ઊર્ધ્વપાદૌ તપો ઘોરં તેપતુસ્ત્ર્યક્ષરં મનુમ્ । હ્રીં હંસ ઇતિ કૃત્વૈવ જપંતૌ યતમાનસૌ
પગ ઉપર ઉંચા રાખીને, તેમણે કઠિન તપ કર્યું અને 'હ્રીં હંસ' એ ત્રણ અક્ષરવાળો મંત્ર એકાગ્રતાથી જપ્યો.
ધ્યાયંતૌ ગોકુલે કૃષ્ણં બાલકં દશવાર્ષિકમ્ । કંદર્પસમરૂપેણ તારુણ્યલલિતેન ચ
ગોકુલમાં, તેમણે દસ વર્ષના બાળક શ્રીકૃષ્ણનું ધ્યાન કર્યું, જે કામદેવ જેવી સુંદરતા અને યુવાનીની મોહકતા ધરાવતો હતો.
પશ્યંતીર્વ્રજબિંબોષ્ઠીર્મોહયંતમનારતમ્ । તૌ કલ્પાંતે તનૂં ત્યક્ત્વા લબ્ધવંતૌ જનિં વ્રજે
તેઓએ બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠવાળા શ્રીકૃષ્ણને સતત જોઈને મન મોહી લીધું; યુગના અંતે, દેહ ત્યાગી, તેઓએ વ્રજમાં જન્મ મેળવ્યો.
સુવીરનામ ગોપસ્ય સુતે પરમશોભને । યયોર્હસ્તે પ્રદૃશ્યેતે સારિકે શુભરાવિણી
તેઓ સુવીર નામના ગોપના અતિ સુંદર પુત્રીઓ તરીકે જન્મ્યા; તેમના હાથમાં મીઠી અવાજવાળા શુભ તોતા દેખાતા.
જટિલો જંઘપૂતશ્ચ ઘૃતાશી કર્બુરેવ ચ । ચત્વારો મુનયો ધન્યા ઇહામુત્ર ચ નિઃસ્પૃહાઃ
જટિલ, જંઘપૂત, ઘૃતાશી અને કર્બુર – આ ચાર ધન્ય મુનિઓ અહીં અને પરલોકમાં પણ કોઈ ઈચ્છા વગર રહેતા.
કેવલેનૈકભાવેન પ્રપન્ના બલ્લવીપતિમ્ । તેપુસ્તે સલિલે મગ્ના જપંતો મનુમેવ ચ
તેઓએ એકમાત્ર ભાવથી ગોપીઓના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણને શરણાગતિ આપી, પાણીમાં ડૂબીને માત્ર મંત્રનો જપ કરતા તપ કર્યું.
રમાત્રયેણ પુટિતં સ્મરાદ્યં તદશાક્ષરમ્ । દધ્યુશ્ચ ગાઢભાવેન બલ્લવીભિર્વને વને
તેઓએ લક્ષ્મીજીના ત્રણ અક્ષરથી યુક્ત, કામના મૂળ એવા મંત્રનું, ગોપીઓ સાથે દરેક વનમાં, ઊંડા ભાવથી ધ્યાન કર્યું.
ભ્રમંતં નૃત્યગીતાદ્યૈર્માનયંતં મનોહરમ્ । ચંદનાલિપ્તસર્વાંગં જપાપુષ્પાવતંસકમ્
તેઓએ શ્રીકૃષ્ણને નૃત્ય, ગીત વગેરેમાં રમતાં, સર્વેને મોહી લેતાં, ચંદનથી લિપ્ત દેહ અને જપાફૂલોની વેણી પહેરેલી હાલતમાં જોયા.
કલ્હારમાલયાવીતં નીલપીતપટાવૃતમ્ । કલ્પત્રયાંતે જાતાસ્તે ગોકુલે શુભલક્ષણાઃ
તેઓએ કલ્હારમાળા ધારણ કરી, નીલા-પીળા વસ્ત્ર પહેરી, ત્રણ યુગના અંતે ગોકુલમાં શુભ લક્ષણો સાથે જન્મ લીધો.
ઇમાસ્તાઃ પુરતો રમ્યા ઉપવિષ્ટા નતભ્રુવઃ । યાસાં ધર્મકૃતાન્યેવ વલયાનિ પ્રકોષ્ઠકે
આ સુંદર યુવતીઓ, તમારી સામે નમ્ર ભ્રૂવાળા બેઠી છે, જેમના હાથમાં માત્ર પોતાના પુણ્યથી મળેલા કાંગણ છે.
વિચિત્રાણિ ચ રત્નાદ્યૈર્દિવ્યમુક્તાફલાદિભિઃ । મુનિર્દીર્ઘતપા નામ વ્યાસોઽભૂત્પૂર્વકલ્પકે
વિવિધ રત્નો, દિવ્ય મુક્તા વગેરેથી શોભિત, દીર્ઘતપ નામના મુનિ પૌર્વકલ્પમાં વ્યાસ થયા હતા.
તત્પુત્રઃ શુક ઇત્યેવ મુનિઃ ખ્યાતો વરઃ સુધીઃ । સોઽપિ બાલો મહાપ્રાજ્ઞઃ સદૈવાનુસ્મરન્પદમ્
તેમનો પુત્ર, શુક નામે પ્રસિદ્ધ મહાન બુદ્ધિશાળી મુનિ, બાળપણથી જ સર્વોત્તમ સ્થાનનું સ્મરણ કરતો હતો.
વિહાય પિતૃમાત્રાદિ કૃષ્ણં ધ્યાત્વા વનં ગતઃ । સ તત્ર માનસૈર્દિવ્યૈરુપચારૈરહર્નિશમ્
પિતા-માતા અને બધું છોડીને, શ્રીકૃષ્ણનું ધ્યાન કરતાં તેઓ વનમાં ગયા; ત્યાં, દિવસ-રાત મનથી દિવ્ય ઉપચાર કરતા.
અનાહારોઽર્ચયદ્વિષ્ણું ગોપરૂપિણમીશ્વરમ્ । રમયા પુટિતં મંત્રં જપન્નષ્ટાદશાક્ષરમ્
ઉપવાસ કરીને, તેમણે ગોપ સ્વરૂપ ધરાવતા ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરી, લક્ષ્મીજીથી શક્તિપ્રાપ્ત અઢાર અક્ષરવાળો મંત્ર જપ્યો.
દધ્યૌ પરમભાવેન હરિં હૈમતરોરધઃ । હૈમમંડપિકાયાં ચ હેમસિંહાસનોપરિ
તેમણે પરમ ભક્તિથી શ્રીહરિનું ધ્યાન કર્યું, જે સોનાના વૃક્ષ નીચે, સોનાની મંડપમાં, સોનાના સિંહાસન પર બેઠેલા હતા.
આસીનં હેમહસ્તાગ્રૈર્દધાનં હેમવંશિકામ્ । દક્ષિણેન ભ્રામયંતં પાણિના હેમપંકજમ્
તેમણે શ્રીકૃષ્ણને સોનાની વાંસળી હાથમાં ધારણ કરેલા, સોનાના આંગળીઓથી પકડી, જમણા હાથમાં સોનાનું કમળ ફેરવતા જોયા.
હેમવર્ણેષ્ટપ્રિયયા પરિકૢપ્તાંગચિત્રકમ્ । હસંતમતિહર્ષેણ પશ્યંતં નિજમાશ્રમમ્
સોનાની કાંતિવાળી પ્રિયાના મનગમતા આભૂષણોથી શોભાયમાન, સુંદર રીતે સજાયેલા, પોતાના આશ્રમને આનંદથી જોઈને હસતા હતા.
હર્ષાશ્રુપૂર્ણઃ પુલકાચિતાંગઃ પ્રસીદનાથેતિ વદન્નથોચ્ચૈઃ । દંડપ્રણામાય પપાત ભૂમૌ સંવેપમાનસ્ત્રિજગદ્વિધાતુઃ
આનંદના અશ્રુથી આંખો ભરાઈ, આનંદથી દેહ રોમાંચિત થયો, 'પ્રભુ, કૃપાળુ!' એમ ઉંચે બોલી, ત્રણેય લોકના સર્જનહારને પ્રણામ કરવા ધ્રુજતા ભૂમિ પર પડી ગયા.
તં ભક્તિકામં પતિતં ધરણ્યામાયાસિતોસ્મીતિ વદંતમુચ્ચૈઃ । દંડપ્રણામસ્ય ભુજૌ ગૃહીત્વા પસ્પર્શ હર્ષોપચિતેક્ષણેન
તે ભક્તિ ઇચ્છતા અને ધરતી પર પડી ગયેલા, ઉંચા અવાજે 'હું થાકી ગયો છું' એમ કહેતા, જે પ્રણામ કરી રહ્યો હતો, તેના હાથ પકડીને, આનંદથી ભરેલા દ્રષ્ટિથી તેને સ્પર્શ કર્યો.
ઉવાચ ચ પ્રિયારૂપં લબ્ધવંતં શુકં હરિઃ । ત્વં મે પ્રિયતમા ભદ્રે સદા તિષ્ઠ મમાંતિકે
હરિએ પોતાના પ્રિય અને સુંદર શુકને, જે તેની પાસે આવ્યો હતો, કહ્યું: 'હે સુમધુર, તું મને ખૂબ જ પ્રિય છે; હંમેશા મારી પાસે જ રહેજે.'
મદ્રૂપં ચિંતયંતી ચ પ્રેમાસ્પદમુપાગતા । દ્વે ચ મુખ્યતમે ગોપ્યૌ સમાનવયસી શુભે
મારા રૂપનું ચિંતન કરતી અને પ્રેમનું સ્થાન બનીને આવેલી, બે મુખ્ય ગોપીઓ હતી, બંને સમાન વયની, હે શુભે.
એકવ્રતે એકનિષ્ઠે એકનક્ષત્રનામની । તપ્તજાંબૂનદપ્રખ્યા તત્રૈવાન્યા તડિત્પ્રભા
એક એકવ્રત અને એકનિષ્ઠ હતી, બંનેનું નક્ષત્રનામ પણ એક હતું; એક તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી હતી અને બીજી વીજળી જેવી ઝગમગતી હતી.
એકાનિદ્રા યમાણાક્ષી પરા સૌમ્યાયતેક્ષણા । સોઽર્ચયત્પરયા ભક્ત્યા તે હરેઃ સવ્યદક્ષિણે
એક યમના નેત્ર જેવી અને હંમેશા જાગૃત, બીજી શાંત અને વિશાળ આંખોવાળી; બંનેએ હરિની પરમ ભક્તિથી પૂજા કરી, એકએ ડાબી અને બીજીએ જમણી બાજુ ઊભી રહી.
સ કલ્પાંતે તનું ત્યક્ત્વા ગોકુલેઽભૂન્મહાત્મનઃ । ઉપનંદસ્ય દુહિતા નીલોત્પલદલચ્છવિઃ
કલ્પના અંતે, તેણે પોતાનું શરીર છોડ્યું અને ગોકુલમાં ઉપનંદની દીકરી બની, જેના રંગ નિલોત્પલના પાંદડાં જેવો હતો.
સેયં શ્રીકૃષ્ણવનિતા પીતશાટીપરિચ્છદા । રક્તચોલિકયા પૂર્ણા શાતકુંભઘટસ્તની
એ શ્રીકૃષ્ણની પ્રિય નારી છે, પીળા વસ્ત્રો પહેરેલી, લાલ ચોળીથી ઢંકાયેલી, અને સ્તન સોનાના ઘડાની જેમ ભરેલા છે.
દધાના રક્તસિંદૂરં સર્વાંગસ્યાવગુંઠનમ્ । સ્વર્ણકુંડલવિભ્રાજદ્ગંડદેશાં સુશોભનામ્
તે આખા શરીરે લાલ સિંદૂર લગાવતી, અને તેના ગાલ પર ચમકતા સોનાના કુંડળોથી ખૂબ જ સુંદર દેખાય છે.
સ્વર્ણપંકજમાલાઢ્યા કુંકુમાલિપ્તસુસ્તની । યસ્યા હસ્તે ચર્વણીયં દૃશ્યતે હરિણાર્પિતમ્
સોનાના કમળની માળાથી શોભાયમાન, સ્તન પર કુંકુમ લગાવેલું; તેના હાથમાં હરિએ આપેલું ચવવાનો પદાર્થ દેખાય છે.
વેણુવાદ્યાતિનિપુણા કેશવસ્ય નિષેવણી । કૃષ્ણેન પરિતુષ્ટેન કદાચિદ્ગીતકર્મણિ
વાંસળી વગાડવામાં નિપુણ, તે કેશવની સેવા કરે છે; ક્યારેક કૃષ્ણ પ્રસન્ન થાય ત્યારે ગીત ગાવામાં પણ ભાગ લે છે.
વિન્યસ્તા કંબુકંઠેઽસ્યા ભાતિ ગુંજાવલિ શુભા । પરોક્ષેપિ ચ કૃષ્ણસ્ય કાંતિભિશ્ચ સ્મરાર્દિતા
કાંસાના ગળે સુંદર ગુંઝાની માળા શોભે છે; કૃષ્ણ સામે ન હોય ત્યારે પણ તે તેની કાંતિના પ્રેમથી વ્યાકુળ રહે છે.
સખીભિર્વાદયંતીભિર્ગાયંતી સુસ્વરં પરમ્ । નર્ત્તયેત્પ્રિયવેષેણ વેષયિત્વા વધૂમિમામ્
સખીઓ સંગીત વગાડે છે અને મીઠા સ્વરે ગાય છે, ત્યારે તે પ્રિય વેશમાં નૃત્ય કરે છે અને વધૂને શણગારે છે.