વિચિત્રાણિ ચ રત્નાદ્યૈર્દિવ્યમુક્તાફલાદિભિઃ । મુનિર્દીર્ઘતપા નામ વ્યાસોઽભૂત્પૂર્વકલ્પકે
વિવિધ રત્નો, દિવ્ય મુક્તા વગેરેથી શોભિત, દીર્ઘતપ નામના મુનિ પૌર્વકલ્પમાં વ્યાસ થયા હતા.
તત્પુત્રઃ શુક ઇત્યેવ મુનિઃ ખ્યાતો વરઃ સુધીઃ । સોઽપિ બાલો મહાપ્રાજ્ઞઃ સદૈવાનુસ્મરન્પદમ્
તેમનો પુત્ર, શુક નામે પ્રસિદ્ધ મહાન બુદ્ધિશાળી મુનિ, બાળપણથી જ સર્વોત્તમ સ્થાનનું સ્મરણ કરતો હતો.
વિહાય પિતૃમાત્રાદિ કૃષ્ણં ધ્યાત્વા વનં ગતઃ । સ તત્ર માનસૈર્દિવ્યૈરુપચારૈરહર્નિશમ્
પિતા-માતા અને બધું છોડીને, શ્રીકૃષ્ણનું ધ્યાન કરતાં તેઓ વનમાં ગયા; ત્યાં, દિવસ-રાત મનથી દિવ્ય ઉપચાર કરતા.
અનાહારોઽર્ચયદ્વિષ્ણું ગોપરૂપિણમીશ્વરમ્ । રમયા પુટિતં મંત્રં જપન્નષ્ટાદશાક્ષરમ્
ઉપવાસ કરીને, તેમણે ગોપ સ્વરૂપ ધરાવતા ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરી, લક્ષ્મીજીથી શક્તિપ્રાપ્ત અઢાર અક્ષરવાળો મંત્ર જપ્યો.
દધ્યૌ પરમભાવેન હરિં હૈમતરોરધઃ । હૈમમંડપિકાયાં ચ હેમસિંહાસનોપરિ
તેમણે પરમ ભક્તિથી શ્રીહરિનું ધ્યાન કર્યું, જે સોનાના વૃક્ષ નીચે, સોનાની મંડપમાં, સોનાના સિંહાસન પર બેઠેલા હતા.
આસીનં હેમહસ્તાગ્રૈર્દધાનં હેમવંશિકામ્ । દક્ષિણેન ભ્રામયંતં પાણિના હેમપંકજમ્
તેમણે શ્રીકૃષ્ણને સોનાની વાંસળી હાથમાં ધારણ કરેલા, સોનાના આંગળીઓથી પકડી, જમણા હાથમાં સોનાનું કમળ ફેરવતા જોયા.
હેમવર્ણેષ્ટપ્રિયયા પરિકૢપ્તાંગચિત્રકમ્ । હસંતમતિહર્ષેણ પશ્યંતં નિજમાશ્રમમ્
સોનાની કાંતિવાળી પ્રિયાના મનગમતા આભૂષણોથી શોભાયમાન, સુંદર રીતે સજાયેલા, પોતાના આશ્રમને આનંદથી જોઈને હસતા હતા.
હર્ષાશ્રુપૂર્ણઃ પુલકાચિતાંગઃ પ્રસીદનાથેતિ વદન્નથોચ્ચૈઃ । દંડપ્રણામાય પપાત ભૂમૌ સંવેપમાનસ્ત્રિજગદ્વિધાતુઃ
આનંદના અશ્રુથી આંખો ભરાઈ, આનંદથી દેહ રોમાંચિત થયો, 'પ્રભુ, કૃપાળુ!' એમ ઉંચે બોલી, ત્રણેય લોકના સર્જનહારને પ્રણામ કરવા ધ્રુજતા ભૂમિ પર પડી ગયા.
તં ભક્તિકામં પતિતં ધરણ્યામાયાસિતોસ્મીતિ વદંતમુચ્ચૈઃ । દંડપ્રણામસ્ય ભુજૌ ગૃહીત્વા પસ્પર્શ હર્ષોપચિતેક્ષણેન
તે ભક્તિ ઇચ્છતા અને ધરતી પર પડી ગયેલા, ઉંચા અવાજે 'હું થાકી ગયો છું' એમ કહેતા, જે પ્રણામ કરી રહ્યો હતો, તેના હાથ પકડીને, આનંદથી ભરેલા દ્રષ્ટિથી તેને સ્પર્શ કર્યો.
ઉવાચ ચ પ્રિયારૂપં લબ્ધવંતં શુકં હરિઃ । ત્વં મે પ્રિયતમા ભદ્રે સદા તિષ્ઠ મમાંતિકે
હરિએ પોતાના પ્રિય અને સુંદર શુકને, જે તેની પાસે આવ્યો હતો, કહ્યું: 'હે સુમધુર, તું મને ખૂબ જ પ્રિય છે; હંમેશા મારી પાસે જ રહેજે.'
મદ્રૂપં ચિંતયંતી ચ પ્રેમાસ્પદમુપાગતા । દ્વે ચ મુખ્યતમે ગોપ્યૌ સમાનવયસી શુભે
મારા રૂપનું ચિંતન કરતી અને પ્રેમનું સ્થાન બનીને આવેલી, બે મુખ્ય ગોપીઓ હતી, બંને સમાન વયની, હે શુભે.
એકવ્રતે એકનિષ્ઠે એકનક્ષત્રનામની । તપ્તજાંબૂનદપ્રખ્યા તત્રૈવાન્યા તડિત્પ્રભા
એક એકવ્રત અને એકનિષ્ઠ હતી, બંનેનું નક્ષત્રનામ પણ એક હતું; એક તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી હતી અને બીજી વીજળી જેવી ઝગમગતી હતી.
એકાનિદ્રા યમાણાક્ષી પરા સૌમ્યાયતેક્ષણા । સોઽર્ચયત્પરયા ભક્ત્યા તે હરેઃ સવ્યદક્ષિણે
એક યમના નેત્ર જેવી અને હંમેશા જાગૃત, બીજી શાંત અને વિશાળ આંખોવાળી; બંનેએ હરિની પરમ ભક્તિથી પૂજા કરી, એકએ ડાબી અને બીજીએ જમણી બાજુ ઊભી રહી.
સ કલ્પાંતે તનું ત્યક્ત્વા ગોકુલેઽભૂન્મહાત્મનઃ । ઉપનંદસ્ય દુહિતા નીલોત્પલદલચ્છવિઃ
કલ્પના અંતે, તેણે પોતાનું શરીર છોડ્યું અને ગોકુલમાં ઉપનંદની દીકરી બની, જેના રંગ નિલોત્પલના પાંદડાં જેવો હતો.
સેયં શ્રીકૃષ્ણવનિતા પીતશાટીપરિચ્છદા । રક્તચોલિકયા પૂર્ણા શાતકુંભઘટસ્તની
એ શ્રીકૃષ્ણની પ્રિય નારી છે, પીળા વસ્ત્રો પહેરેલી, લાલ ચોળીથી ઢંકાયેલી, અને સ્તન સોનાના ઘડાની જેમ ભરેલા છે.
દધાના રક્તસિંદૂરં સર્વાંગસ્યાવગુંઠનમ્ । સ્વર્ણકુંડલવિભ્રાજદ્ગંડદેશાં સુશોભનામ્
તે આખા શરીરે લાલ સિંદૂર લગાવતી, અને તેના ગાલ પર ચમકતા સોનાના કુંડળોથી ખૂબ જ સુંદર દેખાય છે.
સ્વર્ણપંકજમાલાઢ્યા કુંકુમાલિપ્તસુસ્તની । યસ્યા હસ્તે ચર્વણીયં દૃશ્યતે હરિણાર્પિતમ્
સોનાના કમળની માળાથી શોભાયમાન, સ્તન પર કુંકુમ લગાવેલું; તેના હાથમાં હરિએ આપેલું ચવવાનો પદાર્થ દેખાય છે.
વેણુવાદ્યાતિનિપુણા કેશવસ્ય નિષેવણી । કૃષ્ણેન પરિતુષ્ટેન કદાચિદ્ગીતકર્મણિ
વાંસળી વગાડવામાં નિપુણ, તે કેશવની સેવા કરે છે; ક્યારેક કૃષ્ણ પ્રસન્ન થાય ત્યારે ગીત ગાવામાં પણ ભાગ લે છે.
વિન્યસ્તા કંબુકંઠેઽસ્યા ભાતિ ગુંજાવલિ શુભા । પરોક્ષેપિ ચ કૃષ્ણસ્ય કાંતિભિશ્ચ સ્મરાર્દિતા
કાંસાના ગળે સુંદર ગુંઝાની માળા શોભે છે; કૃષ્ણ સામે ન હોય ત્યારે પણ તે તેની કાંતિના પ્રેમથી વ્યાકુળ રહે છે.
સખીભિર્વાદયંતીભિર્ગાયંતી સુસ્વરં પરમ્ । નર્ત્તયેત્પ્રિયવેષેણ વેષયિત્વા વધૂમિમામ્
સખીઓ સંગીત વગાડે છે અને મીઠા સ્વરે ગાય છે, ત્યારે તે પ્રિય વેશમાં નૃત્ય કરે છે અને વધૂને શણગારે છે.
વારંવારં ચ ગોવિંદં ભાવેનાલિંગ્ય ચુંબતિ । પ્રિયાસૌ સર્વગોપીનાં કૃષ્ણસ્યાપ્યતિવલ્લભા
વારંવાર તે ભાવથી ગોવિંદને ભેટી અને ચુંબન કરે છે; તે સર્વ ગોપીઓમાં પ્રિય છે અને કૃષ્ણને પણ અત્યંત વલ્લભ છે.
શ્વેતકેતોઃ સુતઃ કશ્ચિદ્વેદવેદાંગપારગઃ । સર્વમેવ પરિત્યજ્ય પ્રચંડં તપ આસ્થિતઃ
શ્વેતકેતુનો એક પુત્ર, જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત હતો, બધું ત્યજીને ઘોર તપસ્યામાં લાગી ગયો.
મુરારેઃ સેવિતપદાં સુધામધુરનાદિનીમ્ । ગોવિંદસ્ય પ્રિયાં શક્તિં બ્રહ્મરુદ્રાદિદુર્ગમામ્
મુરારીના ચરણોની સેવા કરી, તેની મધુર વાણીના અમૃતનો આનંદ માણ્યો અને ગોવિંદની પ્રિય શક્તિની ઉપાસના કરી, જે બ્રહ્મા, રુદ્ર વગેરે માટે પણ અપ્રાપ્ય છે.
ભજંતીમેકભાવેન શ્રિયમેવ મનોહરામ્ । ધ્યાયઞ્જજાપ સતતં મંત્રમેકાદશાક્ષરમ્
એકાગ્ર ચિત્તથી તે મનોહર શ્રીની જ ઉપાસના કરે છે, સતત એકાદશ અક્ષરની મંત્રનો જાપ અને ધ્યાન કરે છે.
હસિતં સકલં કૃત્વા બતમાયેષુ યોજયન્ । કાંત્યાદિભિર્હસંતીભિર્વાસયંત્યભિતો જગત્
સૌ હાસ્યથી રમાડીને, રમૂજી કૃત્યોમાં જોડાઈને, સૌંદર્ય અને આનંદથી આખું જગત પ્રસન્ન કરે છે.
વસંતે વસતેત્યેવં મંત્રાર્થં ચિંતયન્સદા । સોઽપિ કલ્પદ્વયેનૈવ સિદ્ધોઽત્ર જનિમાપ્તવાન્
'વસંતમાં એ વસે છે' એવા મંત્રનો અર્થ હંમેશા ચિંતન કરીને, એ પણ બે કલ્પમાં સિદ્ધિ પામી અને અહીં જન્મ મેળવનાર થયો.
સેયં બાલાયતે પુત્રી કૃશાંગી કુડ્મલસ્તની । મુક્તાવલિલસત્કંઠી શુદ્ધકૌશેયવાસિની
એ બાળિકા જેવી દેખાય છે, દેહ પાતળી છે, સ્તન હજુ વિકસે છે, ગળે મુક્તાની માળ પહેરેલી છે અને શુદ્ધ રેશમી વસ્ત્રો પહેર્યા છે.
મુક્તાચ્છુરિતમંજીરકંકણાંગદમુદ્રિકા । બિભ્રતી કુંડલે દિવ્યે અમૃતસ્રાવિણી શુભે
તેના પગમાં મુક્તાવાળી પાયલ છે, હાથમાં કંકણ અને વળય છે, અને મુક્તાથી શોભતા ઉંગળીના વળય પણ છે. તેના કાનમાં અમૃત ટપકતા દિવ્ય કુંડળ છે, હે શુભે!
વૃત્તકસ્તૂરિકાવેણી મધ્યે સિંદૂરબિંદુવત્ । દધાના ચિત્રકં ભાલે સાર્દ્ધં ચંદનચિત્રકૈઃ
તેની વેણી ગોળ અને કસ્તૂરીની સુગંધથી ભરી છે, મધ્યમાં સિંધૂરનું ટપકું છે, અને કપાળ પર સુંદર ચંદનના આલેખન સાથે રંગીન ચિત્રો શોભે છે.
યા સૈવ દૃશ્યતે શાંતા જપંતી પરમં પદમ્ । આસીચ્ચંદ્રપ્રભો નામ રાજર્ષિઃ પ્રિયદર્શનઃ
એ જ શાંત સ્વરૂપે દેખાય છે, પરમ પદનું જપ કરે છે. ચંદ્રપ્રભ નામે એક રાજર્ષિ હતા, જે દેખાવમાં ખૂબ મનોહર હતા.