાં મસ્ત અને ઘૂમતા; જે કોઈ આવા કૃષ્ણનું ધ્યાન કરે છે, તે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.
મંત્રરાજમિમં ગુહ્યં તસ્ય મંત્રં ચ મંત્રવિત્ । યો જપેચ્છૃણુયાદ્વાપિ સ મહાત્મા સુદુર્લ્લભઃ
આ મંત્રરાજ ગુપ્ત છે, અને તેનો મંત્ર માત્ર મંત્રજ્ઞને જાણીતો છે; જે કોઈ તેને જપે અથવા સાંભળે, તે મહાન આત્મા દુર્લભ છે.
રાધિંકા ચિત્રરેખા ચ ચંદ્રા મદનસુંદરી । શ્રીપ્રિયા શ્રીમધુમતી શશિરેખા હરિપ્રિયા
રાધિકા, ચિત્રરેખા, ચંદ્રા, મદનસુંદરિ, શ્રીપ્રિયા, શ્રીમધુમતી, શશિરેખા, હરિપ્રિયા.
સુવર્ણશોભા સંમોહા પ્રેમરોમાંચરાજિતા । વૈવર્ણ્યસ્વેદસંયુક્તા ભાવાસક્તા પ્રિયંવદા
સોનાની જેમ ઝળહળતી, મોહક, પ્રેમના રોમાંચથી શોભિત; રંગ બદલાવ અને પસીનાથી યુક્ત, ભાવમાં લીન, મીઠી બોલતી.
સુવર્ણમાલિની શાંતા સુરાસરસિકા તથા । સર્વસ્ત્રી જીવના દીનવત્સલા વિમલાશયા
સોનાની માળ પહેરેલી, શાંતિમય, દૈવી અમૃતની રસિક; સર્વ સ્ત્રીઓનું જીવન, દુઃખી પર દયાળુ, શુદ્ધ હૃદયવાળી.
નિપીતનામપીયૂષા સા રાધા પરિકીર્તિતા । સુદીર્ઘસ્મિતસંયુક્તા તપ્તચામીકરપ્રભા
જે નામરૂપ અમૃત પીને જાણીતી છે, તે રાધા કહેવાય છે; લાંબા સ્મિતથી યુક્ત, તપેલા સોનાની જેમ ઝળહળતી.
મૂર્ચ્છત્પ્રેમનદી રાધા વરણા લોચનાંજના । માયામાત્સર્યસંયુક્તા દાનસામ્રાજ્ય જીવના
રાધા પ્રેમથી બેહોશ થતી નદી, પસંદ કરેલી, આંખોની કાજલ; માયા અને ઈર્ષાથી જોડાયેલી, દાનના રાજ્યની જીવન.
સુરતોત્સવ સંગ્રામા ચિત્રરેખા પ્રકીર્તિતા । ગૌરાંગી નાતિદીર્ઘા ચ સદા વાદનતત્પરા
ચિત્રરેખા તરીકે જાણીતી છે, જેના પ્રેમના ઉત્સવ યુદ્ધ જેવા છે; એ ગોરવર્ણની છે, બહુ ઊંચી નથી અને હમેશાં સંગીત વગાડવામાં તત્પર રહે છે.
દૈન્યાનુરાગનટના મૂર્ચ્છારોમાંચવિહ્વલા । હરિદક્ષિણપાર્શ્વસ્થા સર્વમંત્રપ્રિયા તથા
એ દુઃખ અને પ્રેમની લાગણીઓ સાથે નૃત્ય કરે છે, ક્યારેક બેહોશી અને રોમાંચથી વ્યાકુળ રહે છે; હરીના જમણા બાજુ ઊભી રહે છે અને બધા મંત્રોને ગમાવે છે.
અનંગલોભમાધુર્યા ચંદ્રા સા પરિકીર્તિતા । સલીલમંથરગતિર્મંજુમુદ્રિત લોચના
એ ચંદ્રા તરીકે ઓળખાય છે, પ્રેમમાં મધુર અને અનંગલોભથી ભરપૂર છે; પાણી જેવી નરમ ચાલ ધરાવે છે અને એની આંખો મોહક અને ભાવસભર છે.
પ્રેમધારોજ્જ્વલાકીર્ણા દલિતાંજન શોભના । કૃષ્ણાનુરાગરસિકા રાસધ્વનિસમુત્સુકા
એ પ્રેમની તેજસ્વી ધારોથી શોભાયમાન છે, કાજલ વિખેરાયેલું છે અને સુંદર લાગે છે; કૃષ્ણના પ્રેમમાં રસીક છે અને રાસના ધ્વનિ માટે ઉત્સુક રહે છે.
અહંકારસમાયુક્તા મુખનિંદિતચંદ્રમાઃ । મધુરાલાપચતુરા જિતેંદ્રિયશિરોમણિઃ
એ અહંકારથી ભરેલી છે, એનું મુખ ચાંદને લજાવે છે; મધુર વાતચીતમાં કુશળ છે અને ઇન્દ્રિયજિતાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
સુંદરસ્મિતસંયુક્તા સા વૈ મદનસુંદરી । વિવિક્તરાસરસિકા શ્યામા શ્યામમનોહરા
એ સુંદર સ્મિતથી સજ્જ છે, સાચી રીતે મદનસુંદરિ છે; એકાંતમાં રાસનો આનંદ માણે છે, શ્યામવર્ણની અને મનમોહક શ્યામા છે.
પ્રેમ્ણા પ્રેમકટાક્ષેણ હરેશ્ચિત્તવિમોહની । જિતેંદ્રિયા જિતક્રોધા સા પ્રિયા પરિકીર્તિતા
પ્રેમભર્યા નજર અને પ્રેમથી એ હરીના મનને મોહી લે છે; એ પ્રિય તરીકે જાણીતી છે, ઇન્દ્રિય અને ક્રોધ પર વિજય મેળવ્યો છે.
સુતપ્તસ્વર્ણગૌરાંગી લીલાગમનસુંદરી । સ્મરોત્થ પ્રેમરોમાંચ વૈચિત્રમધુરાકૃતિઃ
એનું શરીર સારી રીતે તપાવેલા સોનાની જેમ ગોળ્ડન છે, રમતમાં આવવામાં સુંદર છે; પ્રેમથી ઉદ્ભવેલા રોમાંચ અને વિવિધતા સાથે મધુર રૂપ ધરાવે છે.
સુંદરસ્મિતસંયુક્ત મુખનિંદિતચંદ્રમાઃ । મધુરાલાપચતુરા જિતેંદ્રિયશિરોમણિઃ
એ સુંદર સ્મિતથી સજ્જ છે, એનું મુખ ચાંદને લજાવે છે; મધુર વાતચીતમાં કુશળ છે અને ઇન્દ્રિયજિતાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
કીર્તિતા સા મધુમતી પ્રેમસાધનતત્પરા । સંમોહજ્વરરોમાંચ પ્રેમધારા સમન્વિતા
એ મધુમતી તરીકે ઓળખાય છે, પ્રેમ સાધનામાં તત્પર છે; ભમરાવાની તીવ્રતા અને રોમાંચ, પ્રેમની ધારોથી ભરપૂર છે.
દાનધૂલિવિનોદા ચ રાસધ્વનિ મહાનટી । શશિરેખા ચ વિજ્ઞેયા ગોપાલપ્રેયસી સદા
એ દાનની ધૂળીમાં આનંદ પામે છે, રાસના ધ્વનિમાં મહાન નૃત્ય કરે છે; શશિરેખા તરીકે જાણીતી છે, હમેશાં ગોપાલની પ્રિય છે.
કૃષ્ણાત્મા સોત્તમા શ્યામા મધુપિંગલલોચના । તત્પાદપ્રેમસંમોહાત્ક્વચિત્પુલકચુંબિતા
એનું મન કૃષ્ણમાં લીન છે, શ્રેષ્ઠ અને શ્યામવર્ણની છે, મધમાખી જેવા પીળા આંખો ધરાવે છે; ક્યારેક કૃષ્ણના પગના પ્રેમથી મોહિત થઈ રોમાંચથી ચુમ્બિત થાય છે.
શિવકુંડે શિવાનંદા નંદિની દેહિકાતટે । રુક્મિણી દ્વારવત્યાં તુ રાધા વૃંદાવને વને
શિવકુંડમાં એ શિવાનંદા છે, દેહિકા કાંઠે નંદિની છે; દ્વારવતીમાં રુક્મિણી અને વૃંદાવનના વનમાં રાધા છે.
દેવકી મથુરાયાં તુ જાતા મે પરમેશ્વરી । ચંદ્રકૂટે તથા સીતા વિંધ્યે વિંધ્યનિવાસિની
મથુરામાં એ દેવકી તરીકે જન્મી, મારા માટે પરમેશ્વરી છે; ચંદ્રકૂટમાં સીતા અને વિંધ્યમાં વિંધ્યની વાસિની છે.
વારાણસ્યાં વિશાલાક્ષી વિમલા પુરુષોત્તમે । વૃંદાવનાધિપત્યં ચ દત્તં તસ્યૈ પ્રસીદતા
વારાણસીમાં એ વિશાલાક્ષી છે, પુરુષોત્તમમાં વિમલા છે; વૃંદાવનનું અધિપત્ય pleased થયેલા એણે એને આપ્યું.
કૃષ્ણેનાન્યત્ર દેવી તુ રાધા વૃંદાવને વને । નિત્યાનંદતનુઃ શૌરિર્યોઽશરીરીતિ ભાષ્યતે
કૃષ્ણની દેવી અન્યત્ર પણ, વૃંદાવનના વનમાં રાધા છે; શૌરીની નિત્ય આનંદમય કાયાની, જેને અશરીરી કહેવાય છે.
વાય્વગ્નિનાકભૂમીનામંગાધિષ્ઠિતદેવતા । નિરૂપ્યતે બ્રહ્મણોઽપિ તથા ગોવિંદવિગ્રહઃ
એ વાયુ, અગ્નિ, આકાશ અને ભૂમિમાં સ્થાપિત દેવતા છે; બ્રહ્મા પણ એમ જ વર્ણવાય છે, અને ગોવિંદનું રૂપ પણ.
સેંદ્રિયોઽપિ યથા સૂર્યસ્તેજસા નોપલક્ષ્યતે । તથા કાંતિયુતઃ કૃષ્ણઃ કાલં મોહયતિ ધ્રુવમ્
જેમ સૂર્ય ઇન્દ્રિયો ધરાવે છે પણ તેજથી દેખાય નહીં, તેમ કૃષ્ણ તેજથી યુક્ત છે અને સમયને નિશ્ચિત રીતે મોહી લે છે.
ન તસ્ય પ્રાકૃતી મૂર્તિર્મેદોમાંસાસ્થિસંભવા । યોગી ચૈવેશ્વરશ્ચાન્યઃ સર્વાત્મા નિત્યવિગ્રહઃ
તેના શરીરનું સ્વરૂપ ચરબી, માંસ કે હાડકાંમાંથી બનેલું નથી; યોગી અને ભગવાન જુદાં છે, સર્વત્ર વ્યાપી છે અને સદાય અવિનાશી સ્વરૂપ ધરાવે છે.
કાઠિન્યં દેવયોગેન કરકાઘૃતયોરિવ । કૃષ્ણસ્યામિતતત્ત્વસ્ય પાદપૃષ્ઠં ન દેવતા
દિવ્ય યોગથી કઠિનતા થાય છે, જેમ હાથ અને ઘી વચ્ચે હોય છે; અમિત તત્વ ધરાવનાર કૃષ્ણના પગના તળવા દેવતાઓ માટે નથી.