મદ્રૂપં ચિંતયંતી ચ પ્રેમાસ્પદમુપાગતા । દ્વે ચ મુખ્યતમે ગોપ્યૌ સમાનવયસી શુભે
મારા રૂપનું ચિંતન કરતી અને પ્રેમનું સ્થાન બનીને આવેલી, બે મુખ્ય ગોપીઓ હતી, બંને સમાન વયની, હે શુભે.
એકવ્રતે એકનિષ્ઠે એકનક્ષત્રનામની । તપ્તજાંબૂનદપ્રખ્યા તત્રૈવાન્યા તડિત્પ્રભા
એક એકવ્રત અને એકનિષ્ઠ હતી, બંનેનું નક્ષત્રનામ પણ એક હતું; એક તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી હતી અને બીજી વીજળી જેવી ઝગમગતી હતી.
એકાનિદ્રા યમાણાક્ષી પરા સૌમ્યાયતેક્ષણા । સોઽર્ચયત્પરયા ભક્ત્યા તે હરેઃ સવ્યદક્ષિણે
એક યમના નેત્ર જેવી અને હંમેશા જાગૃત, બીજી શાંત અને વિશાળ આંખોવાળી; બંનેએ હરિની પરમ ભક્તિથી પૂજા કરી, એકએ ડાબી અને બીજીએ જમણી બાજુ ઊભી રહી.
સ કલ્પાંતે તનું ત્યક્ત્વા ગોકુલેઽભૂન્મહાત્મનઃ । ઉપનંદસ્ય દુહિતા નીલોત્પલદલચ્છવિઃ
કલ્પના અંતે, તેણે પોતાનું શરીર છોડ્યું અને ગોકુલમાં ઉપનંદની દીકરી બની, જેના રંગ નિલોત્પલના પાંદડાં જેવો હતો.
સેયં શ્રીકૃષ્ણવનિતા પીતશાટીપરિચ્છદા । રક્તચોલિકયા પૂર્ણા શાતકુંભઘટસ્તની
એ શ્રીકૃષ્ણની પ્રિય નારી છે, પીળા વસ્ત્રો પહેરેલી, લાલ ચોળીથી ઢંકાયેલી, અને સ્તન સોનાના ઘડાની જેમ ભરેલા છે.
દધાના રક્તસિંદૂરં સર્વાંગસ્યાવગુંઠનમ્ । સ્વર્ણકુંડલવિભ્રાજદ્ગંડદેશાં સુશોભનામ્
તે આખા શરીરે લાલ સિંદૂર લગાવતી, અને તેના ગાલ પર ચમકતા સોનાના કુંડળોથી ખૂબ જ સુંદર દેખાય છે.
સ્વર્ણપંકજમાલાઢ્યા કુંકુમાલિપ્તસુસ્તની । યસ્યા હસ્તે ચર્વણીયં દૃશ્યતે હરિણાર્પિતમ્
સોનાના કમળની માળાથી શોભાયમાન, સ્તન પર કુંકુમ લગાવેલું; તેના હાથમાં હરિએ આપેલું ચવવાનો પદાર્થ દેખાય છે.
વેણુવાદ્યાતિનિપુણા કેશવસ્ય નિષેવણી । કૃષ્ણેન પરિતુષ્ટેન કદાચિદ્ગીતકર્મણિ
વાંસળી વગાડવામાં નિપુણ, તે કેશવની સેવા કરે છે; ક્યારેક કૃષ્ણ પ્રસન્ન થાય ત્યારે ગીત ગાવામાં પણ ભાગ લે છે.
વિન્યસ્તા કંબુકંઠેઽસ્યા ભાતિ ગુંજાવલિ શુભા । પરોક્ષેપિ ચ કૃષ્ણસ્ય કાંતિભિશ્ચ સ્મરાર્દિતા
કાંસાના ગળે સુંદર ગુંઝાની માળા શોભે છે; કૃષ્ણ સામે ન હોય ત્યારે પણ તે તેની કાંતિના પ્રેમથી વ્યાકુળ રહે છે.
સખીભિર્વાદયંતીભિર્ગાયંતી સુસ્વરં પરમ્ । નર્ત્તયેત્પ્રિયવેષેણ વેષયિત્વા વધૂમિમામ્
સખીઓ સંગીત વગાડે છે અને મીઠા સ્વરે ગાય છે, ત્યારે તે પ્રિય વેશમાં નૃત્ય કરે છે અને વધૂને શણગારે છે.
વારંવારં ચ ગોવિંદં ભાવેનાલિંગ્ય ચુંબતિ । પ્રિયાસૌ સર્વગોપીનાં કૃષ્ણસ્યાપ્યતિવલ્લભા
વારંવાર તે ભાવથી ગોવિંદને ભેટી અને ચુંબન કરે છે; તે સર્વ ગોપીઓમાં પ્રિય છે અને કૃષ્ણને પણ અત્યંત વલ્લભ છે.
શ્વેતકેતોઃ સુતઃ કશ્ચિદ્વેદવેદાંગપારગઃ । સર્વમેવ પરિત્યજ્ય પ્રચંડં તપ આસ્થિતઃ
શ્વેતકેતુનો એક પુત્ર, જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત હતો, બધું ત્યજીને ઘોર તપસ્યામાં લાગી ગયો.
મુરારેઃ સેવિતપદાં સુધામધુરનાદિનીમ્ । ગોવિંદસ્ય પ્રિયાં શક્તિં બ્રહ્મરુદ્રાદિદુર્ગમામ્
મુરારીના ચરણોની સેવા કરી, તેની મધુર વાણીના અમૃતનો આનંદ માણ્યો અને ગોવિંદની પ્રિય શક્તિની ઉપાસના કરી, જે બ્રહ્મા, રુદ્ર વગેરે માટે પણ અપ્રાપ્ય છે.
ભજંતીમેકભાવેન શ્રિયમેવ મનોહરામ્ । ધ્યાયઞ્જજાપ સતતં મંત્રમેકાદશાક્ષરમ્
એકાગ્ર ચિત્તથી તે મનોહર શ્રીની જ ઉપાસના કરે છે, સતત એકાદશ અક્ષરની મંત્રનો જાપ અને ધ્યાન કરે છે.
હસિતં સકલં કૃત્વા બતમાયેષુ યોજયન્ । કાંત્યાદિભિર્હસંતીભિર્વાસયંત્યભિતો જગત્
સૌ હાસ્યથી રમાડીને, રમૂજી કૃત્યોમાં જોડાઈને, સૌંદર્ય અને આનંદથી આખું જગત પ્રસન્ન કરે છે.
વસંતે વસતેત્યેવં મંત્રાર્થં ચિંતયન્સદા । સોઽપિ કલ્પદ્વયેનૈવ સિદ્ધોઽત્ર જનિમાપ્તવાન્
'વસંતમાં એ વસે છે' એવા મંત્રનો અર્થ હંમેશા ચિંતન કરીને, એ પણ બે કલ્પમાં સિદ્ધિ પામી અને અહીં જન્મ મેળવનાર થયો.
સેયં બાલાયતે પુત્રી કૃશાંગી કુડ્મલસ્તની । મુક્તાવલિલસત્કંઠી શુદ્ધકૌશેયવાસિની
એ બાળિકા જેવી દેખાય છે, દેહ પાતળી છે, સ્તન હજુ વિકસે છે, ગળે મુક્તાની માળ પહેરેલી છે અને શુદ્ધ રેશમી વસ્ત્રો પહેર્યા છે.
મુક્તાચ્છુરિતમંજીરકંકણાંગદમુદ્રિકા । બિભ્રતી કુંડલે દિવ્યે અમૃતસ્રાવિણી શુભે
તેના પગમાં મુક્તાવાળી પાયલ છે, હાથમાં કંકણ અને વળય છે, અને મુક્તાથી શોભતા ઉંગળીના વળય પણ છે. તેના કાનમાં અમૃત ટપકતા દિવ્ય કુંડળ છે, હે શુભે!
વૃત્તકસ્તૂરિકાવેણી મધ્યે સિંદૂરબિંદુવત્ । દધાના ચિત્રકં ભાલે સાર્દ્ધં ચંદનચિત્રકૈઃ
તેની વેણી ગોળ અને કસ્તૂરીની સુગંધથી ભરી છે, મધ્યમાં સિંધૂરનું ટપકું છે, અને કપાળ પર સુંદર ચંદનના આલેખન સાથે રંગીન ચિત્રો શોભે છે.
યા સૈવ દૃશ્યતે શાંતા જપંતી પરમં પદમ્ । આસીચ્ચંદ્રપ્રભો નામ રાજર્ષિઃ પ્રિયદર્શનઃ
એ જ શાંત સ્વરૂપે દેખાય છે, પરમ પદનું જપ કરે છે. ચંદ્રપ્રભ નામે એક રાજર્ષિ હતા, જે દેખાવમાં ખૂબ મનોહર હતા.
તસ્ય કૃષ્ણપ્રસાદેન પુત્રોઽભૂન્મધુરાકૃતિઃ । ચિત્રધ્વજ ઇતિ ખ્યાતઃ કૌમારાવધિ વૈષ્ણવઃ
કૃષ્ણની કૃપાથી તેમને મધુર સ્વરૂપનો પુત્ર થયો, જેનું નામ ચિત્રધ્વજ હતું અને જે બાળપણથી વિષ્ણુભક્ત હતો.
સ રાજા સુસુતં સૌમ્યં સુસ્થિરં દ્વાદશાબ્દિકમ્ । આદેશયદ્દ્વિજાન્મંત્રં પરમષ્ટાદશાક્ષરમ્
એ રાજાએ પોતાના સૌમ્ય અને સ્થિર સ્વભાવના, બાર વર્ષના પુત્રને દ્વિજોના પરમ અષ્ટાદશાક્ષરી મંત્રની દીક્ષા આપી.
અભિષિચ્યમાનઃ સ શિશુર્મંત્રામૃતમયૈર્જલૈઃ । તત્ક્ષણે ભૂપતિં પ્રેમ્ણા નત્વોદશ્રુપ્રકલ્પિતઃ
જ્યારે એ બાળકને મંત્રરૂપ અમૃતથી ભરેલા જળથી અભિષેક કર્યો, ત્યારે તેણે પ્રેમથી રાજાને વંદન કર્યું અને આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
તસ્મિન્દિને સ વૈ બાલઃ શુચિવસ્ત્રધરઃ શુચિઃ । હારનૂપુરસૂત્રાદ્યૈર્ગ્રૈવેયાંગદકંકણૈઃ
એ દિવસે એ બાળક શુદ્ધ વસ્ત્ર પહેરીને, હાર, પાયલ, સૂત્ર, માળા, કંકણ અને બાંયડાંથી શોભાયમાન થયો હતો.
વિભૂષિતો હરેર્ભક્તિમુપસ્પૃશ્યામલાશયઃ । વિષ્ણોરાયતનં ગત્વા સ્થિત્વૈકાકી વ્યચિંતયત્
આ રીતે શોભાયમાન અને શુદ્ધ હૃદયથી હરીની ભક્તિ સ્વીકારી, એ વિષ્ણુના મંદિરે ગયો અને એકલો ઊભો રહી વિચાર કરવા લાગ્યો.
કથં ભજામિ તં ભક્તં મોહનં ગોપયોષિતામ્ । વિક્રીડંતં સદા તાભિઃ કાલિંદીપુલિને વને
હું એ પ્રિયતમને કેવી રીતે ભજું, જે ગોપીબાળાઓને મોહી લે છે અને કાલિન્દી નદીના કિનારે વનમાં તેમનાથી હંમેશા રમે છે?
ઇત્થમત્યાકુલમતિશ્ચિંતયન્નેવ બાલકઃ । અથાપપરમાં વિદ્યાં સ્વપ્નં ચ સમવાપ્યત
આ રીતે મનમાં ભારે ઉથલપાથલ સાથે વિચારી રહ્યો હતો, ત્યારે એ બાળકને પરમ વિદ્યા અને સ્વપ્નમાં એક દર્શન મળ્યું.
આસીત્કૃષ્ણપ્રતિકૃતિઃ પુરતસ્તસ્ય શોભના । શિલામયી સ્વર્ણપીઠે સર્વલક્ષણલક્ષિતા
એના સામે સુંદર કૃષ્ણમૂર્તિ દેખાઈ, જે પથ્થરની હતી, સુવર્ણ સિંહાસન પર બેઠી હતી અને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતી.
સાભૂદિંદીવરશ્યામા સ્નિગ્ધલાવણ્યશાલિની । ત્રિભંગલલિતાકાર શિખંડી પિચ્છભૂષણા
તેની કાંતિ ઇંદીવર જેવા શ્યામ હતી, સૌમ્ય સૌંદર્યથી ભરપૂર, ત્રિભંગી ભંગીમા સાથે, શિખા અને મોરપાંખથી શોભાયમાન હતી.
કૂજયંતી મુદા વેણું કાંચનીમધરેઽર્પિતામ્ । દક્ષસવ્યગતાભ્યાં ચ સુંદરીભ્યાં નિષેવિતામ્
તે આનંદપૂર્વક સોનાની વાંસળી હોઠે ધરી વગાડતી હતી અને બંને બાજુએ બે સુંદર સખીઓ તેની સેવા કરતી હતી.