કાલિંદીયં સુષુમ્નાખ્યા પરમામૃતવાહિની । યત્ર દેવાશ્ચ ભૂતાનિ વર્ત્તંતે સૂક્ષ્મરૂપતઃ
અહીં કાલિન્દી, સુષુમ્ના નામે, શ્રેષ્ઠ અમૃત વહે છે. અહીં દેવો અને અન્ય જીવ સૂક્ષ્મ રૂપે રહે છે.
સર્વતો વ્યાપકશ્ચાહં ન ત્યક્ષ્યામિ વનં ક્વચિત્ । આવિર્ભાવસ્તિરોભાવો ભવેદત્ર યુગેયુગે
હું અહીં સર્વત્ર વ્યાપી છું અને ક્યારેય આ વન છોડતો નથી. દરેક યુગમાં હું અહીં પ્રગટ અને અદૃશ્ય થાઉં છું.
તેજોમયમિદં સ્થાનમદૃશ્યં ચર્મચક્ષુષામ્ । રહસ્યં મે પ્રભાવં ચ પશ્ય વૃંદાવનં યુગે
આ સ્થાન પ્રકાશથી ભરેલું છે, જે સામાન્ય આંખોથી દેખાતું નથી. મારા રહસ્ય અને શક્તિને જુઓ—યુગે યુગે વૃંદાવન.
બ્રહ્માદીનાં દેવતાનાં ન દૃશ્યં તત્કથંચન । ઈશ્વર ઉવાચ- તચ્છ્રુત્વા નારદો નત્વા કૃષ્ણં બ્રહ્માણમેવ ચ
બ્રહ્મા વગેરે દેવતાઓને એ કદી દેખાતું નથી. ઈશ્વરે કહ્યું: એ સાંભળીને, નારદે કૃષ્ણ અને બ્રહ્માને નમસ્કાર કર્યા.
આજગામ હ ભૂર્લોકે મિશ્રકં નૈમિષં વનમ્ । તત્રાસૌ સત્કૃતશ્ચાપિ શૌનકાદ્યૈર્મુનીશ્વરૈઃ
પછી એ ભૂલોકમાં, મિશ્રક નૈમિષ વનમાં આવ્યો. ત્યાં શૌનક વગેરે મહાન ઋષિઓએ એનું સન્માન કર્યું.
પૃષ્ટશ્ચાપ્યાગતો બ્રહ્મન્કુતસ્ત્વમધુના વદ । તચ્છ્રુત્વા નારદઃ પ્રાહ ગોલોકાદાગતોઽસ્મ્યહમ્
એને પૂછ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, તમે હવે ક્યાંથી આવ્યા છો?' એ સાંભળીને, નારદે કહ્યું: 'હું ગોલોકમાંથી આવ્યો છું.'
શ્રુત્વા કૃષ્ણમુખાંભોજાદ્વૃંદાવનરહસ્યકમ્ । નારદ ઉવાચ- તત્ર નાનાવિધાઃ પ્રશ્નાઃ કૃતાશ્ચૈવ પુનઃ પુનઃ
કૃષ્ણના કમળમુખમાંથી વૃંદાવનનું રહસ્ય સાંભળ્યા પછી— નારદે કહ્યું: ત્યાં અનેક પ્રકારના પ્રશ્નો વારંવાર પૂછવામાં આવ્યા.
સમસ્તા મનવસ્તત્ર યોગાશ્ચૈવ મયા શ્રુતાઃ । તાનેવ કથયિષ્યામિ યથાપ્રશ્નં ચ તત્ત્વતઃ
ત્યાં મેં બધા મનુઓ અને યોગો વિશે સાંભળ્યું. હવે હું એ બધું તમને સાચા પ્રશ્ન પ્રમાણે કહું છું.
શૌનકાદય ઊચુઃ - વૃંદારણ્યરહસ્યં હિ યદુક્તં બ્રહ્મણા ત્વયિ । તદસ્માકં સમાચક્ષ્વ યદ્યસ્માસુ કૃપા તવ
શૌનક અને બીજા બધા બોલ્યા: બ્રહ્માએ જે વૃંદારણ્યનું રહસ્ય તને કહ્યું હતું, એ અમને પણ કહો, જો તને અમ પર દયા હોય.
નારદ ઉવાચ- કદાચિત્સરયૂતીરે દૃષ્ટોઽસ્માભિશ્ચ ગૌતમઃ । મનસ્વી ચ મહાદુઃખી ચિંતાકુલિતચેતનઃ
નારદે કહ્યું: એક વખત સરોવર કિનારે અમે ગૌતમને જોયા — તે ખૂબ વિચારી રહ્યો હતો અને મનમાં ભારે દુઃખી, ચિંતાથી ગભરાયેલો હતો.
માં દૃષ્ટ્વા ગૌતમો દેવઃ પપાત ધરણીતલે । ઉત્તિષ્ઠ વત્સવત્સેતિ તમુવાચાહમેવ હિ
મને જોઈને ગૌતમ મહાત્મા જમીન પર પડી ગયો; મેં તેને કહ્યું: 'ઉઠો, બાલક, ઉઠો!'
કથં ભવાન્મનસ્વીતિ પ્રોચ્ય તાં યદિ રોચતે । ગૌતમ ઉવાચ- શ્રુતં તવ મુખાદેવ કૃષ્ણતત્ત્વં ચ તાદૃશમ્
‘તમે કેમ છો, વિચારી રહેલા?’ એમ પૂછ્યા પછી — જો તને ગમતું હોય તો હું કહું — ગૌતમ બોલ્યા: 'મારે તારા મોઢેથી કૃષ્ણનું સાચું તત્વ સાંભળ્યું છે.'
દ્વારકાખ્યં માથુરાખ્યં રહસ્યં બહુશો મયા । વૃંદાવનરહસ્યં તુ ન શ્રુતં ત્વન્મુખાંબુજાત્
'દ્વારકા અને મથુરાના રહસ્યો મેં ઘણીવાર સાંભળ્યા છે, પણ વૃંદાવનનું રહસ્ય તો તારા કમળ જેવા મોઢેથી ક્યારેય સાંભળ્યું નથી.'
યતો મે મનસઃ સ્થૈર્ય્યં ભવિષ્યતિ ચ સદ્ગુરો । નારદ ઉવાચ- ઇદં તુ પરમં ગુહ્યં રહસ્યાતિરહસ્યકમ્
'આથી, સચ્ચા ગુરુ, મારું મન સ્થિર થશે.' નારદે કહ્યું: 'આ તો સર્વથી ઊંચું રહસ્ય છે, રહસ્યોમાં પણ રહસ્ય.'
પુરા મે બ્રહ્મણા પ્રોક્તં તાદૃગ્વૃંદાવનોદ્ભવમ્ । રહસ્યં વદ દેવેશ વૃંદારણ્યસ્ય મે પિતઃ
'ક્યારેક બ્રહ્માએ મને વૃંદાવનના અદભુત ઉદ્ભવ વિશે કહ્યું હતું. દેવોના સ્વામી, મારા પિતા, મને વૃંદારણ્યનું રહસ્ય કહો.'
ઇતિજિજ્ઞાસિતં શ્રુત્વા ક્ષણં મૌની સ ચાભવત્ । તતો માઽહ મહાવિષ્ણું ગચ્છ વત્સ પ્રભું મમ
આ પ્રશ્ન સાંભળીને તે થોડા સમય માટે મૌન રહ્યો; પછી મને કહ્યું: 'વત્સ, મારા મહાવિષ્ણુ સ્વામી પાસે જા.'
મયાપિ તત્ર ગંતવ્યં ત્વયા સહ ન સંશયઃ । ઇત્યુક્ત્વા માં ગૃહીત્વા ચ ગતો વિષ્ણોશ્ચ ધામનિ
'હું પણ તારી સાથે ત્યાં જવું પડશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.' એવું કહીને તેણે મને પકડીને વિષ્ણુના ધામમાં લઈ ગયો.
મહાવિષ્ણૌ ચ કથિતં મયોક્તં યત્તદેવ હિ । તચ્છ્રુત્વા ચ મહાવિષ્ણુઃ સ્વયં ભુવમથાદિશત્
મહાવિષ્ણુની હાજરીમાં મેં જે કહ્યું હતું, એ ફરીથી કહ્યું; એ સાંભળીને મહાવિષ્ણુએ પોતે અમને પૃથ્વી વિશે માર્ગદર્શન આપ્યું.
ત્વમેવાદેશતો મહ્યં નીત્વા વૈ નારદં મુનિમ્ । સ્નાનાય વિનિયુંક્ષ્વામું સરસ્યમૃતસંજ્ઞકે
'મારા આદેશથી, તું જ નારદ મુનિને લાવીને અમૃત નામના સરોવરમાં સ્નાન કરવા મોકલ.'
મહાવિષ્ણુસમાદિષ્ટઃ સ્વયંભૂર્માં તથાકરોત્ । તત્રામૃતસરશ્ચાહં પ્રવિશ્ય સ્નાનમાચરમ્
મહાવિષ્ણુના આદેશથી બ્રહ્માએ એ જ કર્યું; ત્યાં હું અમૃત સરોવરમાં પ્રવેશી સ્નાન કર્યું.
તત્ક્ષણાત્તત્સરઃ પારે યોષિતાં સવિધેઽભવમ્ । સર્વલક્ષણસપન્ના યોષિદ્રૂપાતિવિસ્મિતા
એ જ ક્ષણે, સરોવરના પારે, હું સ્ત્રીઓની વચ્ચે હતો; સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, મારી સ્ત્રી સ્વરૂપ જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો.
માં દૃષ્ટ્વા તાઃ સમાયાંતીમપૃચ્છંશ્ચ મુહુર્મુહુઃ । સ્ત્રિય ઊચુઃ - કા ત્વં કુતઃ સમાયાતા કથયાત્મવિચેષ્ટિતમ્
મને આવતી જોઈ, એ સ્ત્રીઓ વારંવાર પૂછવા લાગી: 'તુ કોણ છે? ક્યાંથી આવી છે? તારી જાત અને તારા કામો વિશે કહો.'
તાસાં પ્રિયકથાં શ્રુત્વા મયોક્તં તન્નિશામય । કુતઃ કોઽહં સમાયાતઃ કથં વા યોષિદાકૃતિઃ
તેમની પ્રેમભરી વાતો સાંભળીને મેં કહ્યું: 'આ સાંભળો: હું ક્યાંથી આવી? હું કોણ છું? કેવી રીતે સ્ત્રી સ્વરૂપ ધારણ કર્યું?'
સ્વપ્નવદ્દૃશ્યતે સર્વં કિં વા મુગ્ધોઽસ્મિ ભૂતલે । તચ્છ્રુત્વા મદ્વચો દેવી પ્રોવાચ મધુરસ્વનૈઃ
'બધું સ્વપ્ન જેવું લાગે છે, કે હું ભૂમિ પર મૂર્ખ બની ગયો છું.' એમ મારા શબ્દો સાંભળીને એક દેવી મીઠા અવાજે બોલી.
વૃંદાનામ્ની પુરી ચેયં કૃષ્ણચંદ્રપ્રિયા સદા । અહં ચ લલિતાદેવી તુર્યાતીતા ચ નિષ્કલા
'આ વૃંદા નામની નગરી છે, જે હંમેશા કૃષ્ણચંદ્રને પ્રિય છે; અને હું લલિતા દેવી છું, ચોથા અવસ્થાથી પણ ઊંચી, અખંડિત.'
ઇત્યુક્ત્વા ચ મહાદેવી કરુણા સાંદ્રમાનસા । માં પ્રત્યાહ પુનર્દેવી સમાગચ્છ મયા સહ
એવું કહીને મહાદેવી, જેનું મન દયાથી ભરેલું હતું, ફરીથી મને બોલાવી: 'મારી સાથે આવો, દેવી.'
અન્યાશ્ચ યોષિતઃ સર્વાઃ કૃષ્ણપાદપરાયણાઃ । તાશ્ચ માં પ્રવદંત્યેવં સમાગચ્છાનયા સહ
બીજી બધી સ્ત્રીઓ પણ, જે કૃષ્ણના પગમાં સમર્પિત છે, એ પણ મારા વિશે આવું જ કહે છે, 'આ સાથે મળી જાવ.'
તતોનુકૃષ્ણચંદ્રસ્ય ચતુર્દશાક્ષરો મનુઃ । કૃપયા કથિતસ્તસ્યા દેવ્યાશ્ચાપિ મહાત્મનઃ
પછી મહાન દેવીએ કૃષ્ણચંદ્રનો ચૌદ અક્ષરો મંત્ર, દયાથી, એને જણાવ્યો.
તત્ક્ષણાદેવ તત્સામ્યમલભં વિવિધોપમા । તાભિઃ સહ ગતાસ્તત્ર યત્ર કૃષ્ણઃ સનાતનઃ
એ જ ક્ષણે હું એમની સાથે દરેક રીતે સમાન બની ગઈ; અને એમની સાથે ત્યાં ગઈ, જ્યાં સનાતન કૃષ્ણ છે.
કેવલં સચ્ચિદાનંદઃ સ્વયંયોષિન્મયઃ પ્રભુઃ । યોષિદાનંદહૃદયો દૃષ્ટ્વા માં પ્રાબ્રવીન્મુહુઃ
ત્યાં, જે સ્વરૂપે છે એ સત્ય, ચિત અને આનંદથી ભરેલો છે, જે પોતે સ્ત્રીરૂપે છે, અને સ્ત્રીઓમાં આનંદ પામે છે, એ પ્રભુએ મને વારંવાર જોઈને વાત કરી.